Osy aıdyń orta sheninde Parlament depýtattary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýyn túsindirý maqsatynda elimizdiń óńirlerinde bolyp qaıtty. Kezdesýlerde Joldaýdyń erekshelikterimen qatar, belgili bir máselelerge baılanysty usynys-pikirler, ótinish-tilekter de aıtylatyny anyq. Parlament Májilisiniń depýtaty Serikbaı NURǴISAEVPEN júrgizilgen suhbatta sol máseleler de sóz bolady.
– Serikbaı О́rikbaıuly, Memleket basshysynyń Joldaýyn halyqqa túsindirý jumystarymen Jetisý óńirine baryp qaıttyńyz. Ondaǵy el-jurttyń kóńil-kúıi qalaı eken?
– Prezıdentimizdiń Qazaqstan halqyna Joldaýyn jurtshylyqqa túsindirý, nasıhattaý maqsatymen Almaty oblysynyń Talǵar, Jambyl, Panfılov, Eńbekshiqazaq, Raıymbek, Uıǵyr aýdandarynda jáne Qapshaǵaı qalasynda halyqpen kezdesýler ótkizdik, aktıv jıyndaryna qatystyq. Shalǵaıda ornalasqan eldi mekenderde de boldyq. Jalpylaı alǵanda, oblys aýmaǵynda ár aýdannyń, ár aýyldyń problemalary negizinen bir-birine uqsas. Biraq, olardyń árqaısysynyń ózindik erekshelikteri de bar.
Kezdesýler men jıyndarda halyq Elbasynyń Joldaýyn erekshe rızashylyqpen jaqsy qabyldaǵany birden kórinip turdy. Sóz alyp, pikirler aıtqan qarapaıym aýyl adamdary Joldaýda kórsetilgen máselelerdi ortaǵa sala otyryp, ózderiniń bolashaqtan zor úmit kútetinderin, Elbasynyń aldymyzǵa qoıǵan tapsyrmalary men mindetterin júzege asyrýǵa múmkindiginshe úles qosatyndaryn bildirdi. Solardyń barlyǵy tolyqtaı oryndalsa eken degen tilekterin de jetkizdi.
«Uzaǵyraq ómir súrýdi jazsa eken»
– Jıyndar men kezdesýlerde kópshilik tarapynan usynystar men ótinishter de aıtylǵan shyǵar.
– Aldymen myna máselege toqtalsam deımin. Búginde qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý jasy 70 jasty qurap otyr. Bul turǵyndardyń ál-aýqatynyń burynǵyǵa qaraǵanda edáýir jaqsarǵanyn kórsetedi. Sondaı-aq, bul el ekonomıkasynyń qarqyndy damýynyń nátıjesinde eldi mekenderge memleket tarapynan oıdaǵydaı qoldaý-kómekter jasalyp jatqanyn bildiredi. Al ótinish-tilekterge kelsek, ózimiz qatysqan kezdesýler barysynda aýyl-selo turǵyndary, onyń ishinde qarııalar «Alla taǵala bizge uzaǵyraq ómir súrýdi jazsa eken» degen maǵynada oı qozǵap, qaıran qaldyrǵandary bar.
– Qyzyq eken. Sonda qalaı?
– Biz ólimnen qorqyp turǵanymyz joq, deıdi qarııalar. Elimiz táýelsizdik alyp, naryqtyq ekonomıka boıynsha eńbek ete bastaǵannan bergi kezeńderdegi balalarymyzdyń tirshiligine qyzyǵa qaraımyz. Basynda úıleri, astynda jeńil avtomashınalary bar. Qoldaryna uıaly telefondar ustap júr. Bizdiń burynǵy kezdegi turmysymyz ben olardyń qazirgi turmys jaǵdaılary arasyndaǵy aıyrmashylyq jer men kókteı. Osylardy kórip rıza bolasyń, táýbe etesiń. Urpaǵymyzdyń osyndaı tirshilikterine ári qaraı da kýá bolyp júre bersek deımiz, deıdi kópti kórgen qarııalar.
Endi Elbasymyz qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý jasyn 80 jasqa jetkizý mindetin qoıyp otyr. Álemdik taldaýlarǵa qaraǵanda, adamnyń uzaq ómir súrýi sol eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna, bilim berý mekemeleri men densaýlyq saqtaý salasynyń qajetti quraldarmen jabdyqtalýyna, sondaı-aq, buqaralyq sport túrleriniń keń qanat jaıýyna baılanysty bolady eken.
Bizdiń elimizde osy máseleler tıisti baǵdarlamalar boıynsha ret-retimen sheshilip jatyr. Barlyq óńirlerde jańa úlgidegi mektepter men balabaqshalar, emhanalar men aýrýhanalar, sport keshenderi men alańdar kóptep paıdalanýǵa berildi, aldaǵy ýaqytta da boı kótere bermek. Mine, halyq úshin jasalǵan osyndaı ıgilikti ister qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý jasyn uzartýǵa tikeleı yqpal etti dep nyq senimmen aıta alamyz.
«Jetpeı turǵany – ınteraktıvti taqta»
– Budan onshaqty jyldaı buryn depýtattar aımaqtarǵa baryp, saılaýshylarmen kezdesýler ótkizgende, negizinen olar jeke ózderiniń problemalaryn alǵa tartýshy edi. Solardy sheshýge kómektesýdi ótinetin. Al qazir she?
– Ras, erterekte jurtshylyqpen kezdesýlerde turǵyndar jeke ózderine qatysty máselelerdi kóp kóteretin. Qazir basqasha, kópshilikke ortaq máselelerdi jetkizýge ynta tanyta bastaǵan. Osyǵan qatysty bir mysal aıtaıyn. Uıǵyr aýdanynyń Bódeti aýylyndaǵy mektepte kópshilikpen kezdesý ótip jatqan. Aldyńǵy qatarda otyrǵan jasy seksenderdegi ájeı sóz surap, ornynan turdy. Alǵashynda biz ol kisi jeke ózine baılanysty máseleni aıtyp, soǵan kómektesýimizdi ótinetin shyǵar dep oılaǵan edik. Bári basqasha bolyp shyqty. Ol osydan eki-úsh jyl buryn aýylda jańa úlgidegi mektep paıdalanýǵa berilgenine, qajetti jıhazdarmen, kompıýterlermen, basqa da quraldarmen tolyq jabdyqtalǵanyna toqtala kelip: «Osy mekteptiń salynýy Elbasymyzdyń shákirtterdiń oıdaǵydaı bilim alýyna jasaǵan erekshe qamqorlyǵy dep bilemiz. Sonyń arqasynda balalarymyz keń ári jaryq mektepte oqýǵa múmkindik aldy. Endi Astanadan kelgen depýtattar, sizderge aıtatyn bir ótinishimiz bar. Bul mektepke endi jetpeı turǵany – ınteraktıvti taqta. Soǵan kómektesseńizder», dedi.
Bárimiz tańǵaldyq, rıza boldyq. Baıqap qarasańyz, ájeı bul ótinishti jaıdan-jaı bildirip otyrǵan joq. Onyń túpki máni shalǵaıda ornalasqan aýyl mektepteri de ozyq úlgidegi oqý quraldarymen qamtamasyz etilse, aýyl balalary da qaladaǵy oqýshylar sııaqty ınteraktıvti taqtalardy paıdalansa degen arman-nıette jatyr. Bizdiń balalarymyz da zaman talabyna saı tolyqqandy bilim alsa, ózi qalaǵan mamandyqqa qol jetkizse, sol arqyly elimizdiń damýyna úlesterin qossa degen oı jatyr.
«Biz de qoǵamnyń bir múshesimiz»
– Serikbaı О́rikbaıuly, Memleket basshysy Joldaýynda múmkindigi shekteýli azamattarǵa kóbirek kóńil bólip, olarǵa qamqorlyq jasaý qajettigin atap ótken edi. Jetisý óńirinde de sondaı azamattar joq dep aıta almasaq kerek.
– Elbasymyz óz Joldaýynda «Biz olardy belsendi ómirge tartamyz, olar tek járdemaqy alyp qana qoımaıdy, sonymen birge, ózderin qoǵamnyń múshesi, paıdaly eńbekker retinde sezinetin bolady», dep atap kórsetýi, sondaı-aq, olarǵa qatysty basqa da aıtqandary múmkindigi shekteýli azamattardy erekshe qanattandyrǵanyna Qapshaǵaı qalasyndaǵy qarttar men múgedekterdiń ınternat úıine barǵanymyzda kýá boldyq. Barlyq jaǵdaı jasalǵan, ınternetti de paıdalanady.
Al ondaǵy múmkindigi shekteýli azamattar qandaı ótinish bildirdi degenge kelsek, olar memleketke masyl bolmaı, jumys istep, ózimizdi-ózimiz asyrasaq degen oı aıtty. Sonymen qatar, múgedekter qoǵamdaryn múgedekterdiń kásipkerlikpen aınalysatyn qoǵamy etip qursa degen usynys bildirdi. Osylaısha, sol qoǵam bizderdi naqty jumystarǵa beıimdese, deıdi olar. О́ıtkeni, olar ınternet júıesi arqyly TMD elderindegi múgedekter qoǵamdaryndaǵy jańalyqtardy bilip otyrady eken. Múmkindigi shekteýli jandarmen de hat-habar alysyp turatyn kórinedi. Olar aıtady, biz de qoǵamnyń bir múshesimiz ǵoı, bizdiń de elimizdiń damýyna úles qosqymyz keledi dep.
Ár otbasyǵa 100 qoı, 18 iri qaradan
– Ashyǵyn aıtyńyzshy, Uıǵyr aýdanynyń qazirgi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy qandaı?
– «QazRos-Broıler» qus fabrıkasy iske qosylǵannan beri Uıǵyr aýdanynyń ekonomıkasy birshama jaqsardy. Onda 1,5 myńdaı adam jumys isteıdi. Fabrıkada kúnine 70 tonnadaı qus eti óndiriledi. Sonymen birge, aýdan júgeri dánin de ótkizedi. Bular aýdan ekonomıkasyna edáýir kómegin tıgizip otyr. Uıǵyr aýdanyn Panfılov aýdanymen salystyrýǵa kelmeıdi. О́ıtkeni, Panfılov aýdanynda saýda-sattyq jaqsy damyǵan. Al ónimdiligi qýatty qus fabrıkasynyń iske qosylýy Uıǵyr aýdanynda úlkendi-kishili óndiris oryndaryn salýdyń lokomotıvi bolady degen oıdamyn.
Jalpy, aýdanda mal sany jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Eseptep kórdik, ár otbasyǵa shaqqanda 100 qoıdan jáne 18 iri qaradan keldi. Bul, árıne, jaqsy. Biraq, sol maldy naryqtyq ekonomıkaǵa sáıkes óz baǵasyna satý nemese ótkizý eldi mekender turǵyndary úshin ótkir máseleniń biri bolyp turǵan jaıy bar. Osy másele sheshiletin bolsa, mal ósirýshilerdiń de, aýyldardyń da jaǵdaıy edáýir jaqsaratyn edi. Atap óteıin, keń dalada, kók shalǵyn jaılaýda óz aıaǵymen jaıylǵan tórt túlik maldyń eti de, súti de ekologııalyq jaǵynan taza bolyp keledi.
Aýdanda sheshimin kútken problemalar da barshylyq. Mysaly, Úlken dıqan aýylyndaǵy kezdesýde qatysýshylar Kishi dıqan men Úlken dıqan aýyldary arasyndaǵy avtokólik jolynyń máselesin kóterdi. Alty shaqyrymdaı bolatyn ol jolmen ózimiz de júrip kórdik. Rasynda da, ol jolmen ári-beri qatynaý qıyn eken. Turǵyndar, sondaı-aq, aýyzsý, medısınalyq pýnkt, poshta jaıynan da habardar etti. Bular – aýdandaǵy taý bókterlerine jaqyn ornalasqan eldi mekenderdiń kópshiligine ortaq problemalar. Olardy múmkindigine qaraı sheshýge bolady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».