Bolattaı berik jazýshy

Sáken Seıfýllın atyn­da­ǵy Qaraǵandy oblystyq aka­demııalyq qazaq drama teatrynda «Arqanyń ańyzy, Alashtyń abyzy» degen atpen ótken kezdesý keshi jazýshynyń ómiri men shyǵarmashylyǵynan mol maǵlumat bergen «Tulǵa» derekti fılminiń kórsetilimimen bas­taldy. Odan keıin mereıtoı ıesi sóz alyp, óziniń elge, týǵan jerge degen saǵynyshyn, ishtegi sherin, kókirektegi muńyn óleń sózimen jetkizdi. Sóz arasynda jazýshy jýyrda óziniń 25 tom­dyq shyǵarmalar jınaǵynyń ja­ryqqa shyqqanyn da aıtyp ótti.

Sofy Smataev Qaraǵandy ob­lysynyń Shet aýdanyndaǵy Kıikti aýylynda dúnıege kelgen. Máskeýdiń Bolat jáne qoryt­pa­lar ınstıtýtyn támamdaǵan­nan keıin, Reseı astanasyndaǵy «Oraq jáne balǵa» zaýytynda, Novo-Týlskıı metallýrgııa zaýytynda, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń Metallýrgııa jáne baıytý ınstıtýtynda ınjener bolyp jumys istedi.

Áıtse de, tehnıkalyq bilim­niń bala kezinen jazýshylyqty arman etken jastyń jolyna bóget bolmaǵanyn aıta ketý kerek. Sofy Smataev alǵashqylardyń biri bolyp sol zamannyń ólshe­mimen alǵandaǵy asa kúrdeli jáne qaterge toly tarıhı taqyryp­qa qalam terbep, «Elim-aı» ro­man- dılogııasyn dúnıege ákeldi. Jazý­shy osy týyndysy arqyly ádebıet álemine tanymal bolyp, oqyrman qaýymnyń ystyq yqy­lasyna bólendi.

Budan bólek jazýshy qalamy­nan «Aqjeleń», «Bulaq», «Máń­gilik bastaý» syndy romandar, «Alaý», «Alǵashqy asý», «Qaıran jastyq» áńgimeleri týdy. Bul eńbekter de oqyrmandar men synshylar ta­ra­pynan laıyqty baǵasyn al­ǵan.

Seksenge jasy kelgen jazý­­shyny alǵashqylardyń biri bo­­lyp oblys ákiminiń orynba­sary Abzal Núkenov óńir basshy­sy­nyń jáne óziniń atynan quttyq­tap, qazaqtyń dástúrimen ıyǵyna shapan japty, laıyqty syı-sııapa­tyn jasady.

Shyǵamashylyq keshte me­reı­toı ıesimen birge kelgen Qa­zaq­stan Jazýshylar oda­ǵy­nyń tóraǵasy Ulyqbek Es­dáý­let, belgili aqyn, ǵalym Baýyr­jan Jaqyp, aqyn, máde­nıet qaıratkeri Baqytjan To­baıaq jáne Abaı atyndaǵy Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty Serik Aqsuńqaruly sahna tórine kóterilip, jazýshyǵa quttyqtaý sóz arnady.

Ulyqbek Esdáýlet mereıtoı ıesin «Bolat ıntsıtýtyn bitirip, bolattyń qadir-qasıetin zert­tegen adam ózi de bolattaı berik jazýshy» dep baǵalap, qadirmendi qalamgerge uzaq ǵumyr tiledi. «Bul kisilerdiń sol kezdegi er­ligin Gagarın men Tıtovtyń as­­panǵa ǵaryshqa ushqanymen te­ńeý­­ge bolady. О́ıtkeni tyńnan jol salǵan adamdar!», dedi U.Es­dáýlet. Aqyn Baýyrjan Jaqyp jazýshyǵa arnaǵan óleńin:

«О́mirge týǵan jerden

qýat alyp,

Sofy aǵam 100-ge deıin

júre bersin!

100-den asyp ómir

súre bersin!»,

degen tilekpen túıindedi.

Al aqyn Serik Aqsuńqaruly jazýshy aǵasyn muzjarǵyshqa teńedi.

– Kıikti stansasynda týyp, Máskeýde oqyp, Almatyda keme­lińizge kelip, seksen belden asqa­nyńyzda týǵan jerińizge klassık bolyp oraldyńyz. Sizdiń áde­bıetke kelgen kezińiz bizdiń kóz aldymyzda: qazaqtyń betke shyǵar uldaryn Álıhannan bastap Maǵjanǵa deıin qalqyp alyp tastaǵan stalındik rep­ressııanyń, odan keıin tyń ıgerý qazaqtyń mentalıtetin buzǵan kezdiń, ózińiz týǵan Qaraǵandy Qarlagqa aınalǵan zamannyń syzy qaıtpaı turyp siz Arqadan birinshi bolyp qazaq ádebıetine kelgen azamatsyz. Biz sizdi muz­jarǵysh dep esepteımiz. Siz jarǵan muzdyń ústinde tál­tirektep, sizdiń sońyńyzdan biz keldik: Ahańdar keldi – Aqse­leý Seıdimbekter, Jeńis Qash­qynovtar keldi, Dáýitáli Stam­bekovter keldi. Ulytaýdan – Júrsin, Jańaarqadan Ǵalym shyqty. Siz bolmasańyz, biz­diń ádebıetke barý-barmaýymyz neǵaıbil edi. Sol kezde qa­zaq­tyń rýhanııaty júdep tur­ǵan, bulaqtary sarqylyp, muz qata bastaǵan-tuǵyn. Sol muz­dy al­ǵash jarǵan siz edińiz. Son­dyqtan bizdiń ańyzymyz da, abyzymyz da ózińizsiz, – dep tebirene sóz arnady Serik Aqsuńqaruly.

Jazýshyny jerlesteri aty­nan Shet aýdanynyń ákimi Muhıt Muhtarov quttyqtap, ıyǵy­na sha­pan jaýyp, astyna at min­giz­di. Kelesi kezekte óńirge esi­mi másh­­húr mesenat, Ortalyq Qazaq­stan akademııasynyń rek­tory Baq­tybaı Júnisov jazý­shy­nyń shy­ǵar­mashylyq toıyna mıl­lıon teń­geni shashý qylyp shashty.

Shyǵarmashylyq keshte Sá­ken Seıfýllın atyndaǵy oblys­tyq akademııalyq qazaq drama teatrynyń ártisteri Sofy Sma­taevtyń óleńderinen úzindi oqydy. Qalı Baıjanov atyndaǵy konserttik birlestiktiń óner­paz­dary áýeletip án salyp, kúm­birletip kúı tartty.

Keshti júrgizý qurmetine ıe bolǵan dástúrli ánshi, óner zert­teýshisi Erlan Tóleýtaı Mádıdiń «Qarakesek» ánin naqyshyna keltire oryndap, mereıtoı ıesi men kórermen qaýymǵa serpilis kúıin syılady.

Týǵan jerdiń tósinde oqyr­man­darymen qaýyshyp, elge degen sarytap saǵynyshyn basyp, ishtegi sherin tarqatqan jazýshy sahna tórinde turyp, qalyń jurtshylyqqa, ózine syı-qurmet kórsetken azamattarǵa basyn ıip, alǵysyn aıtty.

Ras, qashanda shymbaıǵa batsa da, shyndyqty aıtatyn jazýshy, dramatýrg, aqyn Sofy Smataev kúrdeli de qaıshylyq­ty tulǵa. Memlekettik syılyqqa ­11 ret usynylyp, taýy shaǵylyp, meseli qaıtqan, onyń ústine ­taıaýda jar­ty ǵasyrdan astam ýaqyt otas­qan jarynan aıyrylǵan qart qalamgerdiń óz sózimen aıt­­qan­da «aıtar ókinishi de, óti­nishi de» kóp. Osy ótken shyǵar­ma­shylyq keshinde de jazýshy mu­nyń shet jaǵasyn estirtip qa­lyp jatty. «Seksenge kelgen adam segizdegi bala sııaqty bolady. Elge kelip, erkelep, sherin tarqatqan jazýshynyń az-kem aıtqan ókpesine biz keshirimmen qaraýymyz kerek», dep Serik Aqsuńqaruly aıtqandaı, Qara­ǵandy jurty da muny zor túsiný­shilikpen qabyl aldy.

QARAǴANDY