Iri jobalar, ilkimdi ister

Máselen, táýelsizdiktiń nátı­je­­­sinde Syrdarııa ózeni arqy­ly ótetin 430 metrlik «Táýel­siz­dik kópiri» salyndy. Bul kó­pir О́zbekstanmen shekaralas ornalasqan Jetisaı jáne Maq­­­taaral aýdandaryn respýb­lı­­ka­lyq avtojolmen tikeleı baı­­lanystyrady. Buryn úsh aýdan­­nyń 350 myń turǵyny oblys ortalyǵyna jetý úshin О́z­bek­stan aýmaǵy arqyly sheka­ra­dan ótetin. «Táýel­sizdik kó­piri» atalǵan má­se­leni túbe­geıli sheshti.

– Buǵan qosa Jetisaı men Maq­taaral halqyn Shardara sý qoı­­m­asy arqyly oblys orta­ly­ǵy­men baılanystyratyn uzyn­dy­ǵy 35 shaqyrymǵa teń «Ar­na­saı aınalma joly» paıda­la­nýǵa berildi. Tashkent, Almaty jáne Qyzylorda baǵytynda «Batys Qytaı – Batys Eýropa» ha­lyq­ara­lyq tranzıttik kólik dálizi salyndy. Onyń 448 shaqyrymy oblys aýmaǵy arqyly ótedi. Bú­ginde bul joldaǵy júk aınaly­my 2,5 ese artyp, kóptegen tur­ǵy­nymyz úshin tabys kózine aı­naldy, – dedi Ortalyq kommýnı­ka­sııalar qyzmetinde ótken brı­fıng­te Túrkistan oblysynyń ákimi О́mirzaq Shókeev.

Ákimniń málimetinshe, táýel­­siz­­­dik jyldary jalpy oblys aýma­ǵynda 8 myń shaqy­rym­nan asa avtomobıl joly men eldi meken kósheleri jáne 71 kó­pir qurylys-jóndeý jumys­ta­rynan ótken. N­á­tı­jesinde, qanaǵat­tanarlyq jaǵ­daıdaǵy jol­­dardyń úlesi 87 pa­ıyzǵa jet­­ken.

– Syrdarııa boıyndaǵy eldi mekenderdi sý tasqynynan qorǵaý úshin «Kóksaraı sý rettegishi» iske qosyldy. Bul joba ózenniń bo­ıyndaǵy aýyldardaǵy sý basý qaýpi máselesin sheship qana qoı­maı, ekologııalyq jaǵdaıǵa da áser etti. Bul jerde qosymsha 38 myń gektar lımandyq jaıylym jer paıda bolyp, aýmaǵyndaǵy aýdan­­darda mal sany 2 ese kóbeı­di, – dep naqtylady О́.Shókeev.

Ońtústik óńirdi tabıǵı gazben qamtýǵa múmkindik beretin «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyry salynǵany esi­mizde.

– Bul magıstraldyń óńir úshin mańyzy óte zor. Sebebi halyqty tabıǵı gazben qamtamasyz etý úshin gazdyń kúsh-qýaty jetkilik­siz bolatyn. Sondyqtan birinshi kezekte osyndaı magıstraldy gaz qubyry bolý kerek edi. Mine, jyldar boı­y kútken úmitimiz aqtaldy. At­al­ǵan gaz qubyrynan 239 eldi me­ken nemese 582 304 adam gaz tutyna alady. Búgingi tańda 56 eldi meken, ıaǵnı 290 808 adam atal­ǵan gaz qubyrynyń ıgiligin kórip otyr. Qalǵan 183 eldi meken (291 496 adam) aldaǵy ýa­qytta qam­tamasyz etilmek. Qu­byr­dyń uzyn­dyǵy – 241,1 sha­qy­rym, – dedi oblys ákimi.

Táýelsizdik jyldary óńirde 573 mektep, (215 myń oryn) 84 balabaqsha, 503 densaýlyq saq­taý, 55 mádenıet jáne 28 sport nysany paıdalanýǵa be­ril­di.

– Sońǵy úsh jylda oblys ekonomıkasyna 1,4 trln teńgeden astam ınvestısııa tartylyp, 5 ese ósim kórsetti. Jalpy, oblys qurylǵaly beri 396 mlrd teńgege 114 ınvestısııalyq joba iske asyryldy. Nátıjesinde, 6 300 jumys orny ashyldy. Bıylǵy 10 aıdaǵy ınvestısııa kólemi 479 mlrd teńgege teń. Jospar – 800 mlrd teńgege jetkizý. Jyl basynan beri 166 mlrd teńgege 26 joba iske qosylyp, 1,5 myńnan astam ju­mys orny ashyldy. Túrkistan ob­lys bolyp qaıta qurylǵan kezde ónerkásip salasyndaǵy kásipo­ryndardyń basym bóligi Shym­ke­nt qalasynda qalyp qoı­dy. Son­dyqtan biz óńirde óndiris salasyn qaıta qurýǵa den qoı­dyq. Ob­lystyń ónerkásiptik ále­ýetin damytý maqsatynda jeke ınvestısııa esebinen iri jobalar iske asyrylýda, – deıdi ákim.

Búginde ónerkásip salasynda jalpy quny 61,7 mlrd teńgeni qu­raıtyn 50-den astam kásiporyn ashyl­ǵan. 1 myńnan asa jumys orny qurylypty. Jyl sońyna deıin 427,8 mlrd teńgege taǵy 22 kásiporyn iske qosylmaq. Qa­zir ónerkásip óniminiń kólemi 530 mlrd teńgege jetip, ótken jyl­dyń sáıkes kezeńimen salys­tyr­­ǵanda kórsetkish aıtarlyqtaı jaq­sarǵan.

– 805,3 mlrd teńgege aýyl shar­ýa­shylyǵy ónimi óndirilip, ótken jylmen salystyrǵanda kórsetkish 129 mlrd teńgege artty. 842,4 myń gektar aýmaqqa aýyl sharý­a­shylyǵy daqyldary egildi. Egis­­tikti ártaraptandyrýdyń ná­tı­­je­sinde kókónis, baqsha, kartop ónimderiniń túsimi ortasha esep­pen 20 sentnerge ósip, byltyrmen salystyrǵanda 500 myń tonnaǵa artty. 3,3 mln tonna ónim jınaldy. Bul – rekordtyq kórsetkish. Jańadan 105,3 gek­tarǵa jylyjaı salynyp, olar­dyń jalpy kólemi 1 440 gektardy qurady. Respýblıkadaǵy jylyjaı kólem­de­riniń 71 pa­ıyzy bizdiń óńirge tıesili. «Bir al­qaptan jylyna 2-3 ónim alý» jobasy aıasynda 8,9 myń gek­tar­ǵa 2 878 joba iske asyry­lyp, 280 myń tonna kókónis ónimi jınaldy. О́zge óńirlerge qaraǵanda Túrkistan oblysynda kún ystyq jáne jyly kúnder uzaq saqtalady. Osy bir tabıǵı klımattyq erekshelikti paıdalanyp, agroqurylymdarǵa bir alqaptan bir jylda 2-3 ónim alý tájırıbesin engizdik. Alǵashqyda 2019 jyly 107 jobany iske asyryp, agroqurylymdardy jınap, túrli semınarda tıimdiligin dáleldedik. Jobanyń tıimdiligi sol, buryn sharýalar bir gektardan 2 mln teńge deıin tabys tapsa, qa­zir bul kórsetkish 7 mln teńgege ul­ǵaıdy, – dedi О́.Shókeev.

Respýblıkada sýarmaly jer­ler­diń úshten bir bóligi Túrkis­tan oblysyna tıesili – 548,2 myń gektar. Aǵyn sýdy tıimdi paıdalaný maqsatynda ylǵal únemdeý tehnologııalaryn engi­zý jolǵa qoıylǵan. Búgingi tań­da oblysta 4 myń gektarǵa jań­byr­latyp sýarý jáne 25,5 myń gektarǵa tamshylatyp sýarý teh­­no­logııasy engizildi. Budan bó­­lek, sońǵy eki jylda 172 sha­qy­rymdyq 23 kanalǵa jóndeý jáne 241 shaqyrymdyq 121 qashyrt­qyǵa mehanıkalyq tazalaý jumystary júrgizildi. Nátı­je­sinde, 92 myń gektar sýar­­maly jer­diń melıoratıvtik jaǵ­­da­ıy jaqsardy.

Mal sharýashylyǵynda mal basy men ónimdilik 4-5 paıyzǵa artyp, 291,4 mlrd teńgege ónim óndirilgen. Et eksporty boıynsha oblys respýblıkada birinshi orynda tur. Búginge deıin 24 myń tonna iri qara mal, 2,3 myń tonna qoı eti eksporttalǵan.

– Oblysta jumys istep turǵan kásipkerlik sýbektileriniń sany 144 myńǵa jetip, sońǵy 3 jylda 17 myńǵa artty. О́ndirilgen ónim 1,6 ese ulǵaıyp, shamamen 400 mlrd teńgeni qurady. О́sim bo­ıynsha respýblıkada alǵashqy oryndamyz. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi 22 paıyzdan asty. «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy aıasynda qarjylandyrý kólemi 2,8 ese ar­typ, 11 mlrd teńgege jetti, – dedi Túrkistan oblysynyń ákimi.

Osy jyldyń on aıynda qu­ry­lys jumystarynyń kóle­mi 209,2 mlrd teńgeni qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 4,7 paıyzǵa artqan. Bul rette «Nurly jer» baǵdarlamasy tur­­ǵyn úı qurylysyna qarqyn qos­qan. 10 aıda 503,1 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Baǵdarlama aıasynda barlyq qarjy kózderi esebinen 232 turǵyn úıdiń qurylysy júr­gizilýde. Bıyl bıýdjet ese­bi­nen 42 turǵyn úı qurylysyn tapsyrý josparlanýda. Sonyń nátıjesinde 549 kópbalaly jáne áleýmettik osal otbasy baspanamen qamtylady. Al 2 096 otbasy jeńildetilgen nesıe arqyly páter satyp alý múmkindigine ıe bo­lady. Jalpy, oblysta 1 517 kóppáterli turǵyn úı bar.

– Oblysta 945 mektepte 509,7 myń bala oqıdy. Apatty jáne úsh aýysymdy mekteptiń máselesin sheshý maqsatynda bıyl oblysta 78 mektep qurylysy bastaldy. Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyna sáıkes 2025 jylǵa qaraı 130 jańa mektep salý josparlanǵan. Onyń ishinde bıyl 47 mektep salyný kún tártibine engizildi. Búgingi tańda 42 mekteptiń qurylysy aıaqtaldy. Baǵdarlama aıasynda jyl saıyn 108 mektep jańǵyrtýdan ótedi. Tereńdetilgen baǵyttaǵy bilim berý júıesin damytý maqsatynda memleket-jekemenshik áriptestigi tetigimen 4 Binom School mektebi salynady. Túrkistan qalasynda 720 oryndyq Nazarbaev Zııat­ker­lik mektebiniń qurylysy aıaq­tal­dy. 700 oqýshyǵa arnalǵan 500 oryndyq jataqhanasy bar «D­a­ryn» mektep-ınternatynyń qu­ry­lysy júrgizilýde, – dedi ákim.

О́.Shókeevtiń aıtýynsha, «Eńbek» memlekettik baǵdar­la­ma­­­sy sheńberinde jyl basynan 80 315 adam jumyspen qam­ty­lyp, bul iske 14,4 mlrd teńge baǵyt­talǵan. Baǵdarlama aıasynda mú­gedektigi bar azamattardy ju­myspen qamtý maqsatynda 2 501 adam jumysqa ornalasqan. «Jumyspen qamtý jol kartasy» aıasynda 34,5 mlrd teńgege 58 joba iske asyrylyp, 1 872 ju­mys orny qurylǵan. 2021 jyl­dyń ekinshi toqsanyna ju­mys­­syzdyq deńgeıi 5,1 paıyz­dy qurady. 41,6 myń otbasyna (230 myń adam) 11,2 mlrd teń­gege ataýly áleýmettik kómek taǵaıyn­dal­dy. Onyń ishinde eńbekke ja­ramdy 47 myń adam jumyspen qam­tyldy.

– Aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatynda 60 nysannyń qu­­ry­­lysyna bıýdjetten 12,7 mlrd teńge bólinip, bıyl 27 nysan paı­da­lanýǵa beriledi. Nátı­je­sin­de, 20 eldi meken aýyz sýmen qamtylsa, 11 eldi me­kenniń sý qubyrlary qaıta jańar­tylady. Jyl qory­tyn­dysynda oblystaǵy aýyz sýmen qamtý deńgeıi 1,9 mln tur­ǵyndy nemese 94,5 paıyzǵa je­te­di dep kútilýde. Aldaǵy 5 jylda 144 eldi mekendi (121,8 myń adam) orta­lyqtandyrylǵan aýyz sýmen qam­tamasyz etý, 209 eldi meken­degi (624,9 myń adam) tozy­ǵy jetken sý qubyrlaryn qaıta jańartý josparlanýda, – dedi О́.Shókeev.

Tabıǵı gazben qamtý úshin bıyl 89 nysannyń qurylysyna 14,4 mlrd teńge bólinip, onyń ishinde 29 nysan paıdalanýǵa beriledi. Jyl qorytyndysy boıynsha 448 eldi meken nemese 1 mln 340 myń adam tabıǵı gazdy qosýǵa múmkindik alady. Aldaǵy 5 jylda qosymsha 299 eldi mekendi tabıǵı gazǵa qosyp, qam­tý deńgeıin 85,6 paıyzǵa jet­kizý mindeti tur.

Elektrmen jabdyqtaý boıyn­sha 2021 jyly 54 nysannyń qu­rylysyna 8,5 mlrd teńge qarjy baǵyt­talǵan. Bıyl 7 nysan paı­dalanýǵa beriledi. Nátı­je­sinde, 13 eldi meken nemese 13,5 myń turǵyn sapaly, turaqty elektr qýa­tymen qamtylady.