Bıznes-forýmnyń bereri mol

– Memleket basshysy kásip­kerlerdi qoldaý jáne qorǵaý el damýy úshin mańyzdy mindet eke­nin aıtty. Otandyq bıznesti damytý, jańa jaǵdaıdaǵy iskerlik múmkindikterdi ilgeriletý boıynsha búgingi forým jemisti bolady degen senimdemin. Memlekettik qoldaýlardyń nátıjesinde eli­mizde ońtaıly bıznes klımat qa­lyp­tasty. Qazaqstandyq bıznes ashyq jáne mobıldi bola tústi. Kásipkerlerimiz úshin jańa múmkindikter ashyldy. Biz ın­vestorlar úshin qolaıly bıznes klımat qalyptastyrý jumysta­ryn jalǵastyratyn bolamyz, – dedi M.Áıtenov.

Ol 2018 jyly respýblıkalyq qala mártebesin ıemdengen Shym­kent qalasynyń ónerkásip kóle­mi 411 mlrd teńgeden bıyl 711,5 mlrd teńgege jetetinin atap ótti. Qa­laǵa osy ýaqyt ishinde 2,6 trln teńge ınvestısııa tartylyp, 200-den asa jańa kásiporyn ashylyp, jumys oryndarynyń sany 20 myńnan asqan. Shaǵyn jáne orta bıznes salasynda 87 myńnan astam kásipkerlik sýbekti tir­kelip, jalpy óńirlik ónimdegi úlesi 41,6%-ǵa jetti.

Forým minberinde Chocofamily ınternet-holdınginiń negizin ­qa­laý­shy jáne osy uıymnyń ­Ba­­qy­­laýshylar keńesiniń tór­aǵa­­sy Ra­mıl Mýhorıapov, Tan Media to­­by­nyń quryltaıshysy, «31 arna» teleradıokompanııa­sy men birqatar táýelsiz buqa­ra­lyq aqparat quralynyń je­tek­­shisi Armanjan Baıtasov, Bilim Media tobynyń quryl­taı­shysy ári jetekshisi Raýan Kenjehanuly, Freedom Holding Corp kompanııasynyń Bas atqa­rýshy dırektory jáne Dırek­tor­lar keńesiniń tóraǵasy Tı­mýr Týrlov, Alageum Electric kompanııalar tobynyń quryl­taıshysy Erkebulan Ilıasov, BI Group qurylys kompanııasynyń negizin qalaýshy, kompanııanyń Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Aıdyn Rahymbaevtar sóz sóılep, tájirıbesimen bólisti jáne dáris­ter ótti.

«Tań medıa tobynyń» ıesi, «31 arna» teleradıokompanııasynyń, sondaı-aq Qazaqstandaǵy basqa da táýelsiz BAQ-tyń negizin qa­laý­shy Armanjan Baıtasov BAQ qurý men ony júrgizýdiń qyr-syrymen bólisti. Onyń pikirin­she, bul bıznestiń tartym­dy já­ne qoljetimdi baǵyty, óıt­ke­ni tutynýshylardyń negizgi ıns­tınk­­teriniń biri – jańa bilim alý.

– Qazir bári óte tez júrip jatyr, sonyń ishinde áleýmettik jeli­lerdiń damýynyń nátıjesinde aıtarlyqtaı materıaldyq ınves­tı­sııalardy qajet etpeıdi. Eń ­bastysy, tartymdy kontent ja­saý jáne jeke brendti damytý, deı­di Armanjan Baıtasov.

Bilim Media Group-tyń negizin qalaýshy ári basshysy Raýan Ken­jehanuly adam kapıtalyna ınves­tısııa salý ekonomıkanyń damýy úshin irgeli ekenin atap ótti.

Al Freedom Holding Corp ashyq kompanııasynyń Bas atqarýshy dı­rektory jáne Dırektorlar keńe­siniń múshesi Tımýr Týrlov za­manaýı bıznestiń negizgi múm­kindikteri men qaýipterin atady. Negizgi faktorlardyń arasyn­da halyqaralyq básekelestik pen álem­niń ózgerip jatqan keremet jyl­damdyǵy anyqtaldy.

Joǵary tabysty bıznes qu­rý úshin ondaǵan jyldar jáne myń­daǵan qyzmetker qajet emes.

– Búginde kóptegen ónim klıen­t­­ke qoljetimdi jáne búkil álem­­­de usynylady. Mysaly, siz óz bıznesińizdi 20 jyl boıy qur­­dyńyz delik. Osy sebepti de siz báse­kelesterińizge ózińizdikindeı bıznes qurýǵa 20 jyl ýaqyt ketedi dep oılaısyz. Biraq bul olaı emes. Shaǵyn startaptar tez ósedi. Al basqa oıynshylar qatty qobaljýy kerek, – dedi spıker.

Sondaı-aq ol qarjy ónim­de­rin sıfrlandyrýdyń artyqshy­lyq­taryna toqtaldy, onyń ishinde elimiz úshin biregeı jańa mehanızm – sıfrly ıpoteka, sol arqyly sanaýly mınýttarda jyljymaı­tyn múliktiń ıesi bola alasyz – bul buryn-sońdy bolmaǵan joba.

Alageum Electric kompanııa­lar tobynyń ıesi Erkebulan Ilııasov óz baıandamasyn tabys­ty bıznestiń qyr-syryna arnady. Kez kelgen kásipker nazar aýda­rýy tıis negizgi faktorlar – ár­ta­raptandyrý, eksporttaý, joba­lardy basqarý ortalyǵyn qurý, sıfrlandyrý, marketıngke ınvestısııa quıý jáne oqytý qajettiligi.

Qazaqstandaǵy eń iri qurylys kompanııasy BI Group dırek­tor­lar keńesiniń tóraǵasy Aıdyn Rahymbaevtyń baıandama­sy jurt­shylyqtyń úlken qyzyǵý­shy­lyǵyn týdyrdy. Bıznesmen ımperııa qurýdyń jolyn ǵana emes, sonymen qatar kásibı mamandar­dan joǵary tıimdi komanda qurý­dyń jolyn aıtty. Holdıng qa­zirgi ýaqytta elimizdegi jetekshi qurylys salýshy bolyp tabylady, TMD-daǵy eń iri qurylys salýshylar reıtınginde ekinshi jáne álemdegi barlyq qurylys kompanııalary arasynda 180-orynda.

– Biz óz jumysymyzdy 100 myń dollar kapıtalmen bastap, 1,5 mlrd dollar taýar aınalymyna shyqtyq. Qazir bir mezgilde 186 jobany júzege asyryp jatyrmyz. Bizdiń josparymyz – aldaǵy 5 jylda jumys kólemin 3 esege arttyrý. Bıznestegi tabystyń sy­ry – kóp jumys isteý, kóp oqý, ósý núktelerin izdeý jáne osy­nyń tóńireginde korporatıvtik máde­nıetti qalyptastyrý, tıimdi komanda qurý, – dedi A.Rahymbaev.

Ol pandemııa tusynda bıznesti saqtap qalý jáne ony ári qaraı damytý úshin birinshi basshylardyń jalaqysyn 40 paıyzǵa, ekinshi basshylardyń jalaqysyn 20 pa­ıyz­ǵa qysqartý týraly sheshim qa­byldapty. Biraq qatardaǵy qyz­metkerlerdiń jalaqysy qys­qar­ǵan joq.

Qysqasha aıtqanda, YPO-ǵa eli­mizdiń eń ozyq bıznesmen­de­rin tartý – forýmdy uıymdas­ty­rýshylardyń alǵa qoıǵan maq­saty jáne bul sátti boldy. Is-shara men uıymǵa kirý múmkindigi qazaq­standyq kásipkerlerdiń úlken qyzy­ǵýshylyǵyn týdyrdy. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan­da qyzyqty bıznes-jobalar kó­beıetini sózsiz.

Sonymen qatar «Kórme» orta­lyǵynda jergilikti taýar óndi­rýshiler shyǵaratyn ónim túr­leriniń kórmesi ótti. Qala eko­no­mıkasynyń tiregi sanalatyn 100-ge jýyq kásiporyn «Shymkent ónim­deri» taqyrybymen aldaǵy úsh kún kóleminde jalǵasatyn kórmege óz taýarlaryn usyndy.

Jalpy, táýelsizdik jylda­ryn­da Shymkent qalasynyń ekonomıkasy túrlendi. Qalamyzda qurylys ındýstrııasy, mashına jasaý, munaı-hımııa, jeńil óner­kásip, tamaq óndirisi, tekstıl óner­kásibi, farmasevtıka, aýyl sha­rýa­shylyǵy ónimderin tereń óń­deý, taǵy basqa óndiristik salalar qa­lyptasty. Kórmeniń ashylý rá­simine qala ákimi Murat Áıtenov qa­tysyp, qala kásiporyndary shy­ǵa­ratyn ónim túrlerimen tanysty.

– Memleket basshysy bıyl­ǵy Joldaýynda ekonomıkany árta­rap­tandyrý, óndiriletin taýar­lardyń túrin kóbeıtip, eksport geografııasyn keńeıtý jó­ninde naqty tapsyrmalar berdi. О́ń­deý ónerkásibiniń eksportyn kó­beıtý, eńbek ónimdiligin arttyrý nátıjesinde qalamyzdyń óner­kásip kólemi jyl aıaǵyna deıin 711,5 mlrd teńgege jetedi, ón­­dirilgen ónimniń 87 paıyzyn óńdeý ónerkásibi quraıdy. Qaladaǵy 4 óndiristik aımaqta 118 joba júzege asyp, 21 myńǵa jýyq jumys oryndary ashyldy. Bıyldyń ózinde jańadan 5 joba júzege asyp, 203 jumys orny ashyldy», dep atap ótti shahar bas­shysy.

Shymkent qalasy otandyq na­ryqta jekelegen ónimderdiń ne­giz­gi jetkizýshisi bolyp sanala­dy. Sement óndirisi, motor maı­la­ry, kilem, aıaqkıim, turmys­tyq buıymdar ónimderi, farma­sevtıka, azyq-túlik óndirisi jó­ninen ishki naryq pen otandyq eksporttyq áleýetti arttyrýda. Jeńil ónerkásip salasyndaǵy kásiporyndar otandyq naryqtyń 21 paıyzyn qamtýda.

Qala ekonomıkasyn ár­tarap­tandyrý, aýylsharýashylyq ónim­derin tereń óńdeý kásiporyn­da­rynyń úlesin arttyrý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý boıynsha keshendi jumystar qolǵa alynyp, nátıjesin berýde.

Shymkenttik ónimder kórmesi sanıtarlyq talaptar saqtala otyryp ótkizildi. Oǵan qatysýshylar Ashyq júıesi arqyly tirkelip, mártebesi aıqyndaldy.

Shymkentte shyǵatyn ónimder kórmesi aldaǵy ýaqytta turaqty túrde ótetin tanystyrylymdyq sıpattaǵy alań retinde qyzmetin jalǵastyrady. Onyń aıasynda daıyn ónimderdi ótkizý naryǵyn qarasty­rý, eksportqa beıimdel­gen taýar túrlerin ilgeriletýge múmkindikter ashý, shyǵarylǵan ónimderdiń ST-KZ otandyq sapa standarty talaptaryna saı bolýyn uıymdastyrý, iskerlik baılanystardy arttyrý mindetteri boıynsha jumystar júrgiziledi.