Biz – qazaqstandyqtarmyz!

Bul sózdi barsha etnos ókilderi maqtanyshpen aıtady

ELBASYNYŃ EREN EŃBEGINIŃ JEMISI Egemen elimizdiń tatý-tátti, beıbit ómir súrip kele jatqany Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasy. Elbasy HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandy talantty, eńbekqor, tolerantty halyqtyń nebári eki onjyldyqta «nólden» bas­tap qurǵan eli deıdi. Bul – shyn máninde bárimizdiń maqtan tutatyn ortaq jemisimiz. Qazaqstan búginde 100-den asa etnos pen 14 konfessııa ókilderiniń týǵan úıine aınalyp otyr. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy elimizdegi aýyr jaǵdaıdy bastan keshire otyryp, 1992 jyly Elbasynyń aıtqan ıdeıasynyń negizinde Qazaqstan halqy Assambleıasy atty jańa ınstıtýt ómirge keldi. Sodan beri memlekettik ulttyq saıa­sattyń arqaýlyq qaǵıdaty – qa­zaqstandaǵy barlyq etnos­tar men konfessııalardyń teń quqyqtarynyń saqtalýy qaǵıdaty eshqa­shanda nazardan tys qalǵan emes. Biz qoǵamdyq turaqtylyqty, ultaralyq kelisimdi qamtamasyz etýde, qazaqstandyq birtutastyq pen jańa qazaqstandyq pat­rıo­tızmdi qalyptastyrýda óz mode­limizdi júzege asyrýdamyz. Assambleıa ıdeıasyn qanymen sińirgen, qıyn qystaý tarıhı kezeńderden birge ótken aǵa býyn úshin kelisim men birlik ómirleriniń negizi. Endigi jerde bul uǵymdardyń qasıetin óske­leń urpaqqa, elimizdiń keleshek egelerine túsindirý, túısigine sińirý – aldymyzda turǵan min­det. Búgingi tańda joǵary oqý oryndarynda «Qazaqstan halqy Assambleıasy» kafedralarynyń ashylyp jatqandyǵy osy ba­ǵyt­taǵy jumystyń durystyǵyn kórsetedi. Sonymen qatar, barlyq et­no­mádenı birlestikterdiń janynan «Analar keńesi» qurylyp, ulttyń tárbıesine basa mán berilip otyr. Elbasynyń tapsyrmasymen qoǵamdyq kelisim komıssııalary barlyq úlken ujymdarda, qalalyq, aýdandyq, aýyldyq okrýgterde qurylyp, jer­gilikti  azamattardyń jaý­ap­ker­­shi­ligin arttyrýda. Memleket basshysynyń tabıǵı tereńdigi men saıası al­ǵyrlyǵynan týyndaǵan ınstıtýt retinde Assambleıa Qazaqstannyń Táýelsizdigin nyǵaıtýǵa belsendi qyzmet etip keledi. Búgingi tańda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń mártebesi men ókilettigi ósti. Bizdiń kópultty elimizdiń barlyq halqynyń múddelerin kózdeı otyryp, Assambleıadan saılanǵan depýtattar Qazaqstandaǵy etnosaralyq bitim men kelisimdi nyǵaıtý úde­risine óz úlesterin qosýda jáne «Máńgilik El» ıdeıasyn jú­ze­ge asyrýǵa aıryqsha mán berýde. «Máńgilik El» ıdeıasynyń ómirlik shyndyqqa aınalýy úshin barsha qazaqstandyqtyń boıyna azamattyq patrıottyq sezim uıalatýda Assambleıanyń atqaratyn qyzmeti ushan-teńiz. 19-ǵa jańa tolyp otyrǵan, álemge N.Nazarbaevtyń qoǵamdyq kelisimi úlgisi retinde tanylǵan Assambleıaǵa ıgilikti ister, baıandy bastamalar tileımiz. Qazaq halqynyń aınalasyna judyryqtaı jumylǵan Qazaq elinde turatyn barsha azamat elimizdiń kelisti kelisimin, jarasymdy birligin kóziniń qara shyǵyndaı saqtap, alda turǵan uly maqsat – Máńgilik elge bet aldy. Barshamyzdyń saparymyz oń bolsyn. О́zimiz baqytty ǵumyr keship otyrǵan Táýelsiz Elimizdiń bolashaǵy jarqyn bolsyn. Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly da mártebeli jolymyz – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn birlesip júzege asyraıyq. Knıaz MIRZOEV, Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan kúrdteri «Barbang»  qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, akademık.   ULTTYQ SAIаSATTYŃ UTYMDY QURALY Elbasy N.Á.Nazarbaev halyqqa Joldaýynda el birliginiń basym qaǵıdattaryn saqtaı otyryp, kemel memleketimizdiń jańa damý satysyna ótý joldaryn kórsetti. Jedel ǵalamdasý dáýirinde adamǵa qadirli etnostyq jáne dinı bolmysqa degen erekshe qatynas álemdik qoǵamdastyqqa yqpaldasýǵa umtylyp otyrǵan memleketimizdiń tutastyǵyn saqtaýdyń zamanaýı nysany bolyp tabylady. El birligin saqtaýda Qazaqstan halqy Assambleıasy el Prezıdentiniń 1995 jylǵy 1 naýryzdaǵy Jarlyǵymen Memleket basshysy janyndaǵy konsýltatıvtik-keńesshi organ retinde quryldy. 19 jyl tarıhy bar Assambleıa eldiń saıası júıesiniń mańyzdy bir belgisine aınaldy, ol barlyq etnostardyń múddelerin bir arnaǵa toǵystyrdy, ulttyq tegine qaramastan, barlyq azamattardyń quqyqtary men erkindikteriniń buljytpaı saqtalýyn qamtamasyz etedi. Men úshin Assambleıada jumys isteý – elimizdiń ulttyq saıa­satyn qalyptastyrýyna belsene atsalysý, qoǵamdyq sanaǵa yqpal etý tetikterin iske qosý múmkindigi. Túptep kelgende, búginde otandas­tarymyzdy turmystyq deńgeıdegi ultshyldyqtyń paıda bolýyna jol bermeıtin, bir-birine tózimdilikke, shydamdylyqqa tárbıeleý – eń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Assambleıa keń aýqymdy oılanýǵa, jan-jaqqa qarap áreket etýge, dostyq pen ózara túsinistikti baǵalaýǵa jeteleıdi. Bul uıym óz múshelerin azamattyq qoǵam qurylymdaryna arqa súıeı otyryp, eldegi demokratııanyń qalyptasýyna tikeleı atsalysýǵa múmkindik beredi. Elbasynyń bastamasy boıynsha qurylǵan Qazaqstan hal­qy Assambleıasy búginde eldi birik­tirýde, etnostar arasyndaǵy tózimdilik pen kelisimdi nyǵaıtýda asa mańyzdy qyzmet atqarady. Bul memlekettik ulttyq saıasatty damytý men jetildirýdiń erekshe mańyzdy quraly bolyp otyr. Men qazaqstandyqtardy 1 naý­ryz – Assambleıanyń 19 jyldyǵy­men shyn júrekten quttyqtaımyn. Uzaǵynan súısindirsin. Rýhanı birlik ıdeıasyn qalyptastyrý jáne taratý, etnostar dostyǵy men ultaralyq kelisimdi nyǵaıtý jáne saqtaý  baǵytyndaǵy jumystaryna sáttilik tileımin. Sergeı TEREShENKO, Qazaqstan Respýblıkasy orys, slavıan, kazak qaýymdastyǵynyń tóraǵasy.   TAŃDAǴAN JOLYMYZ – TAǴATTYLYQ

Keńes Odaǵy ydyrap, Qa­zaqstan táýelsizdigin alǵan kezeńde kóptegen saıası sarapshylar elimizde etnosaralyq qaqtyǵystar oryn alýy múmkin, ol memlekettiń qalyptasýyna teris yqpal etedi dep boljaǵan edi. Alaıda, qoǵamda demokratııalyq qundylyqtar ornatý jáne azamattyq qoǵam qurý baǵytynda batyl is-qımylǵa kóshken Qazaqstan beıbit ómir, kelisimdi qoǵam, yntymaqtastyq pen birigý sııaqty qundylyqtardy aldyna negizgi maqsat etip qoıdy.

Bul baǵytta Elbasy N.Á.Na­zarbaevtyń basty saıasa­ty qo­ǵam­daǵy barlyq etnos­tar­­dyń tolyqtaı quqyǵy men bos­tandyǵyn saqtaı otyryp, jer­gilikti, baıyrǵy ultqa negizdelgen joǵary áleýetti qoǵam qurý boldy. Osy maqsatty kózdep, 1995 jyly 1 naýryzda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti janynan konsýltatıvti-keńestik organ retinde Qazaqstan halqy Assambleıasy quryldy. Sol jyl­dan bastap, Assambleıa etnos­aralyq qatynastar salasynda memlekettik ulttyq saıasatty júzege asyrýshy mańyzdy ınstıtýt retinde baǵalanyp, elimizdi mekendeıtin barlyq etnostardyń ózara qarym-qaty­nasyn qamtamasyz etýde tıimdi quralǵa aınaldy. Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń tıimdi ári jemisti is-áreketiniń arqasynda eli­miz­degi etnosaralyq jáne konfes­sııaaralyq qatynastar salasynda beıbitshilik pen kelisim úlgisi saqtaldy. Assambleıanyń tikeleı kúsh salýymen etnosaralyq qatynastar salasy saıasattan tys, azamattyq qoǵam qalyptastyrý maqsatynda jumys júrgizilip keledi. Qanatynyń astyna 100-den astam etnostyń jınalýy atalǵan uıymnyń «kishi Birikken Ulttar Uıymy» dep atalýyna sebep boldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XVI sessııasynda sóılegen sózinde «Bizdiń Assambleıanyń tarıhy – bizdiń turaqtylyǵymyzdyń tarıhy» dep aıryqsha atap ótýi osynyń aıǵaǵy. Konstıtýsııalyq refor­ma­lar­dyń arqasynda Qazaqstan hal­qy Assambleıasy jańa konstı­týsııalyq ókilettilik pen márte­bege ıe bolyp, memlekettiń zań shy­ǵarý organy – Parlament Má­ji­lisine ókilderiniń saıla­nýy Qazaqstan qoǵamynda eli­miz­diń memleket pen qoǵamdy demo­kratııa­landyrý jolyndaǵy mańyz­dy qadamy retinde baǵala­nyp, álemdik qoǵamdastyq tara­py­nan etnosaralyq jáne konfes­sııaaralyq kelisim úlgisi dep moı­yn­daldy. El damýynyń qazirgi jańa ke­zeńinde strategııalyq baǵdar re­tindegi qoǵamnyń ortaq qun­dy­lyqtary men qaǵıdattary júıe­sine negizdelgen «Bir el – bir taǵ­dyr», «Tegi basqa – teńdigi bir», «Ult rýhynyń damýy» qaǵıdattary boıynsha damýdy kózdegen El birligi doktrınasy qabyldandy. Bul – bolashaqqa birigip umtylýdyń tásili, ýaqyt talabyna sáıkes, halyqtyń birigýi qajettiligin túsinýdiń negizi. Atalǵan qujat eldiń árbir azamatyn halyq úshin aıanbaı qyzmet etýge, Qazaqstannyń patrıoty bolýǵa shaqyryp, naqty is-qımyl baǵyttaryn usynady. Aldaǵy ýaqytta da Qazaqstan halqy Assambleıasynyń atqa­rar sharýasy, arqalar júgi men oryndaýǵa tıis mindetteri jeter­lik. Áli talaı ıgi isterdiń bastama­shysy bolýǵa, eldi biriktire, ha­lyq­ty jumyldyra otyryp kóte­rer salmaqty bastamalar jasaıtynyna kámil senimdimiz. Qazaqstan halqy Assambleıasy áleýeti zor uıym retinde qyzmeti qaryshtap alǵa basa bersin. Elimizdiń abyroı-bedelin asqaq­tatýǵa, halqymyzdyń tatýlyǵy men bereke-birligin kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ózindik úlesin qosa beretini kúmánsiz. Rozaqul HALMURADOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty.   ELIMIZ AMAN, EGEMENDIGIMIZ MÁŃGI BOLSYN Elbasynyń dúnıetanym qaǵıdattary men kózqarastary Qazaqstandy túbegeıli saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtýdyń negizi boldy. Ǵasyrlar boıǵy otarlyqtan soń, azattyǵyn alyp, ulan-baıtaq qazaq jeriniń qasıetti arqasy – Saryarqada Elbasymyz Eýrazııa júregine Astanamyzdy saldy. Elimiz barlyq ult pen ulystyń beıbitshilik ordasyna aınalyp, toleranttylyqtyń erekshe úlgisin jasaı bildi. Ekonomıkalyq, saıası, áleýmettik-mádenı tabystar kópultty Qazaqstan halqy birliginiń, árbir etnos mádenıetiniń, tili men ádet-ǵurpy qaıta órkendeýiniń irgetasy bolyp qalandy. Qazaqstan táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev ustanǵan ulttyq saıasat múmkin bolar qatelikterdiń aldyn alýǵa negiz boldy. Sonymen birge, ishki jáne syrtqy saıasattyń basty baǵyttaryn naqty aıqyndaýǵa múmkindik berdi. Onyń ishinde, ásirese, qoǵamdaǵy turaqtylyq, azamattyq kelisim men etnosaralyq tatýlyq máseleleri erekshe nazarǵa alyndy. О́ńirdegi toǵyz etnomádenı birlestik basshylary oblystyq Aqsaqaldar keńesiniń qoldaýymen respýblıkada alǵashqy oblystyq Dostyq úıin ashý jóninde usynys jasady. Bul ıdeıa oblys halqy arasynda keń qoldaýǵa ıe bolyp, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Ákimshiligi, Qazaqstan halqy Assambleıasy tarapynan túsinistik tapty. Shyǵys Qazaqstan oblystyq Dostyq úıin 1992 jyly elimizdiń Prezıdenti, N.Á.Nazarbaevtyń ózi arnaıy kelip ashty. Qazirgi ýaqytta oblysta 103 etnomádenı birlestikti bir shańyraq astyna biriktirgen toǵyz Dostyq úıi jumys isteıdi. Oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń negizgi mindeti – memlekettik ulttyq saıasatty, Qazaqstannyń el birligi doktrınasyn, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Damý tujyrymdamasyn jáne Elbasymyzdyń Qazaqstan halqyna Joldaýlaryn iske asyrý. Oblysymyzda «Qazaqstandaǵy jáne shekaralas aımaqtardaǵy etnodemografııalyq úrdister» jáne «Táýelsiz Qazaqstandaǵy orys tili» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa­ny ótkizý 20 jyl ishindegi halyqaralyq aýqymdaǵy brendtik qoǵamdyq-saıası oqıǵanyń kýási bolyp tabylady. «Altaı – túrik áleminiń altyn besigi» halyqaralyq forýmyn ótkizý dástúrge aınalǵan. О́skemen qalasynyń turǵyndary men qonaqtary Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń bastamasymen salynǵan etnoaýyldy «Qazaqstannyń toleranttylyq ánurany» dep ataıdy. Barlyq qazaqstandyqtardyń kelisim men beıbitshilikte bir-birimen aralasýy – qoǵamdyq kelisimniń uıytqysy. Oblys turǵyndarynyń ulttyq birlikti qamtamasyz etýi ekonomıkalyq jáne saıası turǵyda elimizdiń odan ári damýy úshin mańyzdy faktor bolýda. Qazaqstan halqy Assambleıasy búgingi kúni damyp kele jatqan Qazaqstan demokratııasy basty ınstıtýttarynyń birine aınaldy, oǵan halyq dostyǵynyń, kelisimi men azamattyq bitiminiń saqtaýshysy bolý mindeti júktelgen. Alda da atqarar sharýa mol, sondyqtan, elimizdiń ıgilikti ıdeıalaryn iske asyrýda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshelerin belsendi qyzmet atqarýǵa shaqyramyn. Elimiz aman, egemendigimiz máńgi bolsyn! Leo ShIK, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.   BIRLIGIMIZ BERIK, KELISIMIMIZ KELISTI 1991 jyly Qazaqstan óz egemendigin jarııalap, Tuńǵysh Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń basqarýymen memlekettilikti qa­lyptastyrýdyń jáne damy­týdyń jańa jolyn bastady. Ol kezeńniń qıyndyǵy burynǵy barsha Keńes ókimetine qarasty bolǵan respýblıkalar úshin ortaq edi. Degenmen, Qazaqstannyń ereksheligi – kópulttylyǵy. Taǵdyrdyń tálkegimen Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan ulystardyń ókilderi arqyly jas memlekettiń tynyshtyǵyn buzýǵa áreket etkenderde bar edi.  Áleýmettik jaǵdaıdyń nasharlaýyn etnosaralyq kıkiljińge aýdarý ábden múmkin bolatyn. Degenmen, Elbasynyń salmaqty da sarabdal saıasaty arqasynda buǵan jol berilmedi. Sonymen qatar, ár etnostyń óz tarıhy, mádenıeti, tili men dástúrine bet burǵyzyp, ózin tanyta otyryp ózgeni syılaýdy maqsat tutqan saıa­sat júrgizildi. Búgingi tańda, 19 jyl boıy qyzmet atqaryp kele jatqan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jumysyn zerdeleýshi shet memleketterdiń ǵalymdary  bul ınstıtýttyń álem tarıhynda balamasy joq ekenin moıyndap otyr. Qazaqstannyń qoǵamdyq kelisim úlgisimen tanysqan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń ókilderi «bul úlgini basqa memleketke engizý úshin aldymen ol jerge qazaqtardy kóshirip aparý kerek», dedi. Demek – Qazaqstan halqy Assambleıasy – dana qazaq halqynyń tarıhynan sýsyndap ósken, ultynyń tárbıesi men salt-dástúrinen nár alǵan, elin alǵa bastaımyn dep jaýapkershilik kótergen azamattyń oıynan týyndaǵan biregeı ıdeıa. Bul ıdeıa óziniń ómirsheńdigin 19 jyl ishinde dáleldep shyqty. Assambleıa etnosaralyq qarym-qatynasty úılestirýshi ǵana organ emes. Bul elimizdiń qoǵamdyq kelisimin saqtaýǵa baǵyttalǵan ashyq únqatysý alańy. Egemen eldiń azamattarynyń quqyqtary men mindetteriniń teńdigine negizdele otyryp, Otanymyzdyń damýyna ár azamattyń úles qosýyna bastamashy bolyp otyrǵan úılestirýshi. Saıası múddelerden bıik turǵan, eldiń birligi men kelisimin nasıhattaýshy. Búgin Qazaqstanda  Assambleıa múshesi bolý  abyroıly iske aınaldy. Negizinen, Elbasy aıtpaqshy, elimizde turyp jatqan 17 mıllıonnan astam azamattyń barlyǵy da Assambleıa quramynda. Olaı bolsa, ortaq merekemiz qutty bolsyn, Qazaqstan halqy! Birligimiz berik, kelisimimiz kelisti bolsyn! Vıdadı SALAHOV, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, Etnosaralyq máseleler jónindegi jýrnalıst-sarapshylar klýbynyń múshesi.   YNTYMAǴYMYZ – YRYSYMYZ 1995 jyldyń basynda Elbasy  barlyq ulttyq qoǵamdyq jáne mádenı ortalyqtardyń basyn bir uıymǵa biriktirý týraly ıdeıany usyndy. Nursultan Ábishuly osyndaı uıymdy qurý isine ózi bel sheship kiristi, tikeleı aralasty. Barsha Qazaqstan halqynyń múddesin birdeı qorǵaıtyn mundaı uıymdy qurýdy qazaq, orys, ýkraın, nemis, tatar, ózbek, káris, cheshen, ıngýsh, qarashaı, balqar, daǵystan, kúrd, grek, armıan, qyrǵyz, tájik jáne basqa da kóptegen ulys ókilderi tegis qol­dady. Etnostyq toptar orta­lyqtary jasampaz ıdeıany iske asyrýǵa óz úlesterin qosty. Osy­laısha 1 naýryzda yntymaq pen tatýlyqtyń, turaqtylyqtyń berik baǵanasyna aınalǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy dúnıege keldi. Men  sol qurylǵan kúninen bastap Assambleıanyń múshesimin, uzaq jyldar Assambleıa Keńesinde jumys jasadym. Biz Assambleıa sessııalarynda, keńesterinde ulttyq birlik pen turaqtylyq taqyryptaryn talqylap, el ishindegi tatýlyq pen dostyqtyń keńeıýi jolynda qyzmet ettik. Qazaqstandaǵy etnos ókilderi Prezıdent N.Á.Nazarbaev bastaǵan Qazaqstan delegasııasynyń quramynda ózderiniń tarıhı otan­daryna memlekettik saparlarǵa qatysyp, halyqtyq dıplomatııa jolymen eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty, áriptestikti damytýǵa úlesterin qosyp keledi. Qazaqstanda barlyq etnos ókilderi memleketti basqarý isine qatysýǵa múmkindikteri bar, Assambleıa Parlament Májilisine 9 depýtat saılaıdy. Elbasynyń bastamasymen, Assambleıanyń qoldaýymen iske asyrylyp jatqan osyndaı izgi bastamalar elimizdiń turaqtylyǵynyń negizin qalady. Tájikstanda, О́zbekstanda, Qyrǵyzstanda, Kavkazda, Moldo­vada jáne Prıdnestrovede bol­ǵan, al endi Ýkraınada oryn alyp jatqan qaqtyǵystar bizdiń eli­mizde bolǵan joq, bolmaıtynyna senimimiz mol. Men Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń qurylýyna 19 jyl tolýyna oraı Qazaqstan halqyn, As­sambleıa ardagerlerin, múshelerin shyn júrekten quttyqtaımyn. Birligimiz berik, yntymaǵymyz yrysty bolsyn! Murat KARIMOV, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.