Qostanaı oblysynyń Jankeldın aýdanyna qarasty Albarbóget aýyldyq okrýginde mal jappaı aýyryp, aldy ólip jatyr. Máselen, Kókalat aýylynyń mańyndaǵy Sor qonysynda otyrǵan «Aıdos» sharýa qojalyǵynda osydan úsh kún buryn eki sıyr belgisiz keselge shaldyǵyp, bir kúnniń ishinde 600 bas sıyrǵa aýrý juqtyrǵan.
Jergilikti mal dárigerleri aýyrǵan sıyrlarǵa stomatıt, ıaǵnı aýyz qýysynda paıda bolatyn keselge ushyraǵan degen dıagnoz qoıyp otyr.
– Qazir aýrýdyń aldyn alý, emdeý sharalarymen aınalysyp jatyrmyz. Bári jaqsardy. Negizi stomatıt dep otyrmyz. Bısılın-5 dárisin egip, aýzyn marganes eritindisimen shaıý kerek. Dárini mal ıeleriniń ózderi jeke-jeke aldyrtyp jatyr, – dedi Kókalat aýylynyń mal dárigeri Sársenbaı Jatqanov.
Mamandardyń aıtýynsha, stomatıt aýyz qýysynda paıda bolady. Munymen aýyrǵan maldyń aýzynan silekeıi aǵyp, jem-shópke qaraýdan qalady. Al mal ıeleriniń birazy mundaı dıagnozǵa kúmándi ekenin aıtady.
– Árqaısymyz ózimizshe em jasap jatyrmyz, biraq jaǵdaı sol qalpy. О́zgeris joq. 15 bas iri qaram bar, sonyń ishinen 5-6 bas aýyryp tur, mıksoferon, bısılın-5 dárilerin egip jatyrmyn, biraq jazylatyn túri joq. Ekkennen keıin azdap shóp jeı bastady, biraq ońalmaı tur. Jappaı aýyryp jatyr ǵoı, – dedi aýyl turǵyny Amandyq Tólegen.
Jergilikti jurttyń sózine qaraǵanda, aýyldyq okrýg aýmaǵynda otyrǵan irili-usaqty sharýa qojalyqtarynyń árqaısynda 50, 300, 400 bastan aýyryp jatyr.
– Mal dárigerleri kelip qaraıdy, qoldarynda túgi joq, syrtynan sylap-sıpaıdy da ketedi. Mal dárigerleriniń qolynan is kelmese, sharýanyń qyryn bilmese, qolynan keletin adamǵa ornyn bosatyp berýi kerek qoı. Aýrýyn jasyrǵan óledi deıdi. Men bir-eki jerge shaǵymdanyp edim, shyny kerek, jan-jaqtan qysym kúsheıip, mal baqqanyma bir kináli, mal óltirgenime eki kináli bolyp jatyrmyn. Úkimetten alatyn azǵantaı tıyn-tebenimiz bar ǵoı, sony buldaıdy. Bos dúrlikpeńder, mal jaı ǵana ýlanyp qalǵan deıdi. Eshqandaı maldan taldaý alyp, saraptama jasap, qorytyndy shyǵarǵan joq. Ýlanyp qalǵanyn qaıdan biledi? Soǵan tańmyn. Keshe tórt bas aýyryp tur edi, búgin oǵan eki bas qosyldy. О́lgen bes sıyrdy kómip tastadyq, – deıdi Qaraqoǵadaǵy «Nur» sharýa qojalyǵynyń ókili Nursultan Sadyq.
Nursultannyń aıtýynsha, tabynda júrip keselge ushyraǵan malda qutyrý aýrýynyń belgileri baıqalady. Aýrý sıyr qarap turyp baqtashyǵa atylatyn kórinedi. Sodan keıin aıaǵyn basa almaı qalady da, aýzynan silekeıi sorǵalap, úsh-tórt kúnnen soń ólip qalady.
Aýdan turǵyny Juldyzaı Aımaǵambet 2007 jyly «Aıdos» sharýa qojalyǵyn ashyp, memlekettik baǵdarlamalardyń qoldaýymen mal basyn kóbeıtip alǵan. Qazir bul sharýashylyq jylqy men usaq maldy qospaǵanda, 700 bas iri qara ustap otyr.
– 700 bastyń 600-i aýyryp jatyr. Mal dárigerlerin shaqyrǵanyma úsh kún boldy, eshkim kelgen joq. Qazir aýrý maldy ózimiz bólip jatyrmyz. Men aýsylǵa uqsatsam, dárigerler vırýsty stomatıt, ıaǵnı aýyz qýysynyń aýrýy dep bolmaı jatyr. «Oblysqa baramyn» dep edim, «Oıbaı, barma, shýlatpa» deıdi. Basynda eki-aq sıyr aýyryp edi, qalǵandaryna bir-aq kúnde juqty. Boı bermeı jatyr. Aýzynan sý aǵyp, qyzýy kóteriledi, dirildeıdi. Úsh kún boldy, álsirep barady. Bálen mıllıonǵa dári ákeldim, endi dárigerlerdi kútip otyrmyn. Aýsylǵa qarsy dári biz jaqqa bólinbegen deıdi. Osy sebepti durys dıagnoz qoımaı otyr ma, sony túsine almaı jatyrmyn, – dedi sharýa qojalyǵynyń basshysy.
Jurttyń birazy Torǵaı óńirinde jazdaı jańbyr jaýmaı qýańshylyq boldy, mal taıaýda jaýǵan qardan keıin shyqqan ýly shópti jep qoıýy múmkin dep boljaıdy.
Albarbóget aýyldyq okrýgindegi jeke turǵyndardyń qolyndaǵy aýrý maldyń keıbiriniń beti beri qaraı bastaǵan.
– Qazir shúkir, ınternetten qarap, dári egip, maldyń aýzyn jýyp jatqanymyzǵa biraz boldy. Aýylda 3-4 mal dárigeri bar. Sonyń ishinde Maqsat Orazuly esimdi veterınar bizdiń kóshege tańerteń kelgennen úıine keshke bir-aq qaıtady. Aıtqan bette jetip kelip, maldyń bárin egip, qolynan kelgen emin júrgizip, ekpe jasady. Osy jigittiń kóp kómegi tıip jatyr. Qazir maldyń silekeıi toqtady, – dedi Kókalatta turatyn Aısa esimdi azamat.
Oblystyq veterınarııa basqarmasy basshysynyń orynbasary Baýyrjan Beketke habarlasyp edik, odan Jangeldın aýdanyna basqarma basshysynyń ketkenin estidik.
– Basqarma basshysy aýdandaǵy veterınar mamandarmen birge mal sharýashylyqtaryna baryp, aýyrǵan maldy óz kózimen kórip, biledi. Keseldiń aldyn alý úshin profılaktıkalyq em-shara júrgizilip, dári egiledi. Al aýyrǵan maldyń ólgenderi bolsa, odan materıal alyp zerthanaǵa jiberemiz. Naqty dıagnoz sodan keıin anyqtalady, – dedi B.Beket.
Turmysy tórt túlikke baılaýly Jangeldın aýdanynyń turǵyndary malmen ǵana kún kórip otyr. Bıyl qýańshylyqtan ázer shyǵyp, endi malyn sata almaı otyrǵan qarapaıym jurt osylaısha jyǵylǵanǵa judyryqtyń kebin kıip jatyr. Maly belgisiz keselge shaldyǵyp, kóldeneń kesapatqa tap bolǵan shalǵaı aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, Torǵaı óńirindegi iri qara malyna bir rettik keshendi em sharalaryn júrgizbese bolmaıdy.
Qostanaı oblysy