Shyny kerek, 18 jasqa tolǵan soń múgedek jandar qaıda bararlaryn bilmeı daǵdarady. Olardyń kóbi áleýmettik járdemaqy ala almaıdy, jumysqa turaıyn dese jaǵdaılary kelmeıdi, densaýlyqtaryna oraı naryqta qaı mamandyqty ıgerýdi baǵdarlaı almaıdy, aıta berse, kúndelikti tirlikte de múgedekter keziger problemalar jetip artylady.
Jaqynda Qazaqstandaǵy Shveısarııa elshiligi BUU-nyń Damý baǵdarlamasy aıasynda Semeı qalasyndaǵy kóp salaly tehnologııalyq kolledjge tigin mashınalaryn tartý etti. «Otbasy ortalyǵy» mekemesiniń atqarýshy dırektory Lıýdmıla Astashkınanyń aıtýynsha, bul tigin jabdyqtary asa qajet dúnıeler. Bul kolledjde deni saý balalarmen birge múmkindigi shekteýli jastar da oqyp, bilim alýda. Qazaqstan ınklıýzıvti qoǵamǵa bet burǵandyqtan, erekshe jaǵdaıdaǵy balalarǵa barlyq múmkindikter jasalýda. Sondyqtan da osynda jetkizilgen 10 tigin mashınasy, 2 overlog, útikteýge, kıim pishýge arnalǵan ústelder Shveısarııa eliniń tartýy bolyp tabylady. Aldaǵy ýaqytta kolledj «Otbasy ortalyǵynyń» dóńgelek ústel, semınar-trenıng ótkizetin, zańgerler men áleýmettik qyzmetshiler jumys isteıtin qaýymdas ornyna aınalmaq. Kolledjdegi eriktiler osylaısha ortalyq jumysyna kómek jasaıtyn bolady. Bul kolledjde elektr-gazben dánekerleýshi, aǵash sheberi, elektr montajdaýshy degen naryqta óte úlken suranysqa ıe mamandyqtar qamtylǵan. О́tken jyldan bastap múgedek jandarǵa arnalǵan ınklıýzıvti baǵdarlama boıynsha úsh top ashylǵan, búginde onyń sany altyǵa jetken. Oqý ornyna tirek-qımyl qozǵalysy buzylǵan, ózdiginen júre almaıtyn balalardy sabaqqa ákelý úshin arnaıy avtokólik bólingen. Úıde otyrǵan balalar endi osynda kelip oqýlaryna ábden bolady.
Tek memleketten bólinetin qarajatqa qarap qana otyrýǵa bolmaıdy, deıdi qala ákiminiń orynbasary Záýresh Isabaeva, sondyqtan da osy baǵdarlamalardy úılestirýshi BUU Damý baǵdarlamasyna úlken rahmet. «Otbasy ortalyǵyna» úlken rahmet. Olar mine, izdenip, jazyp, zerttep osyndaı nátıjelerge qol jetkizip otyr. Basqa da kolledjder osylardan úlgi alý kerek.
Aıta ketý kerek, Semeıde 13 myń múgedek jan bar eken. Teń jartysy balalar. Bul kolledjde tek múgedek jandar ǵana emes, eresekter de kelip qaıta mamandyq alyp, oqı alady. Búginde osynaý kóp salaly kolledjde 90 múgedek-bala bilim alyp jatyr. Olar esepteý mashınalary operatorlary, aspaz, sylaqshy mamandyqtaryn ıgerýde. Barlyǵyna stıpendııa men tegin as-aýqat beriledi.
Kolledj dırektory Bolatjan Qudaıbergenovtiń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta múgedektigi bar eresekterdi de ózderine tartyp, olardyń eńbekke aralasýlary úshin oqýlaryna múmkindik jasamaq. Olarǵa zań turǵysynan jáne psıhologııalyq kómekter usynylady.
Jalpy, Semeıde múgedek jandardy qoǵamǵa, eńbekke beıimdeý jaqsy jolǵa qoıylyp keledi. Onyń bir aıǵaǵy qalada múgedek jandarǵa kómek kórsetý úıi ashyldy. Munda múgedek jandar kompıýterde jumys isteýdi, aıaq kıim tigýdi, is tigýdi úırenedi. «Kómek» dep atalatyn múgedekter qoǵamy sonaý 1980-inshi jyldardan bastap tyńǵylyqty jumys istep keledi. Olar múmkindigi shekteýli jandarǵa ártúrli kómekterin jasaıdy. Búginde «Kómek» esebinde 1800 adam tur. Endi mine, múgedekter úıiniń ashylýy olardyń eńbekke aralasýyna oń yqpal etpek. Qala ákiminiń orynbasary Záýresh Isabaeva aıtqandaı, jergilikti atqarýshy bılik olarǵa barlyq múmkindik jasaýda. Múgedekter úıinde 30 adam jumyspen qamtylyp otyr. Sondaı-aq, osyndaı ınvotaksı shaqyrtýǵa bolatyn dıspetcherlik qyzmet bar. Múgedek jandar osynda arbalary synyp qalsa, kelip jóndetip alýlaryna bolady. Degenmen, basty problema, múmkindigi shekteýli jandardyń eńbekke etene aralasýy bolyp tur.
– Eń bastysy, jumysqa jastardy tartamyz, olardy qolónerge, tiginge úıretemiz, – deıdi múgedek jan Roza Shabatbaeva, – ózimiz neni bilemiz sony barlyǵyna úıretip, nandaryn taýyp jeýge múmkindik beremiz. Osynaý áleýmettik úıdi qalpyna keltirip, jabdyqtarmen kómek kórsetken ákimdikke, jergilikti kásipkerlerge kóp rahmet. Bul jerde múgedek jandarǵa barlyq kómek tegin.
Sondaı-aq, Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıtet pen Birikken Ulttar Uıymy Damý baǵdarlamasynyń «Áleýmettik jáne ekonomıkalyq qyzmet kórsetýdegi jeńildikter» atty jobasynyń negizinde múmkindikteri shekteýli jáne egde adamdardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly birlesken oblystyq semınar da ótkizildi.
Osy baǵdarlamanyń aıasynda áleýmettik jaǵdaıy tómen jandarǵa jan-jaqty kómek kórsetiletin jumystar men zertteýlerge joba tarapynan qoldaý kórsetilendigi naqty aıtyldy. Mundaı adamdarǵa jaqsy ómir, jaıly jaǵdaıǵa qol jetkizýi úshin ózderiniń quqyqtaryn jan-jaqty bilýi qajet. Semınarda egde adamdardyń jáne múmkindikteri shekteýli jandardyń zańdy quqyqtaryn qorǵaý, sondaı-aq memlekettik kepildikter men olardyń aldyndaǵy mindetter týraly jan-jaqty qarastyryldy.
Raýshan NUǴMANBEKOVA.
SEMEI.