Túıtkilder sheshilýge tıis

Senat Tóraǵasynyń orynbasary Nurlan Ábdirov Úkimet saǵaty otyrysyn asha kelip, Qazaqstannyń saý­da salasynda júıeli problemalar, onyń ishinde kóleńkeli tustary da bar ekenin atap ótti. «Ishki saýdanyń belsendi ósýin qamtamasyz etýge, bıznesti el eks­portynyń ósýine baǵdarlanǵan joǵary sapaly ónim shyǵarýǵa ynta­lan­dyrýǵa negizdelgen, durys jolǵa qoıylǵan saý­da saıasaty kóptegen eldiń tıimdi eko­nomıkalyq damýynyń kepi­li­ne aınaldy. Memleket basshy­sy Qazaqstannyń saýda-logıs­tıkalyq áleýetin nyǵaıtý, otan­dyq ónimdi ótkizetin naryqtardy keńeıtý jáne naryqty otandyq ónimmen molyqtyrý úshin jaǵ­daı jasaý qajettigin bir­neshe ret atap ótti. 2021 jyl­ǵy 1 qyr­kúıektegi «Halyq bir­ligi jáne júıeli reformalar – el ór­ken­deýiniń berik negizi» atty Jol­daýynda Prezıdent ekonomıkany ártaraptandyrý, óndiriletin taýarlardyń nomenklatýrasyn jáne eksporttyń geo­grafııasyn keńeıtý jóninde mindet qoıdy», dedi N.Ábdirov.

Senat Tóraǵasynyń orynba­sary Qazaqstan ekonomıkasy­nyń qurylymynda saýda ne­gizgi sektorlardyń biri ekenin eske saldy. Onyń ishki jalpy ónim­degi úlesi shamamen 15 pa­ıyzdy quraıdy. Bul sala sh­a­mamen 1,5 mln adamdy ju­mys­­pen qam­tamasyz etedi. «Koro­na­vırýs pan­d­emııasy jahan­dyq saýda baılanystaryn edáýir álsiretip, elimizdiń saýda júıe­siniń damýyna áser etti. Syrtqy saýda aınalymy 2019 jylǵa qaraǵanda 12 paıyzǵa tómendep, 2020 jyly 86,5 mlrd dollardy qurady. Bul rette eksport – 18, ımport 2 paıyzǵa tómendedi. Sonymen birge pandemııa saýda sektory úshin jańa múmkindikter ashty, elder arasyndaǵy shekarany joıa otyryp, saýdanyń dástúrli formattaryn birtindep yǵystyratyn onlaın-saýdanyń qarqyndy damýyna túrtki boldy. Máselen, 2020 jyly Qazaqstanda ınternette satyp alýdyń jalpy kólemi 960,8 mlrd teńgeni qurady. 2019 jylmen salystyrǵanda 2,2 ese ósim kórsetti. Bıyl teris úrdisterge qaramastan, Qazaqstan syrt­qy saýdadaǵy oń dınamıkany saqtap qaldy. 2021 jyldyń 8 aıynyń qorytyndysy boıynsha eksport 16 paıyzǵa, ımport 2,2 paıyzǵa ósti. Qazaqstannyń ishki saýda kólemi de artty. Bólshek saýda 6, kóterme saýda 11 paıyzǵa ósti», dedi Senat Tóraǵasynyń orynbasary.

Sonymen qatar ol otyn-ener­getıkalyq taýarlar, atap aıt­qanda eksport kóleminiń munaı jáne munaı ónimderi burynǵysha qazaqstandyq eks­port­tyń negizin, 51,5 pa­ıy­zyn qurap otyrǵa­nyn jetkizdi.

Palata Tóraǵasynyń oryn­ba­sary EAEO elderiniń aýmaǵynda qazaqstan­dyq taýarlardyń eksporty men tran­zıtine áli de shekteý bar eke­nin atap ótti. Sondaı-aq otandyq naryqtaǵy sertıfıkattardy tehnıkalyq retteýde, qazaqstandyq sertıfıkattyń basqa elderde, onyń ishinde EAEO-da moıyndalmaýyna baılanysty problemalar bar. Nurlan Ábdirovtiń aıtýynsha, ony sheshý Qazaqstannyń syrtqy jáne ishki saýdasyn odan ári damytý úshin asa mańyzdy. «Basqa elderde, onyń ishinde EAEO elderinde bizdiń sertıfıkattar moıyndalmaı, otan­dyq naryqta tehnıkalyq retteýmen baılanysty problemalar oryn alyp, «kúmándi» sertıfıkattardyń úlesi basym bolyp tur. EAEO elderiniń aýmaǵy arqyly qazaqstandyq taýarlardyń eksporty men tranzıtine shekteý de bar», dedi N.Ábdirov.

Senat Tóraǵasy orynbasa­ry­nyń sózine qaraǵanda, júk­terdi ákelý men áketýdi shekteý­de Qytaımen de júıeli problemalar bar. Qazaqstandyq kásip­kerler áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan bul máseleni birneshe ret kóterdi. Muny retteý qajet­tigin Memleket basshysy da atap kórsetken. «Ishki saýdada ınfraqurylymnyń jetkiliksiz deńgeıde damyp otyrǵanyn atap ótýge bolady. Onyń ishinde saýda jáne qoıma obektileriniń je­tispeýshiligin, jalǵa alý qu­ny­nyń jáne jyljymaıtyn múlik obektileri men jer baǵa­synyń joǵarylyǵyn, kommýnıkasııalar júrgizý qunynyń qymbat bolýyn atap ótken jón», dedi N.Ábdirov.

Senattyń Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń tóraǵasy Dáýren Ádilbekov óz kezeginde elimizdiń syrtqy jáne ishki saýdasyn damytý Palata úshin basym máselelerdiń biri ekenin atap ótti. Ol búgingi tańda qajetti tıisti zań­namalyq baza ázirlenip, memlekettik qoldaý júıesi jumys istep jatqanyn jetkizdi. Alaıda senatordyń aıtýynsha, depýtattardyń kásipkerlermen kezdesýi kezinde aıtylǵan, áıtse de sheshimin tappaǵan máseleler áli de bar. «Kezdesý barysynda bıznes sýbektileri otandyq naryqta ımporttyq, kóbinese sapasy tómen ónimderdiń qaptap ketýi jáne jalǵan ser­tı­fıkattar máse­lesin kóteredi. Sondaı-aq ınf­raqurylymdy damytý deń­geıiniń tómendigi, jalǵa alý quny men jyljymaıtyn múlik obektileri baǵasynyń joǵary bolýy ShOB-tyń iri saýda orta­lyqtaryna qoljetimdiligin shekteýge alyp keledi», dedi D.Ádilbekov.

Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstri Baqyt Sultanov depý­tat­tardyń dálelderimen kelise otyryp, saýdanyń tıimdi damýy­na birqatar problema kedergi bolatynyn, onyń ishinde saýdanyń qazirgi zamanǵy túrleri men sıpattarynyń azdyǵy, sapaly saqtaý ınfraqurylymy­nyń jetispeýshiligi men saýda-logıstıka tizbeginiń obektilerin úılestirýdiń joqtyǵy aýyl sha­rýa­­shylyǵy ónimderin aýqym­dy shyǵynǵa, deldaldyń kó­be­ıýi men baǵanyń negizsiz ósýine alyp keletinin jetkizdi. «Shı­ki­zattyq emes taýarlar men qyz­metter eks­portynda oń dı­namıka baı­qalady. Atap aıt­qanda, 2021 jyl­dyń 9 aıynyń qory­tyndy­synda shıkizattyq emes taýar eksporty 14 mlrd dollardy qu­ra­­dy. Bul 2020 jyldyń 9 aıy­­men salys­tyrǵanda 25,6 pa­ıyz­ǵa kóp. Osy jyldyń biri­n­shi jartyjyldyǵynda ótken jyl­­dyń dál osyndaı kezeńimen sa­lys­tyrǵanda qyzmetter eksporty 2,4 paıyzǵa artyp, 2,7 mlrd dollarǵa jetti», dedi mınıstr.

B.Sultanovtyń sózine súıensek, shıki­zattyq emes taýar­lar eksportynyń artýyna Úkimet júrgizip otyrǵan proak­tıvti eksporttyq saıasat oń septigin tıgiz­gen. Ol sha­mamen 20 qarjylyq jáne qarjylyq emes quraldy qam­tı­dy. «Osy jyldyń 9 aıynda 74 eksporttaýshyǵa 119 mlrd teń­geniń jeńildetilgen ne­sıe­si usynyldy. 158 eksporttaýshynyń 5,9 mlrd teńge shyǵysy óteldi. 69 eksporttaýshyǵa 105 mlrd teńgege saqtandyrý qoldaýy kórsetildi. 200-den astam eksporttaýshy konsýltasııalyq-saraptamalyq qoldaý aldy», dedi B.Sultanov.

Vedomstvo basshysy Úkimet saǵatynyń qatysýshylaryna búgingi kórinister men qazirgi problemalardy eskere otyryp, mınıstrlik Qazaqstannyń syrtqy jáne ishki saýdasyndaǵy jaǵdaıdy jaqsartý jóninde keshendi jumystar júrgizilip jatqanyn habarlady.

Senator D.Ádilbekov Úkimet saǵa­ty­nyń jumysyn qorytyndylaı kelip, kezdesý barysynda aıtylǵan usynystar men usynymdar Úkimetke jiberiletinin atap ótti.