ELBASY JARLYǴYN QYZÝ QOLDAǴAN QAZAQSTANDYQTARDYŃ ORTAQ OIY OSYNDAI
El táýelsizdiginiń eleń-alańynda-aq óz kásipterin bastap, búginde respýblıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna ózindik úlesterin qosyp júrgen qazaqstandyq bıznesmender árkezde de Elbasynyń ózderine degen úlken qamqorlyǵyn sezinip keledi. Ústimizdegi jylǵy aqpannyń 27-si kúni Memleket basshysynyń kásipkerlerdi qoldaý týraly jasaǵan málimdemesi men «Qazaqstan Respýblıkasynda kásipkerlik qyzmet úshin jaǵdaıdy jaqsartý jónindegi túbegeıli sharalar týraly» Jarlyǵy bizdiń osy aıtqanymyzǵa dálel. Prezıdenttiń kásipkerlerge qoldaý jasaý turǵysynda osy jylǵy 2 sáýirden bastap 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin kásipkerliktiń kóptegen túrlerine tekserý júrgizýge moratorıı jarııalaýy jáne bıznes jolynda kezdesetin kedergilerdi jeńildetý jóninde Úkimetke naqty tapsyrmalar berýi otandyq bıznes ókilderi tarapynan keń qoldaýǵa ıe bolýda. Soǵan oraı elimizdiń túkpir-túkpirinde eńbek etip júrgen kásipkerlerdiń bir tobynyń osy oqıǵaǵa baılanysty oı-pikirlerin gazetimizdiń 2-shi jáne 3-shi betterinde jarııalap otyrmyz. __________________________Qazaqstanda kásipkerlik qyzmetti damytý úshin jaǵdaılardy jaqsartý jónindegi túbegeıli sharalarǵa saraptamalyq baǵalaý SARAPTAMALYQ SAÝALNAMA QORYTYNDYLARY
_________________________________________ADYMDY AShTYRATYN AIQYN JOL
Yrza Tursynzada, «Altyn orda» avtorlyq dızaın úıi dırektory: – Elbasy jarııalaǵan moratorıı shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna jańa qarqyn beredi. Bul shyrmalyp otyrǵan bıznes máselelerin sheshýdegi durys jol. Tekserý quraldarynyń kelesi jyldan bastap dúnıejúzilik standartqa kóshirilýiniń ózi otandyq kásipkerler úshin úlken múmkindikter ashady. Qazaqstandyq bıznes zamanaýı jahandyq kásipkerlik ortada teń quqyly bolmaq. Bul moratorıı ár kásipker úshin jasalynyp otyrǵan qoldaý, bul qoldaýdy kásipkerler qýana qarsy aldy. Mundaı qadamdar shaǵyn jáne orta bıznestiń el ekonomıkasyndaǵy úlesiniń artýyna jaǵdaı jasap, elimizdi órkendetetinine senimdimin. Evgenıı Soroka, Rýdnyı qalasyndaǵy «Seýl» JShS-niń quryltaıshysy: – Árıne, bul Prezıdent tarapynan jaqsy bastama bolyp tabylady. Tekseristerdiń, kóp jaǵdaıda, bızneske kedergi keltiretinin eskersek, jańa júıeni qabyldaý jumysty jeńildetedi dep senemiz. Konstantın Mıakotın, «Sever Ptısa» AQ basshysy: – Meniń oıymsha, bul óte durys, al bastysy – ýaqytyly shara. Eger biz búgin elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn attyrýǵa jáne bıznesti damytýǵa qolaıly jaǵdaılardy jasaýǵa tyrysatyn bolsaq, onda oǵan óte aralaspaýdy da qamtamasyz etý qajet. Bastysy – kásipkerlik sýbektileriniń zańǵa moıynsynýshylyǵy jáne baqylaýshy organdardyń tapsyrmalaryn tıisti oryndaýy. Sergeı ERMOLAEV, Qostanaı qalasynyń kásipkeri: – Elimizdiń jańa ekonomıkalyq baǵytyn iske asyrýda shaǵyn jáne orta bızneske úmit arta otyryp, barynsha qolaıly jaǵdaılardy jasaý óte mańyzdy. Kásipker túrli ınstansııalarǵa baryp, baqylaýshy organdardyń sheshimderin daýlaýdyń ornyna, tabys alý men laıyqty básekelestik týraly oılanýy tıis. Asqar MAHAMBETOV, «Best-servise LTD» JShS dırektory: – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń shaǵyn jáne orta bıznesti josparly tekserýlerine jarııalaǵan moratorııi kásipkerlerge jasalyp otyrǵan artyq ákimshilik júktemelerdi alyp tastaýǵa múmkindik jasaıdy. Rasynda bul elimizdiń kásipkerleriniń kópten kútken jańalyǵy dese de bolady. Bul kásipker retinde bizdiń de bıznesimizge úlken jeńildik bolyp tabylady. Jumysy júrip, qujaty túgel bolǵan kásipkerdiń mazasyn retsiz alý – ekonomıkamyzdyń kúretamyry bolyp otyrǵan bızneske aıtarlyqtaı zııanyn tıgizedi. Abdýlla QURMANTAEV, «Gofrotara zaýyty» JShS dırektorynyń orynbasary: – Bul biz, kásipkerler qaýymy úshin óte qýanyshty jańalyq. Elbasy qol qoıǵan Jarlyq bızneske jańa serpilis ákelmek. Kásipkerlikti damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý boıynsha mańyzdy sharalar qamtylǵan atalǵan qujatqa artylar senim de joǵary. Bıznes osy tektes ózgeristerdi talaıdan kútken edi. Elbasy kásipkerlerdi tekserýge moratorıı jarııalady. Josparly tekseris júrgizý tájirıbesi toqtatylatyn bolady. Bul ýaqytyly ári utymdy qabyldanǵan sheshim boldy. Sebebi, memlekettik organdar tarapynan keletin tolassyz tekserýler bıznesti júrgizýge kóp kedergi keltiretini belgili. Bir qaraǵanda, eger seniń jasyratyn eshqandaı qupııań bolmasa, qorqýdyń da negizi joq sııaqty. Degenmen, kez kelgen tekserýler bıznes úshin ártúrli kútpegen qıyndyqtar týdyrýy múmkin. Onymen qosa, kóp ýaqyt alady. Sondaı-aq, júzdegen ruqsat berý qaǵazdary, lısenzııalar elektrondy túrde beriletini týraly aqparat qýantty. Sonyń arqasynda ákimshilik kedergiler, qaǵazbastylyq edáýir azaıa túsedi degen senimdemiz. Endigi kezek bızneste. Tabysty eńbek etip, el ıgiligi jolynda aıanbaýǵa tyrysamyz. Atap óterligi, «Gofrotara» zaýyty óndiristik qýatyn jyl sanap arttyryp keledi. Mysaly, byltyr «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jańa seh iske qosqan bolatynbyz. Sonyń arqasynda kásiporynnyń óndiristik qýaty 2,5 esege artty. Búginde aıyna 2 mıllıonnan astam sharshy metr gofrokarton shyǵarý múmkindigine ıe boldyq. Memleket qoldaýynyń arqasynda áli talaı belesterdi baǵyndyrarymyzǵa senim mol. Qydyrqoja ESENǴALIEV, «Rekon-Aqtaý» JShS basqarma tóraǵasy: – Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalaý qazirgi tańda elimizde bıznestiń damýyna jol ashatyny aıdan anyq. Mánsiz jáne kóptegen tekserýler kásipkerlerdiń mazasyn qashyryp, kásipkerlikpen aınalysqysy kelip júrgenderdiń sanyn azaıtýda. Elbasynyń moratorıı týraly Jarlyǵy jarııalanyp, úkimettik qurylymdarǵa tıisti tapsyrmalar berilip, jaǵdaı jaqsaryp ketetinine senimim mol. Kásipkerlik kodeksiniń qabyldanýy, josparly tekseris júrgizý tájirıbesinen bas tartylýy jáne kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaýǵa arnalǵan bıznes-ombýdsmen júıesiniń engizilýi kásipkerler qatarynyń ulǵaıýyna yqpalyn tıgizedi. Ásirese, Mańǵystaý óńirinde munaıǵa táýeldi turǵyndar kásipkerlikpen aınalysýǵa bet buryp, aýyl sharýashylyǵy týrızm, qyzmet kórsetý salalarynyń damýyna óz úlesterin qosýǵa tolyq múmkindikter alady. Kásipkerlikti damytý máseleleri boıynsha Úkimet Kásipkerlerdiń ulttyq palatasymen áriptesken túrde tyǵyz jumys jasaý kerek dep tapsyryp otyr Nursultan Ábishuly. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa arnalǵan barlyq ózgerister túbinde Qazaqstannyń dúnıe júzindegi 30 damyǵan el qataryna qosylýyna yqpal etedi dep senemin. Aıbolat AMANGELDI, kásipker: – Qazaqstanda qazir shaǵyn jáne orta bıznes úshin kóp múmkindik jasalyp jatyr. Prezıdent mine, tekserýlerdiń barlyq túrine tosqaýyl qoıdy. Bul biz úshin úlken jańalyq. О́ıtkeni, tekserýler bizdiń kóp ýaqytymyzdy alatyn. Eshqandaı zań buzýshylyq tabylmasa da júıkemizdi tozdyratyn. Al qazir osyndaı jaǵdaıda bıznespen aınalysatyn adamdardyń da sany kóbeıetini sózsiz. О́z kásibin ashamyn degen azamattar úshin de bul jaqsy jańalyq boldy. Al bireýler tekserýlersiz taýardyń sapasy nasharlap ketedi degen oı aıtyp jatyr. Men onymen kelispeımin. Bizdiń eń birinshi tekserýshilerimiz – halyq. Biz árqashan onyń kóńilinen shyǵatyndaı jumys jasaýymyz kerek.ERKIN TYNYSTAÝǴA KEŃ MÚMKINDIK
Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Ulttyq kásipkerler palatasy tóraǵasynyń orynbasary Zańǵar Noǵaıbaı men Astana kásipkerleri palatasynyń dırektory Meıirbek Májıtov baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Onda Elbasynyń burnaǵy kúni kásipkerlerdi qoldaý týraly jasaǵan málimdemesi týraly aıtyldy. Brıfıng ótkizýshiler shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý maqsatynda Elbasynyń aǵymdaǵy jyldyń 2 sáýirinen bastap, keler jyldyń qańtaryna deıin qyryqtan astam memlekettik tekserýshi organdarǵa moratorıı jarııalaǵanyn bıznes qaýymdastyǵy jyly qabyldaǵany jóninde áńgimeledi. «Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldap, olardy tekserýge moratorıı jarııalaǵan Memleket basshysynyń sheshimi salanyń damýyna jasalǵan revolıýsııalyq qadam boldy dep esepteımiz. Bul sheshim kásipkerlerdiń erkin tynystanýyna múmkindik bereri anyq. Al kásipkerlikti qoldaýǵa bólinip otyrǵan 1 trln. teńge salanyń damýyna serpin beredi. Jalpy, bul Jarlyq kásipkerlik salasyndaǵy ahýaldy túbegeıli túrde ózgertedi. Sondaı-aq, shekteý kásipkerler tarapynan jaýapkershiliktiń artýyna da yqpal etedi», dedi Z.Noǵaıbaı. Degenmen, Ulttyq kásipkerler palatasy moratorıı kezinde kásipkerlerdi memlekettik tekseristerge daıyndaýdy kózdep otyrǵan sııaqty. «Biz bıznesti osy moratorııdi óz quzyretin kóterý úshin múmkindik retinde paıdalanýǵa shaqyramyz. Osy baǵytta biz tekserýshi memlekettik organdarmen birlesip birqatar júıeli is-sharalardy ótkizýdi josparlap otyrmyz. Onyń maqsaty memlekettik organdardyń talaptary men normalaryna qatysty kásipkerlerdiń biliktiligin arttyrý bolyp tabylady», dedi M.Májıtov. Onyń aıtýynsha, moratorıı nátıjesinde kásipkerler tekseristerdiń talaptary boıynsha aqparatqa qanyq bolady. «Taldaý júrgiziledi, ol tek kásipkerlerdiń ulttyq palatasynyń ǵana kúshimen emes, О́ńirlik damý mınıstrligimen baılanysta jasalýy tıis», dep jalǵady sózin palata dırektory. Biz bul kezeńde jaı otyrmaımyz, belsendi jumys júrgizilip jatyr. Ruqsat berýler men eskertýler týraly zań jobasy daıyn. О́z qyzmetin retteıtin uıymdar týraly zań jobasy jasalýy múmkin. Al ombýdsmenge qatysty usynys bar. Bıylǵy jyly osy máselelerdi memlekettik organdarmen jan-jaqty pysyqtaýymyz qajet, dep qosty Zańǵar Noǵaıbaı. Áıtkenmen kásipkerler óz taraptarynan bul úlken jaýapkershilik ekendigin túsinýi qajet kórinedi. Eger kelesi jyldan bastap kásipkerlerge josparly tekserýler júrgizilmeıtin bolsa, bul olarǵa erik berilgendigi. Bul kásipkerler óz jumysyna ózderi jaýapty ekendigin bildiredi. Tıisinshe, ákimshilik jaýapkershilikpen qatar qylmystyq jaýapkershilik talaptary da joǵary bolady eken. Desek te, bul shara kásipkerlerge dańǵyl jol ashary anyq. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».
О́NDIRISTI О́RGE ShYǴARAR ShARA
Qazaqstan ekonomıkasynyń órkendeýinde kásipkerliktiń úlesi molaıyp keledi. Buǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýy ózindik septigin tıgizip otyr. Bul kúnderi óz kásibin shaǵyn jáne orta kásipkerlikten bastaǵan otandyq kásipkerlerdiń arasynda iri jobalardy iske asyratyndaı shoǵyr qalyptasyp úlgerdi. Ekonomıkanyń ár salasynda, sonyń ishinde Atyraý óńirindegi munaı-gaz ónerkásibiniń qarqyndy damýyna serpin bergen iri halyqaralyq jobalardyń sátti júzege asýyna atsalysyp júrgen kásipkerler de bar. Ras, bastapqyda sheteldik kásiporyndar qatysýymen qolǵa alynǵan jobalarǵa merdiger bolý qıyndyq keltirdi. Mine, osyndaı sátte Elbasy Nursultan Nazarbaev sheteldik ınvestorlarǵa otandyq kásipkerlerdi jobaǵa tartý arqyly qazaqstandyq úlesti molaıtý qajettigin júktedi. Sol kásipkerler otandyq óndiriske zamanaýı talapqa saı jańa tehnologııalardy engizip keledi. Qazir atyraýlyq kásipkerler san alýan ónimderdi óndiredi. Buryn óńimiz túgili túsimizge de kirmegen plastıkalyq terezeler, medısınada kóp qoldanylatyn bir jolǵy shprıster men kúndelikti tutynatyn azyq-túlik taýarlaryn shyǵarýdy kásipkerlerimiz shyrq úıirip áketti. Bizdiń óńirde balyq ónimderiniń birneshe túrin shyǵarý qolǵa alynýda. Budan ózge kirpish shyǵaratyn, qamystan taqtaısha jasaıtyn, sheteldik kásiporyndar qyzyǵýshylyq tanytatyndaı ónimder shyǵaratyn kásiporyndar qurylyp jatyr. Munyń bárinde jergilikti turǵyndar jumysqa tartylyp otyr. Endi kásipkerler ashqan óndiristerdiń keleshegi keńeıe túsedi deýimizge tolyq negiz bar. О́ıtkeni, Elbasy Nursultan Nazarbaev shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine tekserý júrgizýge moratorıı jarııalap otyr. Jyl aıaǵyna deıin sozylatyn bul kásipkerlik qyzmettiń keń kólemde qanat jaıýyna tolyq múmkindik ashady dep oılaımyn. Prezıdent osyǵan oraı óz málimdemesinde josparly tekseris tájirıbesinen bas tartýdyń qajettigine toqtaldy. Sóıtip, aldaǵy ýaqytta álemdik talaptarǵa negizdelgen tekseristerdi anyqtaıtyn júıeni ázirleýge basymdyq berilip otyr. Munyń ózi kásipkerlik qyzmettiń jańasha damýyna túbegeıli ózgeris jasaıtyny daýsyz. Memleket basshysynyń osyndaı qoldaýynan keıin bizdiń kásipkerlerimiz óziniń bıznesin júrgizýde ashyqtyq qaǵıdasyn ustanady dep senemin. Ulttyq ekonomıkany órkendetýge úles qosýdy oılaǵan árbir qazaqstandyq kásipker salyqtan jaltarý sekildi áreketterden aýlaq bolady. Endi budan bylaı kásipkerler zańnyń barlyq talaptaryn oryndaıtyn bolsa, tekserýshi organdar oǵan múlde barmaýǵa tıis degeni barshamyzdy qýantyp otyr. Bıznes-ombýdsmen ınstıtýty qurylatyndyǵy kásipkerler tarapynan keń qoldaý tabýda. Sebebi, bul ınstıtýttyń eń basty mindetine kásipkerler quqyǵyn qorǵaý jatady. Demek, kásipkerler budan bylaı osy ınstıtýtqa arqa súıeı alady. Sonymen qatar, qurylys nysandaryn salýǵa ruqsat berý, ınjenerlik júıelerge qosylý resimin 50 paıyzǵa deıin azaıtylatyndyǵy da kásipkerliktiń eńse tikteýine yqpal etpek. Kásipkerler osynyń bárin otandyq óndiristi órge shyǵarar eń mańyzdy shara retinde qabyldap otyr. Táýelsiz elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev osy kezge deıin kásipkerlerdi qoltyǵynan demep, úlken qoldaýyn kórsetip keledi. Mine, elin súıgen, eli súıgen Elbasy taǵy bir ret kásipkerlerdi qanattandyrǵan mańyzdy sharany qolǵa aldy. Osynyń ózinen Elbasynyń otandyq ekonomıkany qarqyndy damytý úshin barlyq múmkindikti jasaýda batyl qadam jasaıtynyn baıqadyq. Biz – kásipkerler qaýymy Elbasy artqan senimniń údesinen shyǵýǵa bekindik, osy maqsatta táýelsiz Qazaqstanymyzdyń álemdegi básekege qabiletti 30 eliniń qataryna enip, qýatty memleket atanýyna laıyqty úlesimizdi qosamyz. Álııa BEKQOJIEVA, Atyraý oblysy kásipkerler jáne jumys berýshiler odaǵynyń tóraıymy. Atyraý oblysy.BIZ OSYLAI JUMYS ISTEIMIZ
Álemdegi qaı eldi alyp qaramańyz, negizgi tirek – shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi sanalady. Qarapaıym halyqtyń kásipkerlikpen erkin aınalysýyna jaǵdaı jasalyp, eshqandaı kedergige tap bolmaı, jumysyn júrgizýge jan-jaqty múmkindik qarastyrylǵan memlekettiń ekonomıkasy myqty, áleýmetiniń áleýeti zor. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap Qazaqstannyń orta kásipkerlikti damytýǵa basymdyq bergeni de sondyqtan. Elbasy jyl saıynǵy dástúrli Joldaýynda, strategııalyq baǵdarlamalarynda, onyń syrtyndaǵy túrli keńes-jıyndarda shaǵyn jáne orta bıznesti órkendetýge jaǵdaı jasaýdy udaıy tapsyryp, nazarda ustap otyratyny sózimizdiń aıǵaǵy bolsa kerek. Shyny kerek, el kásipkerleri Elbasynyń qamqorlyǵyn únemi sezinip keledi. Sol sebepti elimizde kásipkerlik keń qanat jaıyp, órlep ósip jatyr. Mine, Memleket basshysy kúni keshe shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerine tekserý jasaýǵa moratorıı jarııalady. Elbasynyń bul Jarlyǵy elimizdegi kásipkerliktiń damýyna jańa serpin berip qana qoımaı, ekonomıkamyzdyń ósip-órkendeýine jańasha jol ashady dep oılaımyn. «2 sáýirden bastap, 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine tekseris júrgizýge moratorıı jarııalaımyn. Men qazaqstandyqtardyń bıznes júrgizýine qajetti jaǵdaıdy ári qaraı jaqsarta túsý maqsatynda Úkimetke birqatar naqty sharalar qabyldaýdy júktedim. Baqylaý qyzmeti salasynda: birinshiden, josparly tekseris tájirıbesinen bas tartamyz. Memlekettik organdar meniń Ákimshiligimmen kelise otyryp, obektıvti, álemdik talaptarǵa saı tekseristerdi anyqtaý júıesin ázirleıdi. Bul júıe boıynsha, 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap tek shynymen de zańdy buzý yqtımaldyǵy joǵary kásipkerler tekseriletin bolady. Eger kásipker zańnyń barlyq talaptaryn oryndaıtyn bolsa, tekserýshi organdar oǵan múldem barmaýǵa tıis! Ekinshiden, tekseristi júrgizý formaty kásipkerlerge qoıylatyn barlyq artyq talaptardy alyp tastaıtyndaı etip, túbegeıli qaıta qaralady. Nátıjesinde talaptardyń jalpy sany 30 paıyzdan artyq mólsherge azaıady. Ol úshin Úkimet barlyq tekseris júrgizý reglamentterin qaıta qaraýy qajet. Úshinshiden, tekseristerge balama retinde úshinshi tulǵanyń aldynda erikti túrde saqtandyrýdy zań júzinde bekitý qajet»,– dedi Prezıdent. Budan qandaı oı túıemiz? Eń birinshi, bul – shaǵyn jáne orta bıznestiń damý deńgeıin arttyrýǵa jasalǵan qadam. Jalpy, sońǵy jyldary tekseris azaıyp keledi. Al myna Jarlyq elde bar az-kem tekserýdiń ózin toqtatady. Ekinshi, eshqandaı kózboıaýshylyq jasamaı, zańdy buzbaı jumys isteseń, senimen eshkimniń sharýasy bolmaıdy degen sóz. «Alaǵan qolym beregen» dep, barmaq basty, kóz qysty áreketpen paıda tabýǵa ıekemdi kásipkerlerdiń baryn da jasyrmaımyz. Endigi jerde jumysyn adal atqaratyn bıznes ókilderi men qıturqy jolmen qarjy tabýdy kózdeıtin adamdardyń arajigi ajyratylady. Dańqty batyr Baýyrjan Momyshuly «Tártipke bas ıgen qul bolmaıdy» degen. Sol sııaqty, elimizde qabyldaǵan zańnamalarǵa qarama-qarsy áreketke barmaı, isin adal atqaratyn kásipkerge de endi eshkim kóldeneńnen kelip tıispeıdi. Úshinshiden, shaǵyn jáne orta bıznesti tekserýdiń túri ózgeredi. Ol da álemdik órkenıettiń ozyq tájirıbelerin basshylyqqa ala otyryp jasalady. Elbasynyń Jarlyǵyna sáıkes kásipkerlikke qatysty zańnamalarda da ózgeris bolatynyn bildik. Bul da kóńilge qýanysh uıalatty. Odan bólek, Qazaqstanda jańadan Bıznes-ombýdsmen ınstıtýty qurylady. Ol kásipkerlerdiń quqyn qorǵaýmen aınalysady. Bıznesti jańadan bastaǵan adam óz quqyn bilmeı jatady. Al myna ınstıtýttyń osyndaı adamdarǵa kómegi zor bolmaq. Qysqasy, memleket kásipkerliktiń damýy úshin jaǵdaı jasap jatyr. Endi shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine tek alańsyz jumys isteý ǵana qalyp tur. Ǵalymbek JAQSYLYQOV, «Akvalaın» JShS dırektory. Qyzylorda oblysy.ILGERILEÝGE KEPILDIK
Búginde, shamasy kelse, ekiniń biri shaǵyn jáne orta bıznes salasyna aralasyp, memlekettiń jeńildikti qarjylyq kómekterine súıengisi keledi. Alaıda, budan báriniń sharýasy órge basyp, ońǵarylyp ketedi degen oı týmasa kerek. Keıbireýlerdiń qarajat bolsa, qalǵanyn qatyramyn dep istiń baıybyna barmastan sholaq oılaıtyny tańdandyrady. О́ıtkeni, kásipkerlik salada eńbek etý óte kúrdeli. Qajyrly qımyldy, tynymsyz izdenisti qajet etedi. Naryqtyń búgingideı myń qubylǵan zamanynda istiń kózin tappasań, bankrot bolý qazir-aq. Básekelestikke qarymdy ónim óndirý, ony ótkizý, óndiris oryndaryn ozyq tehnologııalarmen jabdyqtaý qıynnyń qıyny ekenin tájirıbeden anyq bilemin. Basshylyq jasaý, tabys tabý asa jaýapty is dep otyrǵanym sondyqtan. Erekshe talaptar arasynan kásipkerdiń óz isine saı biliminiń bolýyn, zor uıymdastyrýshylyq jáne kópshilikpen jumys istese bilý qabiletterin erekshe bólip aıtar edim. Biraq qansha alǵa umtylǵanmen ilgeri basqan qadamymyzdyń keri ketken jaǵdaılary da boldy. Bárinen buryn qaǵazbastylyq, ákimshilik kedergiler, negizgi tekserister ýaqytymyzdy alatynyna yzamyz kelgenimen, dármensiz edik. Endi, mine, Elbasy elimizdegi kásipkerlik qyzmettiń odan ári jandanýyna qajetti jaǵdaılardy jaqsartý jóninde túbegeıli sharalar qabyldap, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri úshin qolaıly múmkindikter týdyrylǵanyn qanaǵat sezimmen qarsy aldyq. Bul aýyldarda qonystanǵan jergilikti kásipkerlerdiń kópten kútken sheshimi edi. Jasyratyny joq, men sekildi shalǵaı eldi mekende turatyndar bankterden iri kólemde qarajat alýǵa qaýqarsyz. Ony bermeıdi de. О́ıtkeni, oǵan kepildikke qoıatyn dúnıe-múlikteri de joq. Sol sebepti utymdy oılastyrylǵan bıznes-josparlar jasap, Úkimet tarapynan usynylatyn jobalardy utyp alýǵa tyrysamyz. Eńsemizdi tiktep, qulashymyzdy keńge jaıa bergende jón-josyqsyz kedergilerge tap bolamyz. Kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaıdy degen keı oryndardyń ózderi josparly-josparsyz tekseristerge alyp, eńbek ónimdiligine keri áserin tıgizip jatady. Mundaı renish-ókpeler bizdiń tarapymyzdan jıi aıtylyp kelse de, zańdastyrylmaǵannan keıin nege tekseresiń dep daýlasa almaıtynbyz. Budan bylaı kásipkerlerdiń jumysyna qajetti jaǵdaıdy udaıy jaqsartý memlekettiń basty nazaryna alynýy qýantady. Bizdiń óndirisimiz shaǵyn. Sharýa qojalyqtarynan satyp alynǵan bıdaıdy kidirissiz óńdep, kúnine 90 tonnaǵa deıin un úgemiz. Ony naýbaıhanalarǵa daıyn shıkizat kúıinde jóneltemiz. Eń bastysy, ónimderge degen suranys mol. Eńbektiń qaıtarymy, túpki nátıjesi degen osy emes pe? 45 adamdy jumyspen qamtýdyń ózi óndirisimizdiń turaqtylyǵyn ańǵartsa kerek. Sapasy joǵary un ónimderin aýdan, oblystan tysqary elimizdiń ońtústik jaqtaryna da taratamyz. Maǵan óz mamandyǵym unaıdy. Múmkin anamnyń eńbek etken ujymy bolǵandyqtan ba, úırenisip qalǵan ortam óte ystyq. Anamnyń eńbek estafetasyn jalǵastyrý – basty muratym. Aldaǵy ýaqytta sehtardy jabdyqtaý, shıkizatpen úzilissiz qamtamasyz etý, jumystyń sapaly oryndalýyna jaýaptylyqty arttyrý úderisi jalǵasa beretin bolady. Buǵan baqylaý qyzmeti salasyndaǵy túrli tekserýlerdiń ońtaılandyrylyp, eń bastysy, súıikti isińmen jan-jaqty aınalysýǵa qoljetimdilik, ilgerileýge kepildik berilip otyr. Aıgúl ÁBDIRAHMANOVA, «Shahırıs» JShS-niń jetekshisi. Soltústik Qazaqstan oblysy, Taıynsha qalasy.BUL – ÚLKEN KО́MEK
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń kásipkerlerdi qoldaý týraly málimdemesin el gazeti «Egemen Qazaqstannan» oqyp, teledıdardan estip razy boldym. Sebebi, osydan eki jyl buryn Almaty oblysy Jambyl aýdany Qasymbek aýylynda ashqan shashtarazymyzda esh alańsyz halyqqa qyzmet kórsetýge múmkindik molynan týdy. Túrli quzyrly oryndar tarapynan tekserýge tyıym salynǵany bizdi qýantty. Kóńil qoshymyz kóterilip, jumysty tyń serpinmen bastadyq. Tek biz ǵana emes ózge kásipkerler de atalǵan málimdemeden erekshe qýat alǵan tárizdi. Dál osy tusta aıta keter bir jaıt osydan bir jyl buryn aýdanymyzdyń ákimi bolyp Mahabbat Bıgeldıev taǵaıyndalyp, qyzmetine kiriskendegi alǵashqy qadamy eldi mekenderdegi shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý bolǵan edi. Sol qoldaýǵa biz de ıe bolyp, ashqan shashtarazymyz Qasymbek aýylynda turatyn 3000 turǵynǵa tolyq ári qanaǵattanarlyq qyzmet kórsete aldyq. Nátıjesinde zańnama talabyna sáıkes memleketke salyqty der kezinde tóleı aldyq. Onyń syrtynda órt sóndirý mekemesi, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý stansasy syndy mekemeler josparly tekserýdi úzdiksiz júrgizip, jumys isteýimizge ózindik kedergiler tıgizetin edi. Endi mine, Elbasy kásipkerlerdi tekserýdi barlyq sala boıynsha 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin toqtatý týraly Jarlyq shyǵarǵanda birinshiden, kásipkerler jáne qarapaıym halyq qatty qýandy. Sóıtip, jumys isteýge barlyq múmkindik týdy. Endigi mindetimiz, halyqqa sapaly qyzmet kórsetý bolyp otyr. Oǵan tyń serpinmen kirisemiz. Sofııa ChALABOVA, kásipker. Almaty oblysy, Jambyl aýdany, Qasymbek aýyly.BIZGE DE TIIMDI
Naryqtyq ekonomıkanyń demeýshi salasy – kásipkerlik. Kásipkerliktiń qanatyn keńge jaıýy memlekettiń damýyna, eldiń ál-aýqatynyń artýyna bastaıdy. Sol sebepti Memleket basshysy N.Nazarbaev kásipkerlikti damytýǵa basa nazar aýdaryp, ol úshin qajetti múmkindikterdi júzege asyrýdy tapsyrdy. Elbasynyń kásipkerlikti odan ári damytýdy qoldaý maqsatynda sáýir aıynan bastap kishi jáne orta bıznes sýbektilerine qadaǵalaýshy organdardyń tekserýine moratorıı jarııalaǵan Jarlyǵymen búgin ujym músheleri túgel tanystyryldy. Sanıtarlyq tazalyq – jalpyǵa birdeı tártip joly, halyq densaýlyǵynyń kepili. Eń bastysy, adam densaýlyǵyna tikeleı áser etetin epıdemıologııalyq mańyzdy nysandarda sanıtarlyq talaptardyń joǵary deńgeıde saqtalyp, toptasqan juqpaly aýrýlardyń indetin taratpaý, adam densaýlyǵyna keri áser etýshi faktorlarǵa jol bermeý. Sondyqtan, turǵyndardyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵyn saqtaý maqsatynda, tekserý sharalary toqtatylsa da, kishi jáne orta bıznes ókilderiniń sanıtarlyq saýattylyǵyn arttyrý maqsatynda olarmen semınar sabaqtar ótkizý, keńes berý jumystary júıeli júrgizilip otyrady. Kishi jáne orta bıznes ókilderiniń sanıtarlyq jaýapkershiligin arttyrý maqsatynda úkimettik emes uıymdar, kásipkerler palatalary, jergilikti kásipkerlik jáne saýda basqarmalarymen birlesip, kezdesýler, dóńgelek ústelder, suraq-jaýap otyrystary, t.b sharalardy uıymdastyrýdy qolǵa alamyz. Basqa deńgeıdegi nysandardy tekserý sharalary josparǵa sáıkes jalǵasyn tabady. Tekserýlerdiń azaıýy bizdiń jumysymyzdy jeńildetip, joǵaryda aıtylǵandaı sharalar ótkizýge jol ashady. Kásipkerlerdiń bári zań talaptaryn buzady deýge bolmaıdy, biraq kezdespeı de qalmaıdy. Memleket basshysynyń ózderine jasaǵan qamqorlyǵyn tereń sezinip, qurmetpen qabyldap, kásipkerler de óz qyzmetterin sapaly, ashyq, taza uıymdastyrýy tıis. Maral QADYR, «Qazaqstan Respýblıkasy Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý agenttiginiń Mańǵystaý oblysy tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamenti» RMM basshysynyń mindetin atqarýshy. Mańǵystaý oblysy.