Qyzyljarda qazaq drama teatry tuńǵysh ret 1935 jyly ashylyp, respýblıkadaǵy alǵashqy saýyq oryndarynyń biri bolǵan edi. Ol kezdegi halyq bala-shaǵasyna deıin shubyryp baryp, oıyndy qyzyqtaıdy eken. Alaıda olardyń ónerge degen sýsaýy qanbady. Keńes ókimeti teatrdy 1938 jyly tolyqtaı jaýyp, barlyq trýppasyn tutastaı sol kezdegi Gýrev, qazirgi Atyraý qalasyna kóshirip jibergen. Syltaýlary – «Petropavlda qazaqtyń sany az, az halyqqa teatr kerek emes» bolǵan. Osynyń ózi qýǵyn-súrginniń adamdarǵa ǵana qatysty emes, halyqtyń ónerine, tiline, ádebıetine, tarıhyna da qatysty bolǵanynyń bir kórinisi.
Sodan beri qazaq ónerine degen salqyn kózqaras, kózge ilmeýshilik Petropavldyń jergilikti bıliginde Táýelsizdik jyldaryna deıin jalǵasyp keldi. Oblystyq fılarmonııanyń janynan qurylǵan qazaq tobyna da qoldaý bildirilmeı, aqyry ónerpazdary da tarap ketken. Keıbir aýdanda bolmasa, qalanyń ózinde basqa birde-bir qazaq óneriniń ujymy bolǵan joq. Aıtýly saltanatty sharalarda, oblys deńgeıindegi úlken konsertterde qazaqsha 1-2 nómir qosyp, kózdi aldaıtyn. Sonyń ishinde dombyraǵa degen kekirttik te qalyptasqan. Ony sahnaǵa shyǵarýdan «uıalyp» qalatyn kózqamandar kezdesti...
Tek 2000 jyly, jazýshy Sábıt Muqanovtyń 100 jyldyǵyna oraı qalamgerdiń aty berilgen qazaq sazdy-drama teatry kórermenderge esigin ashqan edi. Basqa múmkindik bolmaǵan shyǵar, oǵan Energetıkter saraıynyń eski ǵımaraty berilgen. 200 oryndyq shaǵyn ǵımarat kórermenderdiń de, ónerpazdardyń da talǵamyna saı bolmasa da halyq soǵan yrza bolyp, 20 jyl boıy baryp júrdi.
2018 jyly Soltústik Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý jospary bekitilip, ómirdiń barlyq salasyna qarjy quıylǵanda ónerge de kóńil bólinip, 2019 jyldyń basynda 500 oryndyq jańa qazaq teatryn salý qolǵa alynǵan. Qyzyljarda sany da, sapasy da artqan qazaq qaýymy buǵan qatty qýanǵan edi. Qalanyń «Jas órken» atty jańa shaǵyn aýdanynan boı kótergen qurylysqa shý degende 2,9 mlrd teńge qarajat bólindi dep jarııalandy. Tipti ishine qoıylatyn jabdyqtar eýropalyq elderden alynatyn boldy degen sózder aıtylǵan. Alyp qurylystyń aýmaǵy da atshaptyrym, 13 myń sharshy metrden asqan. Ashylý saltanatyna óner juldyzdary keletini de aıtyldy. Qurylys jumystary qaýyrt bastalyp, qabyrǵasy az ýaqytta turǵyzylǵan edi. Biraq... 2019 jyldyń sońyna qaraı beriledi degen sol qurylys birte-birte saıabyrsyp, aqyry toqtap tyndy.
Másele 2019 jyldyń jazynda bastalǵan. Sol kezde oblys ákimi Qumar Aqsaqalov teatr qurylysynyń ekinshi kezeńi bastalǵanyn, alaıda merdiger usynǵan ishki dızaın jobasy qanaǵattandyrmaıtynyn aıtqan bolatyn.
– Teatrǵa kirgen adam óner ǵajaıybynyń ortasyna túskendeı bolýy kerek. Mundaǵy atmosfera adamdy birden baýrap alyp, kúndelikti tirliktiń kúıbeńinen bıiktete bilse ǵana óziniń maqsatyna jetedi. Al biz myna jerden kádimgi qarapaıym qurylystardyń birin ǵana kórip turmyz, – degen edi ákim alǵashqy kezeńniń nátıjesin qabyldaý komıssııasyn bastap kelgende. Sonymen qatar ákim adamzat tarıhynda tuńǵysh ret jylqynyń osy óńirde aýyzdyqtalǵany oblystyń álemdik ereksheligi ekendigin, sondyqtan teatrdyń keń dálizinde bul oqıǵa beınelengenin qalaıtynyn aıtqan. Bul talaptardyń bárin de jobalaýshylar eskermegen eken. Sóıtip, teatr qurylysynyń ekinshi kezeńi joǵaryda aıtqanymyzdaı toqtap, jobasy Almatynyń «Aksept SK» JShS-ine jetildirilýge jiberildi. Jobany jetildirý degenimiz aqshaǵa kelip tireletini belgili. Eger jobalyq-smetalyq quny qurylystyń 10 paıyzynan assa, onda bárin de qaıtadan qaraýǵa týra keledi. Sondyqtan onyń jetildirilgen syzbasy ǵana emes, iske asyratyn aqshasy da qaıta qarastyrylǵan. Onyń ústine bul kezde qurylys materıaldary da qymbattap ketti. Mine, osy kedergilerdiń bárin eńserip, qaıtadan saraptamadan ótkizý ońaı bolǵan joq. Oǵan bir jylǵa jýyq ýaqyt ketti. Bul eki arada biraz daý-damaı da boldy. Tapsyrys berýshi jaq merdiger kompanııadan bas tartýǵa da talaptandy. Alaıda basqa kompanııa ońaı tabylmaı, is kelisimmen sheshilgen.
Jýyrda jetildirilgen joba aıaqtalyp, burynǵy astanalyq DBK Engeneering JShS teatr qurylysyn qaıtadan júrgize bastady. Qurylys ýchaskesiniń bastyǵy Erlan О́mirhanovtyń aıtýyna qaraǵanda, qazir 14 adam jumys istep jatyr. Alaıda dúrildegen tehnıka, jarq-jurq etken dánekerleý jumystary, shań-shuń etken qurylysshylar daýystary estilmeıdi. Ol osy aptada taǵy 35-40 adamnyń jumysqa tartylatynyn aıtty. Sol kezde jumys qyzatynyna sendirdi. Qurylys jumystarynyń aıaqtalýy 2022 jyldyń qarasha aıyna belgilengen. Demek, alǵashqy úmitten keıin úsh jyldan soń ǵana soltústikqazaqstandyqtar tamasha teatrdyń esigin ashpaq.
Jalpy, Soltústik Qazaqstan oblysynda áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń ekinshi keshendi jospary boıynsha 2025 jylǵa deıin 2,3 mln sharshy metr turǵyn úı salynbaq. Oblys ákiminiń orynbasary Sátjan Ablalıevtiń aıtýyna qaraǵanda, atalǵan qurylysqa jyl saıyn 12 mlrd teńge qarajat bólinedi.
Soltústik Qazaqstan oblysy