Almatynyń damýy ártaraptandyrylady

Bul baǵyttardyń basty ıdeıasy – Alma­tyny keńeıtý, ár aýdannyń jeke ınfra­qurylymy men turǵyn­dar úshin barlyq qolaılylyǵy, kóliktik baılanysy jáne basqa da faktorlar bolǵan kezde polısentrlikti ny­ǵaıtý. Sondaı-aq megapolıstiń óńirlik básekege qabilettilik, áýe qatynasy, talanttar men ekspattar úshin qolaıly orta sııaqty negizgi artyqshylyqtaryn damytý mańyzdy ekeni aıtyldy.

Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Muhıt Ázirbaev shahar­dyń aldaǵy ýaqytta birneshe baǵytta da­mıtynyn aıtty. Sonyń ishinde se­rik­tes qalalardy damytý, ýrbandalý má­selesine erekshe basymdyq beril­mek. Qalaǵa táýligine kem degende 500 myń adam kelip-ketedi. Al Almatyda turaq­ty jumys isteıtin azamattardyń sany 200 myń. Sondyqtan qala bıligi Almaty aglomerasııasyn kórshi oblys­tardyń ekonomıkasymen qatar damytý kerek degen baılamǵa kelip otyr. 2030 jylǵa qaraı Almaty aglomerasııasynda 5 mln-ǵa jýyq adam tu­rady. Bul faktor qala ekonomıkasy men kreatıvti ındýstrııaǵa jańa múmkindikter beredi. «Almaty-2050» strategııalyq josparyna sáıkes ha­lyqaralyq ınvestısııa tartý jáne da­ryndy mamandardy damytý maq­sa­tynda qala smart josparlaýǵa kó­ship, jańa Jibek jolynyń iri saýda, logıstıkalyq jáne kommýnıkasııalyq habyn qalyptastyrady.

M.Ázirbaev atap ótkendeı, ýrban­­dalýdy jos­parlamasaq, kólik pen qor­shaǵan ortaǵa baılanysty prob­le­malar týyndaýy bek múmkin. Tıisti zań ázirlenip, kólik júıesi, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý, eko­logııalyq jaǵdaı men ınfra­qury­lymdy jaqsartý boıynsha jobalar pysyqtalyp jatyr. Qala shetine keń jolaqty ınternet jáne basqa da ınjenerlik jeliler ornatylyp, jańa tehnologııalar men sıfrly jobalarǵa ınvestısııa tartý qolǵa alyndy. Startaptar úshin akselerasııa baǵdarlamasy iske qosylyp, 2 joba júzege asyryldy, 9 joba boıynsha jumys júrip jatyr. Qala ákiminiń orynbasary kreatıvti ekonomıkany damytýǵa aıtarlyqtaı kóńil bólý josparlanyp otyrǵanyn da qaperge salyp ótti. Qazir bul saladan 37,7 mlrd teńge túsim túsip, 402,8 mlrd teń­geniń qyzmeti kórsetilgen. Almaty bıligi jeke seriktestermen 562,4 mln teńgege 11 jobany qarjylandyrýǵa daıyn.

Centras tobynyń jetekshisi El­dar Ábdra­zaqov suranysty qana­ǵat­tandyrý úshin bıznes qalaǵa ne qajet ekenin bilýi kerek ekenin aıtty. HHI ǵasyr bıznesindegi basty trend – klıenttiń ishki suranysyn qanaǵattandyrýǵa basymdyq berý. Eger taýarǵa elde suranys bolmasa, shetel­ge ótkizemiz dep armandaý­dyń qajeti ­joq. Ekinshi másele – tek qana tıimdi­lik, sıfrlandyrý jáne ıntegrasııa­ǵa basymdyq berý. Sebebi bıznestiń ınersııasyna baılanysty qozykósh keıin qalǵanymyzdy sarapshylardyń bári aıtady. Aldaǵy ýaqytta belsendi bolý kerek. Bul úshin bıznestiń barlyq segmenti sıfr­ly tizbekter arqy­ly ortalyqtandyry­lýy mańyz­dy. Sa­rapshy aıtyp ótken­deı, sıfrly nemese smartfondar­dyń ómirimizge áseri – keshegi kúnniń áńgimesi. Qazir smartfon álemdegi pro­ses­terdi óziniń qaýyzyna syıdyrdy. Aldaǵy bi­rer jylda álemniń kez kelgen núktesindegi bız­nesti as úıde otyryp, smartfon arqyly bas­qa­ramyz. Sondaı-aq ol ýrbandalý máselesin birneshe baǵytpen qatar tal­qylaýǵa keńes ber­di. Bul proses­tiń jaǵymdy aspektilerimen qosa, qo­­ǵam­dyq bolmysqa áser etetin jaǵym­syz tus­tary da bar.

Sıfrly úrdister tereńdep, múm­kindik­teri ár­taraptandyrylǵan sa­ıyn adam­dardyń ujym­dasyp birge ómir súrýge degen qajettiligine selkeý túsiredi. «Smartfon káriniń de, jastyń da barlyq qajetin qana­ǵat­tandyryp otyr. Munyń aldyn almasaq, urpaǵymyz onjyldyq­tar­­da jalǵyzdyq dertine shaldyǵa­dy, eshkimdi kereksinbeıdi. Bala­larymyzdyń da, ózimizdiń de bir mez­gil bolsa da odan bas tartyp, bir-biri­mizben jıirek kez­desýge múmkindik be­retin jaıttar jaıyn­da qazir­den bas­tap oılaný kerek, adam­nyń tehnı­ka­ǵa táýeldiligi jaqsy­lyq­qa aparmaı­dy», dep túıindedi E.Ábdrazaqov.

«Jyl jobalary» taqyrybyndaǵy plenarly sessııada «AlES» AQ damý jáne transformasııa jónindegi bas­qarýshy dırektory Serik Qalıev Almaty JEO-2 jańǵyrtý jobasy boıynsha sheshim 2020 jyldyń qazan aıynda qabyldanǵanyn, mo­der­­nızasııalaýdyń tórt nusqasynyń ishinde jylý elektr ortalyǵyn kó­mirden gazǵa kóshirý maquldanǵanyn aıtty. Ekologııalyq jaǵdaıdy jaq­sartý maqsatynda Almatydaǵy JEO-2-de qýattylyǵy 400 MVt-qa deıingi quramdas sıkldi stansa qurylysyna ınvestısııa tartý esebinen 315 mlrd teńge qajet. Onyń 10,5 mlrd teńgesi 2022, 101,4 mlrd teńgesi 2025 jylǵa deıin jumsalady.

Eske sala keteıik, bıyl sáýir ­aıynda JEO-2 gazǵa kóshirý jobasy­nyń alǵashqy nusqasy saraptamadan ótpedi, qunynyń qymbattaǵany belgili boldy. S.Qalıev qymbattaý qural-jabdyqtardyń quramyn naq­tylaý jáne basqa da sharalarǵa baı­lanysty ekenin, jobanyń qarjy­lyq-ekonomıkalyq bóligi áli pysyq­talatynyn atap ótti.

Onlaın arqyly baılanysqa shyq­qan Parıj, Rım qalalary bıligi ókilderi iri qalalardyń mıgra­sııa­lyq tartylys oshaǵyna aınalýy álem­dik quby­lysqa aınalǵanyn, bi­raq qala ishi, qala syrtyna qaty­naı­tyn elektrli júrdek poıyzdar arqy­ly onyń salmaǵyn jeńildetip otyrǵanyn aıtty. Halyqaralyq Mer­cer jobasynyń jetekshisi Sla­jın Parakatıl megapolıster úshin qazirgi trend adam sany emes, ózimen qatar damyp kele jatqan shaǵyn se­riktes qalalardyń áleýeti ekenin aıt­ty. Mysaly, Parıj, Rım, Ystan­buldyń damýyna aınalasyndaǵy qa­lalar septesip otyr. Bul – álemdik tájirıbede synnan ótken qubylys. «Mıgrasııa men ýrbanızasııadan tý­ǵan problemalar jyl ótken saıyn tereń­deı beredi. Biraq onyń sheshimi bar. Sondyqtan álemdik tájirıbeni qaperge alǵan durys. Seriktes qala­lardy damytý arqyly úlken, tarıhı qala­lardaǵy sanǵasyrlyq tarıhy bar ǵımarattardy saqtap qalamyz. Úlken qalalar sanǵasyrlyq tarıhty jermen-jeksen etip, joıý emes, jan-jaǵyndaǵy eldi mekenderdiń da­mýy arqyly ǵana qalanyń tarıhı kelbetin saqtap qalady, sonymen bir mezgilde jańarady», dep túıindedi S.Parakatıl.

Forýmǵa qatysýshylar álemniń aıtýly mega­polısteriniń basshylarymen telekópir ótkizip, ıntegrasııa múmkindikterin talqylady, ákimderdiń kásibı biliktiligin jetildirý máseleleri boıynsha tájirıbe almasty.

ALMATY