Byltyrdan beri elimizde múlik ıeleriniń birlestikteri ınstıtýtyn engizý reformasy iske asyrylýda. Ol «bir úı – bir birlestik – bir esepshot» qaǵıdatyna negizdelgen. Reformanyń mańyzdylyǵy Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýynda aıtyldy. Tıisinshe, Qazaqstandaǵy 54,5 myń kóppáterli turǵyn úıdiń 46,5 myńy basqarýdyń jańa nysanyna kóshýge tıis.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Baqytjan Qashaqovtyń aıtýynsha, shamamen 8 myń kóppáterli turǵyn úı bul reformadan tys qalyp otyr. Bul ákimdikterdiń kommýnaldyq menshigindegi, «Qazaqstan temirjoly», «QazTransOıl», «Samuryq-Qazyna», «Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy» sekildi ulttyq kompanııalar men ózge de qurylymdardyń balansyndaǵy úıler. Áskerı qalashyqtar, apattyq jaǵdaıdaǵy nemese bos turǵan úıler de osy tizimde. Bular basqarýdyń jańa nysanyna kóshpeıdi.
2021 jylǵy 22 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha 29 775 kóppáterli turǵyn úı basqarýdyń jańa nysanyna aýysqan. Bul reformalaýǵa jatatyn úılerdiń 64 paıyzyna teń. Dálirek aıtsaq, osy kúnge deıin kóppáterli turǵyn úılerdiń 2 570-i múlik ıeleri birlestigine, 27 205-i jaı seriktestikterge biriktirilgen.
– Zańǵa sáıkes 2022 jyldyń 1 shildesine deıin páter ıeleri kooperatıvteriniń basqarý organy retinde jumys isteýine múmkindik beretin ótpeli normalar qoldanylady. Osy kúnnen keıin páter ıeleri kooperatıvteri joıý rásiminen ótýi qajet. Bul rette PIK mamandar men qyzmetkerlerdiń qolda bar quramynyń negizinde servıstik jáne basqarýshy kompanııalar qura alady. Sol úılerge qyzmet kórsetýge jáne olardy kútip-ustaýǵa MIB tóraǵalarymen nemese jaı seriktestiktermen shart jasasýǵa múmkindigi bar. Osylaısha, PIK-tiń servıstik jáne basqarýshy kompanııalar formatyna kóshýi úılerdi paıdalaný qyzmetteriniń sapasy men kásibıligine oń áser etedi, – deıdi B.Qashaqov.
Mınıstrlik basqarýdyń jańa nysanyna kóshýdi júıeleý maqsatynda ákimdiktermen birlesip jol kartasyn ázirlep, bekitkeni belgili. Aqparattyq jáne ádisnamalyq qoldaý boıynsha turaqty negizde jumys júrgizilýde.
– Birinshiden, halyqty tıimdi aqparattandyrý jáne jınalystardy uıymdastyrý maqsatynda memlekettik qurylymdardyń qyzmetkerleri reforma máseleleri boıynsha oqytyldy. Ákimdikterdiń jáne «Azamattarǵa arnalǵan úkimettiń» 796 qyzmetkeri oqyp shyqty. Ekinshiden, bolashaq basqarýshylar men MIB tóraǵalaryn daıarlaý aıasynda mınıstrlik úsh oqý ortalyǵymen yntymaqtastyq ornatty. Oqý ortalyqtarynda 683 tyńdaýshy oqyp, kóppáterli turǵyn úılerdiń 291 basqarýshysy biliktiligin rastady. Úshinshiden, Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy alańynda onlaın rejimde PIK-ten MIB-ke kóshý máseleleri boıynsha respýblıkalyq vebınar ótkizilip, oǵan 662 adam qatysty. Onyń ishinde PIK tóraǵalary, sala qaýymdastyqtarynyń, basqarýshylar men servıstik kompanııalardyń ókilderi, MIB jáne qarapaıym seriktestikterdiń tóraǵalary bar. Mınıstrlik osyǵan uqsas vebınarlardy óńirlik deńgeılerde de ótkizip turady, – dedi ol.
MIB-ke kóshý jónindegi reformany iske asyrýǵa birneshe jaǵdaı kedergi keltirip otyr. Birinshiden, páter ıeleriniń qoltańbalaryn jınaý uzaqqa sozylýda. Ekinshiden, koronavırýs pandemııasyna qatysty týyndaǵan karantındik shekteýler keri áser etken. Osyǵan baılanysty, MIB-ke kóshý máselesin jedeldetý úshin E-Gov portalynda MIB-ti tirkeı otyryp, elektrondy daýys berý servısi ázirlendi. Ol elektrondy sıfrly qoltańba (ESQ) kómegimen júrgiziledi. Onda avtomatty túrde tirkeýden ótýge, «menshik ıesi» mártebesin rastaýǵa jáne óz úıi boıynsha daýys berýge bastamashylyq jasaýǵa bolady. Jınalystyń kún tártibin jasaǵannan keıin menshik ıeleri jınalysqa silteme boıynsha kirip, óz tańdaýyn jasap, ESQ-men qol qoıýy qajet.
– Reformanyń iske asyrylýyn taldaý negizinde biz turǵyn úı saıasatyn reformalaý jónindegi zań jobasyna birqatar túzetý ázirledik. Onda birqatar másele qamtyldy. Birinshiden, daýys berý rásimin jeńildetý úshin ózgerister engiziledi. Bular – jazbasha saýaldamany iske qosý múmkindigi, jınalysqa mindetti túrde qatysý formatynan alystaý. Buryn jınalysqa eki aptaǵa deıin ýaqyt ketetin. Iri kóppáterli turǵyn úı keshenderinen túsken ótinishter boıynsha jazbasha saýaldama júrgizý merzimi 1 aıdan 2 aıǵa deıin ulǵaıtyldy. Sondaı-aq elektrondy formatta hattamalarǵa qol qoıýdyń tehnıkalyq tásilderi keńeıtilýde. Buryn bul tek ESQ bolsa, endi menshik ıesin mindetti túrde sáıkestendire otyryp, SMS, beınekonferensbaılanys jáne ózge de tásilderdi paıdalanýǵa bolady. Ekinshiden, uıymdastyrý máseleleri boıynsha túzetýler engiziledi. MIB tóraǵasyn jınalysta tek menshik ıeleri arasynan tańdaýǵa bolady. Sonymen qatar eger turǵyndardyń eshqaısysy tóraǵa bolǵysy kelmese, onda turǵylyqty jeri boıynsha tirkelgen jáne osy turǵyn úıde turaqty turatyn páter ıesiniń otbasy músheleriniń biriniń kandıdatýrasyn usynýǵa bolady. Bular – erli-zaıyptylar, balalar, erli-zaıyptylardyń ata-analary. Joǵaryda atalǵan túzetýler Parlamentke joldandy, – dedi B.Qashaqov.
Úshinshi jáne mańyzdy túzetýlerdiń biri – «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Kodekske qurylys salýshylar men jańadan qurylǵan MIB-tiń eski basqarý organdarynan qarjylyq, tehnıkalyq jáne ózge de qujattardy bermeý jaǵdaılarynyń jıilep ketýi boıynsha tolyqtyrýlar engizý. Buryn MIB-ke qujattar berilmese, sotqa júginýge májbúr bolatyn. Endi aıyppul túrinde ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Bul túzetýdi jumys toby Ádilet mınıstrliginde maquldady jáne memlekettik organdarmen kelisýde.
Sondaı-aq mınıstrlik ózge de máseleler boıynsha usynystar ázirleýde. Atap aıtqanda, qarapaıym seriktestikter nysanyn tańdaý úshin kóppáterli turǵyn úılerdegi páterler sanyn shekteý múmkindigi, zańdy tulǵany tirkemesten jaı seriktestik úshin Memlekettik kirister organdarynda bıznes sáıkestendirý nómirin alý múmkindigi, jaı seriktestik úshin salyq jaǵdaılaryn jeńildetý qarastyrylmaq.