Serik Saýdabaev: 2022 – poshtashylar jyly bolady

– Búginde jańalyq asqan jyl­damdyqpen taralady. Al gazet-jýr­­naldarda jaryq kóretin maqa­lalar kúndelikti oqıǵalar men ja­ńa­lyqtarǵa tyǵyz baılanysty. Sondaı-aq jýrnalıster kez kelgen máseleni saraptap, taldap jazady. Osydan keıin gazetterdi ýaqtyly jetkizý mańyzdy emes dep qalaı aıtpaımyz?! Bul salada sheshýdi qajet etetin qandaı problemalar bar?  

– Statıstıkaǵa súıensek, basy­lym­­dardyń kólemi jyl saıyn 10-15%-ǵa tómendeıdi. Suranystyń tómendeýiniń negizgi sebe­bi – aýdıto­rııanyń kóp bóligi jańa­­lyqtardy ınternetten oqı bastady. Ol jerde jahan jańalyqtarymen de tanysýǵa bolady. Biraq onda ja­zyl­ǵannyń barlyǵy shynaıy bola bermeıtini bar. Osy tusta dástúrli gazet tırajynyń quldyraýyna pande­mııa­nyń da áser etkenin aıta ketý kerek.

Gazettiń negizgi jáne adal jazylýshylary burynnan daǵdylanyp kelgen aǵa býyn ókilderi bolyp qala beredi. Sondyqtan olar jazylǵan basylymdardy ýaqtyly jetkizip berý mańyzdy ekenin túsinemiz.

О́kinishke qaraı, jetkizý salasyn­daǵy máseleler poshta qyzmetkeriniń jalaqysynyń azdyǵyna baılanysty boldy. Mysaly, gazettiń ózindik quny – 67 teńge. «Qazposhta» qala boıynsha 1 jetkizilim úshin 13,3 teńge ǵana tóleı alady. Bul qyzmetkerlerdi asa qyzyqtyrmaıtyny sózsiz. Tek 2018-2020 jyldary osy baǵyt boıynsha 5 mlrd teńgege shyǵyndaldyq. Soǵan qaramastan aýyldyq eldi mekenderge gazet jetkizý jumystaryn áleýmettik jaýapkershiligimizge alyp kelemiz.

– «Qazposhtanyń» pandemııa kezindegi qıyndyqtarynyń biri poshtashylar qataryndaǵy kadr­lar­dyń kóp turaqtamaýy boldy. Tutynýshylarǵa azyq-túlik jetkizý gazetterdi jetkizýden áldeqaıda tıim­di bolǵany ǵoı...

– Iá, pandemııa kýrerlerdiń qazir naryqta suranysqa ıe ekenin kórsetti. Jeke kompanııalarda olar bir tapsyrys úshin 250-300 teńgeden jáne odan da kóp aqsha tabady. О́kinishke qaraı, gazetterdi jetkizý «Qazposhta» úshin tıimdi qyzmet bolǵan emes. Biz poshtashyǵa basqa uıymdar sııaqty bir gazetti jetkizgeni úshin 300 teńge tóleı almaımyz. Biraq biz poshtashylardy yntalandyramyz. Olarǵa jala­qy tóleımiz. Sebebi eger aýyldarǵa gazetterdi biz jetkizbesek, basqa kim jetkizedi?

Árıne, sıfrlandyrý dáýirinde poshtashy mamandyǵy burynǵydaı tanymal emes. Alaıda aýyldyq jer­lerde turatyn 40%-dan astam qa­zaqstandyqtar úshin poshtashy asy­ǵa kútetin «qonaqtarynyń» biri. Ma­man­dyqtyń mańyzdylyǵyn túsine oty­ryp, kompanııada 2022 jyldy posh­tashylar jyly dep jarııalaımyz. Bul endigide damýdyń negizgi vek­tor­larynyń biri retinde áleýmettik baǵytty tańdaıtynymyzdy bildiredi.

«Qazposhtada» 4 myńnan astam poshtashy jumys isteıdi. Olardyń árqaısysynyń otbasy bar. Sondyqtan adamı resýrsty qoldaý kompanııa damýynyń bir bóligi sanalady.

Aýylda birneshe suranysqa ıe mamandyq bar – dáriger, muǵalim jáne poshtashy. Bıýdjet salasynyń qyzmetkerlerin eńbekaqyny kóbeıtý esebinen memleket yntalandyratyny qýantady. Sol sııaqty poshtashylar men poshta bólimsheleriniń operatorlary halyqqa qyzmet kórsetýdi jaqsartý úshin qoldaýǵa zárý.

– Iri qalalarda poshtashylardyń jalaqysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan pılottyq jobalar iske qosyldy. Bul bastama nátıjesin berdi me?

– Naryqta kýrerlik qyzmetterdiń belsendi damýy jetkizý prosesiniń, sonyń ishinde tólem júıesiniń ıkem­­diligi men jedeldigin talap etedi. Bul máseleni sheshý úshin bıyl «Qaz­poshta» AQ poshtashylar­dy ke­sim­di eńbekke aýystyrýǵa sheshim qabyl­dady. «Bizdiń adamdar» jańa jobasyn engizýdemiz. Sonyń tıim­diligi­men poshtashylardyń jalaqysy kóteriledi. Jobaǵa saı árbir poshta­shy belgilengen tólemniń ornyna jetkizilgen ár hat nemese gazet úshin aqsha alady. Basqasha aıtqanda, neǵurlym kóp jumys istese, soǵurlym kóp tabys tabady. Sonymen qatar fılıaldarymyzda jetkizý boıynsha kýrerler shtatyn jasaqtaý jumystary júrgizilýde.

– Eger qaladaǵy poshtashy­lar­dyń jalaqysyn kóbeıtse, aýyl­daǵy qyzmetkerler qaıtedi? Má­se­­len, «Egemen Qazaqstan» jáne «Ka­zahstanskaıa pravda» gazet­teriniń kóp­tegen oqyrmany aýyl­dyq jerlerde turady.

– Siz óte durys aıtasyz, eń adal oqyrmandar – aýyl turǵyndary. Posh­tashylarymyzdy ardagerler, zeınetkerler qaýymy taǵatsyzdana kútedi.

Aýyldyq baılanys bólimshele­rinde 8 saǵat jumys isteıtin poshta­shy­lar óte az. Olardyń jumys kestesi kúnine 1 nemese 2 saǵat nemese apta­syna 2 kún. Internet pen uıaly baı­lanystyń damýyna baılanysty jetkizetin hattar, gazetter men jýrnal­dar legi edáýir azaıdy. Jumys kólemi mardymsyz bolǵandyqtan olar­dy tapjyltpaı ustaý orynsyz. Kópte­gen poshtashy bos ýaqytynda bas­qa uıymdardaǵy jumyspen nemese qosalqy sharýashylyqpen aınalysady.

2022 jyly poshtashylarǵa qo­laıly jaǵdaı qarastyrylady dep úmittenemiz. Bul rette kompanııa óz aldyna birqatar mindet te qoıdy.

– «Qazposhta» memleketten dotasııa jáne basylymdarǵa jazylýdan qarajat ala ma?

– Sıfrlyq damý jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi «Qazposhtaǵa» osy baǵytta kómek kórsetedi. Gazet­terdi jetkizý shyǵyndary tek aýyl­dyq jerlerde sýbsıdııalanady. Eli­mizdiń birqatar qalasy men aýdan orta­lyǵynda bul qyzmetter ótel­meıdi. Bizdiń boljamymyz boıynsha kompanııa bıyl jyl sońyna deıin qalalarda gazetterdi jetkizý boıynsha shyǵyndardy 1,4 mlrd teńgege deıin qysqartady.  

Eger aýyldaǵy dotasııalar týra­ly aıtatyn bolsaq, oǵan qatysty mem­­lekettiń qarjylyq qoldaýy jyl saıyn tómendep keledi. Bizge kórse­tiletin qoldaý aýyldyq baılanys bó­lim­shelerindegi shyǵyndardy óteýge qaýqarsyz.

– Mundaı máslelerdi halyq­ara­lyq tájirıbeler kómegimen retteýge ne kedergi?

– Gazetten tekserilgen aqparatty, senimdi saraptamany izdeıtin kózi­qaraqty oqyrman baryn bilemiz. Merzimdi basylymdar aqıqaty men jalǵany aralasyp ketken aqparat aıdynynda suranysqa ıe. Sondyqtan biz basylym men oqyrmandy úzdiksiz baılanystyryp otyrýǵa tyrysamyz.

Baspa basylymdaryn jazylý bo­ıynsha taratýdyń halyqaralyq tá­jirıbesine úńilsek, tıimdi poshta qyz­metin memlekettiń kómeginsiz qu­rý múmkin emes. Mysaly, keı mem­­­­le­ketter baspasózdi taratýshy uıym­­­darǵa jetkizý shyǵyndaryn óteý maq­satynda sýbsıdııa bóledi. Son­daı-aq jańa basylymdar úshin dota­sııalar men jeńildikpen berilgen ne­sıeler paıdalanylady. Poshta ta­rıf­terin tómendetedi, barlyq gazet­terdi qosalqy qun salyǵynan bo­sa­­tady. Mysaly, Shvesııada, Ger­ma­nııa­da jáne Fınlıandııada memleket bas­­pasózdi jetkizý jáne jónel­tý shy­­ǵyndaryn ishinara sýbsıdııa­laı­dy. Poshtalyq sýbsıdııalar Shveı­sarııada da engizildi. Keıbir elderde baspagerlerdi biriktirý jáne baspa úılerin qurý tájirıbesi bar. Olar tek jazylymdy uıymdastyrýmen ǵana emes, óziniń jetkizý qyzmetimen de aınalysady.

– Merzimdi basylymdardy mem­­leket deńgeıindegi áleýmettik ma­ńyzy bar taýarlar tizimine qosý du­rys pa?

– Árıne, buqaralyq aqparat qu­ral­darynyń memlekettik, áleýmet­tik mańyzy bar taqyryptardy jarııalaıtynyn eskersek, memleket tarapy­nan qoldaý qajet ekeni sózsiz. Keıingi jyldary jekemenshik gazetter men jýrnaldar tırajynyń tómendep, polıgrafııalyq qyzmetterdiń qym­bat­taýyna baılanysty qyzmetin toq­tatýǵa májbúr boldy. Keıbiri elek­trondy formatqa aýysty. Meniń­she, bas­pasózdi saqtap qalý úshin salyq salý kezinde sýbsıdııalar, jeńildikter qaras­tyrylýy kerek.

– Álemniń damyǵan elderinde adam kóp jınalatyn jerlerde (vok­zaldar, áýejaılar, iri saýda orta­lyqtary) gazet satýǵa arnalǵan avto­mattar ornatylǵan. Bizdiń elde mun­daı apparatty óz basym baı­qamadym.

– Vendıngtik apparattardy qoldaný arqyly gazetterdi satý máselesin «Qaz­poshta» buryndary pysyqtaǵan. Biraq júrgizilgen taldaý jobanyń tıim­siz ekenin kórsetti.

Mundaı qurylǵylar bizdegi ahýal­ǵa baılanysty óz shyǵynyn uzaq mer­zimde ǵana óteı alady. Sony­men qatar jabdyqqa qyzmet kórsetý úshin operatorlar shtatyn ustaý qa­jet. Demek qosymsha jalaqy qaras­ty­rý kerek bolady. Taǵy bir fak­tor – trafıgi jaqsy aýmaqty jalǵa alýdyń quny qym­bat. Qazirgi ýaqytta «Qazposhtanyń» mundaı jabdyqty ornatýǵa múmkindigi joq. Eger qoldaý­shylar tabylatyn bolsa quba-qup.

– О́zderińizdi merzimdi basylymdardy jetkizý boıynsha monopolıst retinde sanamaısyzdar ma? Jalpy, bul salada básekelestik bar ma?

– Joq! Bizdi monopolıst dep aıtý durys emes. Merzimdi basylym­dardy taratýmen óńirlerdegi jeke balamaly qurylymdar da aına­ly­sady. Bul uıymdar tek qala­lyq jer­lerde jumys isteıdi. Basy­lym­dardy zańdy tulǵalarǵa jetkizedi. Keı­bireýleriniń kýrerlik qyzmeti bar. Jeke tulǵalarǵa jeke kompanııalar jetkizbeıdi. Aýyldyq jerlerde ren­tabeldilikke baılanysty bul qury­lymdar usynylmaǵan. Ol jaqtaǵy jetkizý qyzmetin bizdiń poshtashylar ǵana atqaryp júr. Biz úshin, bul – maqtanysh. Sondyqtan da «Qazposhta» halyqtyń kompanııasy bolyp sanalady.