Memleket basshylarynyń, memlekettiliktiń qalyptasýyna úles qosqan tulǵalardyń qoǵamǵa qarata aıtylǵan, jazylǵan maqalalarynda sol dáýirdiń tynys-tirshiligi men tarıhy taıǵa tańba basqandaı aıqyndalyp turady: Álemdik tájirıbe oń qabaq tanytqan osy úrdis bizdiń elde de júıelenip qaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń maqalalaryna kópshiliktiń erekshe den qoıýy sonyń jarqyn mysaly. Basynan bastasaq, olardyń árbirinde altyn arqaýdaı esilip otyratyn ádemi úndestik, baılanys bar. Bul kóńilge senim uıalatady.
Mysaly, Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev osy jyldyń qańtar aıynda «Táýelsizdik bárinen qymbat» degen taqyryppen jarııalanǵan maqalasynda egemendigimiz ben eldigimizdiń tiregi bolatyn basty baǵyttarǵa toqtalyp, irgemizdiń berik bolýy úshin qajet sharalardy aıqyndap berdi. Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna qadam basqan Qazaqstan úshin bul jyl tolymdy isterge toly bolýǵa tıis ekeni, alǵashqy onjyldyqta Qazaqstan irgetasyn qalasa, ekinshisinde keregesin keńeıtip, tarıhyn túgendeýge, shekarasyn shegendep, ınfraqurylymdyq jobalarǵa basa mán bergeni aıtyldy.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kúni keshe jarııalanǵan «Táýelsizdik taǵylymy» maqalasynda táýelsizdigimizdiń kúretamyryn ótken tarıhtan sabaqtaıdy. Naqtylasaq – arǵyda saq, ǵun babalarymyz, beride qaharman túrik atalarymyz alasapyran zamandardaǵy alaquıyn daýyldarǵa tótep berip, Uly dalada ulyq ulys qurǵany, talaı jurt alapat soǵystar men arpalysqan aıqastarda údere kóship, bordaı tozyp, tastaı úgilip, qumdaı shaıylyp ketken zamandarda qazaqtar túrik jurtynyń ata qonysyn, qara shańyraǵyn saqtap qalǵany aıtylady.
Dana babalarymyz ózin ǵana emes, adal ǵurpyn, darhan kóńilin, taza tilin, ásem áni men qońyr kúıin, máıekti mádenıeti men baı ádebıetin qosa saqtap, urpaǵyna amanattaǵany tarıhtan belgili. Elbasy keshegi maqalasynda aıtyp ótkendeı, qazaq – tamyryn jeti qat jer astyna jibergen alyp báıterekteı óziniń kúsh-qýatyn ǵasyrlar boıy Uly dala tósinen alǵan baıyrǵy halyq. Uly dala tarıhynyń tamyry keshegi Saq dáýirinen bergi ýaqytta qamtyp jatqan kezeńderden qýat alatyny tarıhta qattalyp qaldy:
Munyń jańǵyryǵy keshegi KSRO júıesi kezinde de ár júrekti nurlandyryp, jaryq sáýledeı jan-jaǵyna shýaq shashyp turǵanyna biz kýámiz. 1960 jyldardyń orta sheninde quramynda biz bolǵan «Dos-Muqasan» toby janam degen júrekke ot bergenin, shoq bergenin óz kózimizben kórdik. Jalpy, 1960 jyldardaǵy serpilis qazaq rýhanııatynyń mızam shýaǵyna aınalǵany týraly pikirler búginge deıin aıtylady. Bul jyldar qazaqtyń ómirden enshimdi alsam dep talpynǵan, ózin ózi izdegen kezi ekeni týraly jyly pikirler búginge deıin aıtylatyny kóńilime jyp-jyly áser qaldyrady.
Halyqtyń tól tarıhyna degen yqylasyn biz sol kezde kózben kórdik, júrekpen túısindik. Sol kezdegi órimdeı jastarǵa, bizge el basynda júrgen tulǵalar tarapynan qoldaýdy barlyq jerde sezinip júrdik. Sonaý tar zamanda, zar zamanda ózderi aıtyp jetkize almaǵan shyndyqty ádebıet arqyly, óner arqyly jetkizsem degen nıet el basynda júrgen tulǵalardyń árbir sheshiminen baıqalyp turdy.
Elbasy maqalasynda «Azat elimizdiń jastary táýelsizdikke barar joldyń qandaı azapty bolǵanyn, qandaı qurbandyqtar men synaqtar – 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilis, azamat soǵysy, asharshylyqtyń alapat eki tolqyny, qýǵyn-súrgin men repressııalar, Uly Otan soǵysy, tyń ıgerý jyldaryndaǵy jappaı qonys aýdarýdyń zardaby arqyly jetkenimizdi bilýi kerek. Munyń ózi ótken tarıhty qasterlep, odan sabaq alý úshin qajet. Meniń «Táýelsizdik – babalar qanymen kelgen kıeli qundylyq» deıtinim osydan» dedi.
Adamdardyń tarıhtan tirek izdeıtini álemdik qubylys. Biraq almaǵaıyp zamanda, tipti ıdeologııanyń ózi ıntegrasııalanyp bara jatqan zamanda tarıhtyń qaltarysynda qalyp qoıǵan sátterdiń jańǵyrylyp turǵany lázim.
Elbasy maqalasy táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldaryndaǵy soqtyqpaly soqpaqsyz kúı keshken jyldardyń kópke belgisiz tustarynyń sebebin zerdelep berdi. Táýelsiz elderdiń qataryn tolyqtyrý táýelsizdikti jarııalaýmen shektelip qalmaıtyny da Elbasymyzdyń nazarynan tys qalmapty: «Nege?» degen kóp saýaldyń kópke belgisiz jaýaby keshegi maqalada aıtyldy.
Aıtpaqshy, damý jolyna endi túsken elderdegi bılik aýysýy saıası dúbirmen ótetinin kórip júrmiz, oqyp júrmiz. Úlken saıasatta bılik basynda júrgen tulǵalardyń muragerin daıyndaýdaǵy kishkene qatelik saıası apattarǵa ákelip soǵady. Muny Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sózimen sabaqtasaq, «Otyz jylǵa jýyq el basqarǵan kezimde men janyma qanshama azamatty serik etip, kóptegen shákirt tárbıeledim. Solardyń ishinde Úkimet basqarǵan, Birikken Ulttar Uıymy Bas hatshysynyń orynbasary retinde jahandyq saıasatqa jetiktigin tanytqan, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap qasymnan tabylǵan naǵyz patrıot, joǵary bilikti kásipqoı tulǵa Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevty Prezıdenttik qyzmetke usyndym. Saılaýda halyqtyń basym kópshiligi ony qoldady. Osylaısha, biz halqymyzdyń aýyzbirligin, saıasattaǵy sabaqtastyǵymyzdy kúlli álem qoǵamdastyǵyna taǵy bir qyrynan tanyta bildik» dep jazdy.
Meniń de ǵylymı qaıratkerligimniń bir kezeńi táýelsizdik alǵan 30 jyldyń ishinde shyńdaldy. Elimizdegi eń bedeldi oqý ornyn basqaryp turǵan kezde Elbasynyń qabyldaýynda bolyp, aqyl-keńesin aldyq. Táýelsiz eldiń oqý orny basshysy retinde baǵyt-baǵdardy aıqyndadyq.
Damyǵan elderdiń tarıhyna kóz júgirtsek, damýdyń, tipti órkenıettiń kilti memleketti basqaryp júrgen tulǵalar men halqy arasyndaǵy senimnen, halqynyń qoldaýynan kúsh alady eken. Iаǵnı bılik basynda júrgen tulǵalar halqynyń qoldaýyna ıe bolsa, sol memlekettiń kóshi ozyq bolady.
Elbasynyń maqalasyn belgili bir dərejede qazaqqa, sonyń ishinde jas býynǵa aıtylǵan amanat, otyz jyldyqqa oı qorytqan ósıet dep qabyldadym. Qazirgideı almaǵaıyp zamanda ótkenimiz sanamyzda jańǵyryp, baba tarıhynyń ozyǵynan oı túıip, qateliginen sabaq alsaq kóshten qalmaımyz.
Dosym SÚLEEV,
UǴA akademıgi