Qostanaı oblysynyń aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshileri Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi usynǵan jańasha sýbsıdııalaý erejeleriniń jobasyn talqylady. Fermer-sharýalardyń pikirine súıensek, túzetilip qaıta usynylǵan jańa Ereje salada kópten beri qordalanyp qalǵan kúrmeýli máselelerdi sheshpeıdi. Kerisinshe, jaǵdaıdy ýshyqtyra túsedi.
Sýbsıdııalaý erejesin talqylaǵan jıyn oblystyq kásipkerler palatasynda ótti. Palata bóliminiń jetekshisi Saıat Júsipov aýylsharýashylyq keshenin sýbsıdııalaý júıesin reformalaý ábden tolǵaǵy jetken, ári qaraı sozbaqqa salýǵa kelmeıtin mańyzdy másele ekenin aıta kelip, jınalǵan kópshilikke Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qosaryn qosyp, alaryn alyp, qaıta ázirlegen jańa qujattaǵy ózgerister jóninde baıandap berdi.
– Jańa ereje boıynsha sýbsıdııalaýdyń baǵyttary buryn 47 edi, endi ol 20-ǵa deıin qysqaryp otyr. Sýbsıdııa berý barysynda qos tarapty mindettemeler engizildi. Sýbsıdııa alý úderisi jeńildetildi. Sondaı-aq bıýdjet qalyptastyrý úshin «kútý paraǵyn» engizý qarastyrylǵan, – dedi bólim jetekshisi.
Mal sharýashylyǵy salasynda asyl tuqym alý sııaqty aralyq tehnologııalyq jumystardy júrgizýge bólinip kelgen sýbsıdııa da alynyp tastalmaq. Munda tek sońǵy nátıjege ǵana, ıaǵnı bordaqylaý alańdaryna etke ótkiziletin malǵa ǵana demeýqarjy bólinedi. Qazir aýylsharýashylyq óndiristik kooperatıvteri 1 lıtr sútke 20 teńge sýbsıdııa alady. Eger jańa Ereje dál osy kúıinde kúshine ense, ótkizip otyrǵan súti vetsanıtarlyq talaptarǵa saı kelmeıtindikten, kooperatıvter de sýbsıdııadan qaǵylýy múmkin. Sondaı-aq asyl tuqymdy buqashyq pen táýliktik balapan alýǵa berilip kelgen ınvestsýbsıdııa da alynyp tastalýy yqtımal.
Egin sharýashylyǵynda da birqatar baǵyttaǵy sýbsıdııalar joıylady degen boljam bar. Máselen, tuqym, mıneraldy tyńaıtqysh, pestısıd satyp alýǵa jáne sý ótkizý qyzmetteri boıynsha, sonymen qatar qant qyzylshasy, júgeri, qaraqumyq, maıly ósimdikter tuqymy, kartop, pııaz, sábiz ónimderiniń satylym kólemine qaraı beriletin demeýqarjyny alyp tastaý kózdelip otyr.
Quny 3 mln teńgeden tómen aspaly jáne tirkeme quraldar da sýbsıdııalanbaıdy. Esesine, arnaıy tehnıka men tehnologııalyq qurylǵylar satyp alýǵa beriletin sýbsıdııa mólsherin 50 paıyzǵa ulǵaıtý josparlanǵan.
– Sondaı-aq qurylys-jóndeý jumystaryna, jaıylymdardy sýlandyrý maqsatynda qudyq qazýǵa qajet jabdyqtarǵa demeýqarjy bólý alynyp tastaldy. Tek sý uńǵymalaryn qazýǵa jumsalǵan shyǵyndardy sýbsıdııalaý ǵana qaldyryldy. Tipti, bul da alynyp tastalýy múmkin. Munyń ornyna qudyq, uńǵyma qazýdyń jańa tetikterin engizip, ony iske asyrýdy jeke bıýdjettik baǵdarlamanyń esebinen «Qazsýsharýashylyǵyna» júkteý kózdelýde. Mundaı qudyqtar keıin sharýalarǵa jalǵa beriletin bolady. Sonymen qatar nesıelerdiń paıyzdyq mólsherlemesin ákimshilendirý maqsatynda ony sýbsıdııalaýdy «Damý» qoryna berý, al janýarlardy sáıkestendirýdi mal ıeleri esebinen júzege asyrý usynylýda, – dedi Saıat Júsipov.
Jańa ereje ózgeriske toly, alaıda fermerlerdiń kóbi bul ózgeristerdiń orynsyz ekenin aıtty. Máselen, sharýalar quny 3 mln teńgeden tómen aspaly jáne tirkeme quraldardy sýbsıdııasyz qaldyrýǵa qarsy bolyp otyr. Mysaly, stogomet, shalǵy sııaqty qosalqy qurylǵylardyń baǵasy 3 mln teńgege jetpeıdi. Alaıda ony shaǵyn sharýashylyǵy bar kez kelgen fermer satyp ala almaıdy.
– Sýbsıdııalaý erejelerindegi sońǵy ózgerister – Bas prokýratýra men sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet ótkizgen tekserý jumystarynan keıin týyndap otyrǵan jaǵdaı. Kóptegen usynys sol jaqtan keldi. Aspaly quraldy sýbsıdııalaý tiziminen alyp tastaǵan AShM onyń sebebin mundaı quraldar satyp alǵannan keıin esh jerde esepte turmaıtyndyqtan, ony baqylaý qıyn degen ýáj aıtyp otyr. Munymen kelispeıtin bolsańyzdar, bul týrasynda óz usynystaryńyzdy ázirlep, ony negizdeý kerek, – dedi oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń bólim bastyǵy Nursultan Qabdelov.
«Lvovskıı kolos» JShS dırektory Andreı Dvýrechenskııdiń aıtýynsha, agroónerkásip keshenin memlekettik qoldaý baǵdarlamasyn basqa emes, sala mamandarynyń ózderi jazý kerek.
– Biz aldaǵy ýaqytta kóptegen aýqymdy sharýalardy qolǵa alýdy kózdep otyrmyz. Jospar boıynsha shyǵynnyń 60-70 paıyzy sharýashylyq ǵımarattaryn jóndeýge, jańa nysandar salýǵa jumylady. Al mınıstrlik qosalqy qurylǵylarǵa dotasııa qosýdyń ornyna sýbsıdııany alyp tastaý kerek deıdi. Muny qalaı túsinýge bolady? Demek barlyq shyǵynnyń aýyrtpalyǵyn fermerdiń ózi ǵana kóteredi. Bul jaǵdaıda kez kelgen jobanyń quny ósip, aldaǵy ýaqytta fermerlerdiń kóbi ınvestjobalardy iske asyrýdan múlde bas tartýy múmkin, – dedi A.Dvýrechenskıı.
Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler sýbsıdııa alýshylardyń belgilengen mindettemeleri bolǵany durys deıdi. Sharýalar sóıte tura, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi usynyp otyrǵan mindettemede qarastyrylǵan óndiris deńgeıin tómendetpeý, jumys oryndary men analyq bastyń kemimeýine kepildik berý sııaqty tarmaqtardyń qısynsyz ekenin aıtty. О́ıtkeni óndiristiń deńgeıi fermerdiń múmkindiginen tys ósýi nemese tómendeýi yqtımal. Mysaly, bıyl oblysta qurǵaqshylyq bolyp, egin sharýashylyqtary eki ese tómen ónim aldy. Al erejege engizilgen ózgeriske sáıkes, tabıǵı jaǵdaıdyń saldarynan durys ónim ala almaǵan sharýa, bul az bolǵandaı jyǵylǵanǵa judyryqtyń kebin kıip, sýbsıdııadan da qaǵylady. Osylaısha sharýashylyq basshylary qos tarapty mindettemelerdiń keıbir tarmaqtaryn qaıta qaraýdy talap etip otyr.
Kásipkerlerdiń pikirine qaraǵanda, memleketten bólinetin demeýqarjynyń negizgi mindeti fermerlerdiń aýylsharýashylyq ónimderin óndirýge ketetin shyǵyndaryn azaıtý bolǵandyqtan, satylǵan ónimniń kólemine de sýbsıdııa berilý kerek.
– Memleketten bólinip jatqan sýbsıdııanyń qyzyǵyn ónim óndiretin sharýashylyqtar emes, tehnıka, gerbısıd, tyńaıtqysh satatyndar kórip jatyr. Buryn tyńaıtqyshty sýbsıdııalaýdyń qolaıly ári tıimdi júıesi bar edi. Sharýa tyńaıtqyshty tikeleı zaýyttan satyp alatyn, al Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi demeýqarjyny tyńaıtqysh óndirýshige bóletin. Al búgingi tańda qunyn tolyq tólemeseń, tyńaıtqysh ala almaısyń. Dotasııa ashyq bolǵanda ǵana tıimdi bolady, – dedi oblystyq kásipkerler palatasy óńirlik keńesiniń ókili, «Zýevka» seriktestiginiń dırektory Aleksandr Borodın.
Sharýashylyq basshylarynyń aıtýynsha, AО́K-ke sýbsıdııalaýdyń qarapaıym ári ashyq júıesi qajet. Mysaly, egin sharýashylyǵy salasyna «astyq sattyń – dotasııa al» qaǵıdasy boıynsha ónimniń satylymyna qaraı sýbsıdııa belgileýge bolady. Al memleket bergen demeýqarjyǵa tehnıka satyp ala ma, álde tuqym nemese tyńaıtqysh alýǵa jumsaı ma, ol jaǵyn sharýanyń ózi sheshedi.
Jıyn sońynda oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory Danııar Kúzenbaev sharýalardyń sýbsıdııalaý júıesine qatysty aıtqan usynystary Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna jiberiletinin aıtty.