Sahnadan sulýlyq izdep, kórkemdik kórgisi, tazarǵysy keletin talǵampaz kórermen úshin Túrkistan mýzykalyq drama teatry tamasha tartý jasady. Quıryqty juldyzdaı kelte qaıyrylǵan qysqa ómirinde artyna mol mura qaldyrǵan jazýshy Talaptan Ahmetjannyń «Sulý men sýretshi» shyǵarmasynyń jelisinde sahnaǵa jol tartqan «Mahabbat munarasy» lırıkalyq dramasynyń tusaýy kesildi. Táýelsizdik kúnimen tuspa-tus kelgen premera Túrkistan tórin shyn máninde ónerdiń úlken merekesine aınaldyrdy.
Týyndyǵa sahnalyq ómir syılaǵan rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń bul qoıylymy «Sulý men sýretshi» taqyrybyna jasap otyrǵan alǵashqy qadamy emes. Rejısserdiń buǵan deıin Almatydaǵy M.Áýezov teatry men elordadaǵy Jastar teatry sahnasynda alýan forma men túrli janrda kórermenimen qaýyshtyrǵan adam janyn tereńnen qozǵap, júrek pernelerine boılaıtyn syrshyl qoıylymy ár sahnalyq nusqasynda ózinshe qoshemetke ıe bolyp, kórermenniń kórkemdik kemeldenýine qyzmet etip keledi. Al Túrkistanda qoıylǵan «Mahabbat munarasy» spektakliniń ózine deıin sahnalanǵan týyndylardan ereksheligi de, jańalyǵy da mol. Bul nusqa rejısserdiń ózge spektaklderdegi súrleýdi qaıtalamaı, sony baǵyt, jańashyl forma, jalpy tutas qoıylymǵa tyń sheshim ákelgen jemisti jumystarynyń biri desek, tıtteı de qatelespeımiz. Oǵan birinshiden, rejısserdiń shyǵarmashylyq turǵydan babyna kelip, kemeldenýi sebep bolsa, ekinshiden – Túrkistan teatrynyń shyǵarmashylyq quramǵa tehnıkalyq hám jańashyldyq turǵysynan syılaǵan tamasha múmkindikteri.
Túrkistan topyraǵy tusaýyn kesken qoıylymnyń kórkemdik jetekshisi – Aınur Kópbasarova, qoıýshy sýretshisi – Qabyl Halyqov. Al spektaklge arnaıy mýzyka jazǵan Túrkistan mýzykalyq drama teatry mýzykalyq bóliminiń meńgerýshisi ári bas kompozıtory Hamıt Shanǵalıev. Baletmeıster – Madına Muratpekova.
Ras, buǵan deıin jazýshy-dramatýrg Dýlat Isabekovtiń «Bórte» dramasyn sahnalap, qoǵamda úlken rezonans týdyrǵan teatrdyń jumysy á degende el aýzyna iligip, maqtaýǵa da, synǵa da qatar ushyrady. Tipti spektaklge jumsalǵan qarjylyq shyǵyndy sanap, esep júrgizgen áriptesterimiz de boldy. Álbette, qomaqty jumystyń aınalasynan órbıtin áńgimeniń de aýqymy árdaıym keń ǵoı. Sondyqtan óner áleminde bul qalypty úrdis sanalady. Odan bólek, buǵan deıin óziniń jekemenshik prodıýserlik ortalyǵynyń qoldaýymen «Farıza» syndy tamasha týyndyny sahnaǵa shyǵarǵan Aınur Kópbasarova Túrkistan tórinde boı kótergen jańa teatrǵa basshylyq qyzmetke taǵaıyndalǵannan keıin de ónerge degen sol talǵampaz kózqarasyn ózimen birge alyp keldi. Nátıjesinde, «Bórte» ómirge keldi. Endi mine, araǵa kóp ýaqyt salmaı Aınur hanymnyń jetekshiligimen «Mahabbat munarasynyń» kórkem álemi kórermenine esigin aıqara ashty.
Iá, óner órkendesin desek, álemdik teatrdyń myqty mamandary men elimizdiń úzdik rejısser, akterleriniń sheberliginen úırenip, tájirıbe almasqany quptarlyq dúnıe. Sonyń jemisi bolsa kerek, Túrkistan teatryna Aınur Kópbasarova basshylyqqa kelgennen beri sahnaǵa jol tartqan qos qoıylymnyń da rejısseri men negizgi akterlik quramy jan-jaqtan, arǵysy Italııa bolsa, bergisi respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirindegi úzdik ártisterdiń basyn bir sahnada túıistirýmen kórermenin qýantty. Bul tájirıbe «Farıza» qoıylymynan bastalǵan jaqsy eksperıment bolatyn. Áıtse de, ol kezde «Farıza» jeke prodıýserlik ortalyqtyń, ıaǵnı jekemenshik uıymnyń qoldaýymen jaryqqa shyqqanyn eskerip, «quptarlyq qadam, qazanshynyń óz erki qaıdan qulaq shyǵarsa» deýden aspadyq. Biraq tolyqtaı memleket qarjylandyrýyndaǵy bildeı bir teatrdyń akterlik quramyn syrttan shaqyryp, trýppany turaqsyz etý kórermen úshin qyzyq, jarnamaǵa qansha jerden ońtaıly bolǵanymen, bolashaǵyn alystan oılaıtyn teatr úshin, árıne asa tıimdi emes. О́ıtkeni ár qoıylym saıyn jan-jaqtan jınalatyn akterlerdiń basyn qosyp, uıymdastyrý qarjylyq jaǵynan ǵana shyǵyn emes, sonymen qatar shyǵarmashylyq turǵydan da ujymdy nemquraılylyqqa, tipti toqyraýǵa alyp kelýi múmkin. Onyń ústine jergilikti teatrdaǵy turaqty trýppanyń kásibı biliktiligin qalyptastyrýda da bul asa tabysty jol emes. «Bórte» spektaklindegi aıtýly tájirıbege asa kóńil bóle qoımaǵanymyzben, «Mahabbat munarasyndaǵy» basty keıipkerlerdiń de negizinen astana men Almatydan shaqyrylǵanyn estigende, Túrkistan teatryndaǵy qalypty jaǵdaıǵa aınalyp bara jatqan bul úrdis shyn oılantty, durysy qorqytty. Álbette sahnadan sapaly jumys kórýge bárimiz nıettimiz. Biraq jyltyraq jarnamanyń áserine elitip, jergilikti trýppanyń jaǵdaıyn turaqsyz etip almaýdyń da jaıyn teatr basshylyǵy qaperden shyǵarmasa degen tilek qaldy ishimizde. Jańa teatr sahnasynan jańa esimderdi estip, dúldúl talanttardy tanyp jatsaq, bul kórermen nemese jalpy Túrkistan teatry úshin ǵana emes, jalpy qazaq óneri úshin úlken olja bolmaq. Teatr basshylyǵy osyny umytpasa quba-qup.
Hosh, sonymen áńgime basynda oqyrmandarymyzdan súıinshi suraı bastaǵan spektaklimizge qaıta oralsaq. Eń áýeli bizdi qýantqany – «Mahabbat munarasynyń» sahnaǵa qaıta oralýy «Alash» ádebı syılyǵy men Valentın Pıkýl atyndaǵy jáne Oralhan Bókeı atyndaǵy syılyqtardyń laýreaty, jazýshy-dramatýrg Talaptan Ahmetjannyń 60 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus kelýi der edik. Qysqa ómirinde sulýlyqty qarasózben jyrlap, ólmes mura qaldyrǵan jazýshy eńbegi – qazaq ádebıeti men dramatýrgııasyna qosylǵan qomaqty olja, qalamgerdiń ózine qoıylǵan máńgilik eskertkish. Bul turǵydan jazýshy esimin umytpaı, teatr tórinde týyndysyn jańasha jańǵyrtyp jatqan shyǵarmashylyq quram eńbegi qurmetke ábden laıyq. О́ıtkeni júregin mahabbat mekendegen kez kelgen kórermen úshin «Mahabbat munarasy» qoıylymynyń aıtary da, bereri de mol.
«Mahabbat munarasy» – minsiz sulýlyqtan týǵan týyndy. Munda mahabbat pen ónerdiń serenadasy saltanat qurady. Sulýlyq ataýyn tap-taza, móp-móldir ónerdiń ózeginen izdep, ómir boıy mahabbatyna adal bolǵan jannyń sezimine elitip, qudiretine bas ıip otyryp kóretin qoıylym. Spektakldiń osynaý lırıkaǵa toly pernesin dóp basqan rejısser akterler oıynynan da sol náziktikti talap etipti. Basty rólderdi somdaıtyn akterler – Memlekettik syılyqtyń laýraety Ádil Ahmetov, Aqbota Qaımaqbaeva men Juldyz Ábdikárimova «Mahabbat munarasyna» ózgeshe tynys syılady.
Al spektakldiń eń basty jańalyǵy – premerada álemge áıgili Amatı (Antonius Hieronymus Amati) tarıhı aspabymen Shveısarııanyń Sıýrıh qalasynda turatyn talantty mýzykant Eldar Saparaevtyń qoıylymǵa jan bitirýi der edik. 1628 jyly jasalǵan 400 jyldyq tarıhy bar vıolonchel aspabynyń súıemeldeýimen qoıylym sahnaǵa shyqty. 300 jyl Eýropanyń koroldik otbasylarynyń jeke kolleksııasynda saqtalǵan Amati tarıhı aspaby qazir murajaıǵa qoıylǵan. Álemde mundaı aspaptyń jalpy sany úsheý-aq. Demek, Túrkistannyń tórinde oınalǵan Amatı (Antonius Hieronymus Amati) tarıhı vıoloncheli álemniń mádenı murasy. Jahan moıyndaǵan mýzykant Eldar Saparaevtyń Amatı aspabynda oınaǵan ǵalamat mýzykasy «Mahabbat munarasynyń» kórkemdik deńgeıin tipti áýeletip jibergendeı.