Vladımır Snegırev: Aýǵanstannyń qazirgi baǵyty – «belgisizdik»

Aýǵan taqyrybynan alystaı almaı kelemin

– Vladımır Nıkolaevıch, jýrnalıs­tıkada júrgenińizge qansha jyl boldy?

– Keler jyly 75 jasqa tolamyn. Sonyń shamamen 60 jylyn jýrnalıstıkaǵa arnadym. Jazýdy mektep qabyrǵasynan bastadym. Jas tilshi retinde Tomskiniń jastar gazetinen túspeýshi edik. Keıin Kýzbastaǵy qalalyq «Shahterskaıa pravda» gazetinde jumys istedim ári munymen qatar keshki mektepte oqydym. Oral ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin támamdap, uzaq jyldar boıy «Komsomolskaıa pravda» gazetinde tilshiden bas redaktordyń orynbasaryna deıingi joldan óttim. «Sobesednık» aptalyǵynyń bas redaktory boldym. Bul aptalyq alǵashqy túrli-tústi basylymdardyń biri edi. Ol qaıta qurý jyldarynda dúnıege ke­lip, ýaqytynda oqyrmany kóp tanymal basylymǵa aınaldy. Kezinde dúr­ki­rep, kelmeske ketken «Pravdanyń» aqpa­rattyq qyzmetin basqardym. Keńes Odaǵy ydyrap, jańa kezeń bastalǵan soń kommersııalyq jobalarmen aınalysýǵa da týra keldi. Biraq olardyń bári jýrnalıs­tıkamen baılanysty edi. Segiz jyl boıy saıahat, týrızm, demalys týraly jýrnal shyǵardym. Tórt jyl «Ulttyq banktik jýrnalǵa» jetekshilik ettim. О́mirimde mundaı da erekshe kezeńder bolǵan.

– Ol nesimen erekshe?

– Men tabıǵatymnan jýrnalıspin. Bir orynda otyra almaımyn. Sondyqtan men úshin «polıada» júrgennen asqan baqyt joq. Álemdi aralaý, erekshe taǵdyr ıelerimen tildesý, kútpegen jaǵdaılar... Osynyń bári qyzyq emes pe?! Ásirese, «ystyq núktelerge» barǵandy unatamyn. Keńestik kezeńde úsh jyl Aýǵanstanda jumys istedim. Áýelde «Komsomolskaıa pravdanyń» menshikti tilshisi boldym. Keıin Kabýlǵa basqa gazetterdiń atynan da talaı keldim. Sońǵy qyryq jylda álemdegi revolıýsııa jasalǵan, áskerı qaqtyǵystar oty tutanǵan, iri kataklızmder tirkelgen problemalyq oryndardyń bárinde boldym. Bul degenimiz Soltústik Kavkaz, Zakavkaze, Irak, Iran, Kosovo, Prıdnestrove, Japonııadaǵy sýnamı... 2011-2013 jyldardaǵy «arab kóktemine» kýá bolý úshin Sırııa, Mysyr, Lıvııa elderine de bardym.

Budan basqa da «ystyq núktelerde» boldym. Revolıýsııa, tóńkeris, rejimniń aýysýy sekildi álemdegi kóptegen dramaǵa toly oqıǵalardan habar tarattym. Bul men úshin óte qyzyqty. Bular týraly gazet maqalalary ǵana emes, kitaptar men ssenarııler de jazyldy. Al Aýǵanstan boıynsha kandıdattyq dıssertasııa qor­ǵadym. Aýǵan taqyrybynan alystaı almaı kelemin. Qansha ret oqtaldym. Re­sýrs­tarymdy da, qyzyǵýshylyǵymdy da taýysqandaı bolamyn. Joq, bul taqyryp­tyń qyr sońymnan qalmaıtynyn uqtym.

Pandemııaǵa deıingi jeti jylymdy Pra­gada ótkizdim. Ortalyq jáne Shy­ǵys Eý­ropa boıynsha tilshi bolyp ju­mys iste­dim. Qazir Máskeýge oraldym. «Ros­sııskaıa gazetada» halyqaralyq másele­ler boıynsha saıası sholýshy bolyp eńbek etemin. Qyzyqty jerlerge baramyn, negizi­nen TMD aýmaǵyn aralaımyn. Bıyl Bish­kekte, Sahalınde, Kalınıngradta, Praga­da boldym. Mine, qazir Qazaqstanda júrmin.

Qazaqstan men úshin erekshe el. Keńes­tik kezeńniń ózinde qazaqstandyq dostarym kóp edi. Byltyr solardyń biri Oljas Súleımenov týraly kitap jazdym. Ol – aıtýly aqyn, qoǵam qaıratkeri, búkil álemdik mádenıettiń kórnekti tulǵasy, al men úshin – jaqyn da janashyr dos. Aıtpaqshy, kitap «Tańǵajaıyp tulǵalar ómiri» (JZL – «Jızn zamechatelnyh lıýdeı») serııasymen jaryq kórdi. Bul serııa­men ejelgi «Molodaıa gvardııa» baspasy álemdik órkenıettegi eń uly tulǵalardyń ómirbaıanyn shyǵaratyny barshaǵa aıan. Mine, osyndaı erekshe adamnyń sizderdiń ortalaryńyzda júrgeni qandaı keremet?! Oljas Omarulymen kezdesken saıyn odan erekshe ári pozıtıvti kúsh-qýat alamyn.

 

О́ńirlik hám jahandyq qaýipsizdikke qater tónip tur

– «Ystyq núkteler» taqyrybyna qaıta oralaıyqshy. Soǵysqa alǵash ret qashan, qalaı bardyńyz?

– Kezdeısoq desem de bolady. Bul 1981 jyl edi. Aýǵanstandaǵy qaqtyǵys endi-endi kúsh ala bastaǵan shaq. Bári kútpegen jerden boldy. Áıtpese, til bilmeımin, bul eldiń erekshelikterinen de beıhabarmyn. Biraq atalǵan topyraqqa tabanym tıgen sátte-aq munyń taǵdyrdyń maǵan daıyndaǵan syıy ekenin uqtym. Aýǵanstan jekelegen elder men óńirlerdiń emes, tutas álemniń bolashaǵy sheshiletin oryn ekenin túsindim. Bul soǵys Keńes Odaǵynyń ydyraýyna, biz ómir súrgen júıeniń quldyraýyna jáne basqa da kóptegen nársege áser etti. Bul qandy da aýyr kezeń edi. Biraq men ómirimniń osy bir kezeńine dán rızamyn. О́ıtkeni óne boıymdaǵy hám aınalamdaǵy kóptegen dúnıelerge basqa qyrynan úńildim. Ol jaqqa tájirıbesiz bozbala bolyp attanyp, múldem basqa adam retinde oraldym.

Iá, Aýǵanstan – meniń ómirimdegi erekshe el. Soǵys týraly birneshe kitap jazdym. Qazir aýǵan jerinde jazǵan kúndelikterimdi baspaǵa daıyndap jatyrmyn. 75 jyldyq mereıtoıyma arnaǵan tartýym bolmaq. Ol «ózenniń arǵy jaǵasynda» ótkizgen ýaqytym týraly jeke, ashyq estelikterden turady. Olardy oqyrmandardyń qalaı qabyldaıtynyn bilmeımin. Biraq men úshin ony qaǵaz betinde qaldyrý óte mańyzdy.

– Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy jiti ba­qy­lap kele jatqanyńyzǵa 40 jyl bol­­dy. Al osy jazda bul elde oryn al­ǵan oqıǵany kópshilik kútken joq. Siz jaǵ­daıdyń dál bulaı órbıtinin bildińiz be?

– Talıbandardyń «ekinshi kelisinen» bir aı buryn «Rossııskaıa gazetaǵa» aýqym­dy materıal jarııaladym. Onda amerı­­kalyqtar ketse de, rejim sol kúıi saqtalady dep jazdym. Bulaı jazýym­nyń sebebi 1989 jyly bizdiń ásker Aýǵanstannan ketkende Nadjıbýlla re­jim­di úsh jyl saqta­dy. Eger kómek kórsetil­­gende odan ári saq­tap tura alatyn múm­kin­digi bar edi. Biraq 90-jyldardyń basy postkeńestik keńistik úshin kúrdeli kezeń boldy: alyp der­ja­va ydyrady, al Reseı ol kezde tym álsiz edi. О́z ishinde kóptegen problema jınaq­talyp qaldy da, Máskeý dostyq rejimge kómektesýden bas tartty. Modjahedter astanany basyp alǵanda men Kabýlda edim.

Bul joly da dál osy ssenarıı qaıtala­na­dy dep oıladym. Amerıkalyqtar bul elde 20 jyldaı ýaqyt ótkizdi. Demek bul aralyqta qandaı da bir gýmanıtarlyq, ada­mı baza qalyptasyp, talıbandardyń bılik­ti basyp alýyna qarsy shyǵatyn adamdar qataryn tárbıeledi dep topshyladym. Al shyn máninde oryn alǵan jaǵdaı bárimiz úshin kútpegen oqıǵa boldy. Jaǵdaıdyń bulaı órbıtinin eshkim de bilgen joq – bizdiń sarapshylar da, batystyq sarapshylar da. Sondyqtan ázirshe joramal jasaýmen ǵana shektelip otyrmyz. Buǵan naqty jaýapty áli tapqan joqpyz.

– Sizdiń pikirińizshe, Aýǵanstan qazir qaı baǵytqa ketip barady?

– Jýyrda osy taqyrypqa arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrystarynyń birine qatystym. Oǵan bedeldi qaıratkerler jınal­dy. Arasynda kezinde Aýǵanstanda jumys istegen elshiler, syrtqy ister mınıs­­trliginiń ókilderi, arnaıy qyzmet­terdiń basshylary, Shyǵys taqyryby­men aınalysatyn ǵalymdar bar. Uzaq ýaqyt áńgimelestik, pikir almastyq. Tal­qylaýdan keıin ortaq pikirge keldik. Bul eldiń qazirgi baǵytyn bir ǵana sózben «belgisizdik» dep ataýǵa bolady.

Aýǵanstannyń bolashaǵyna áser ete­tin faktor óte kóp. Birinshi kezekte – ishki faktor. Talıbandar ózderin qalaı ustaýy múmkin? Olar ózderine júktelgen mindettemelerdi, álemdik qo­ǵam­dastyqqa bergen ýádelerin oryndaı ala ma? Máselen, adam quqyǵyn saqtaı ala ma? Naqty ekonomıkamen aınalysa ma? Esirtki bıznesimen kúresip, ter­rorızmge qarsy tura ma? Ázirshe bul saýal­dardyń bári ashyq kúıinde qalyp otyr.

Ishki faktor týraly aıtqanda, Soltús­tik alıanstyń qaldyqtaryn da umytpaýǵa tıispiz. Olar óz kúshterin shoǵyrlandyryp jatyr. Ázirshe talıbandarǵa berilmegen Pandjsherdi de esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Aýǵanstandaǵy jaǵdaı shynymen óte qıyn. О́ıtkeni onda kóptegen ulttar men dinder bar. Bári birdeı emes. Mozaıka sekildi. Qazirgi jaǵdaıda memlekettiń jaı ǵana ydyraýy múmkin ekenin de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy.

Buǵan qosa syrtqy faktor bar. Jaǵ­daıdyń ózgerýindegi Qytaı, Pákistan, Irannyń rólin umytpaý kerek. Sondyqtan boljam jasaǵym kelmeıdi. Aldaǵy kúnniń qalaı órbıtinin eshkim de bilmeıdi. Bir anyǵy – óńirdi baqylaýda ustaý kerek. Terrorıstik aktilerliń oryn alýyn da qadaǵalaý qajet. Bul álemdik saıasat úshin áli de mańyzdy. О́ıtkeni Aýǵanstandaǵy jaǵdaı óńirlik qaýipsizdikke ǵana emes, jahandyq qaýipsizdikke de keri áser etedi.

Qarý asynyp kómekke kelgenderdi eshkim qabyldamaıdy

– Álemdik qoǵamdastyq Aýǵanstan­daǵy jaǵdaıǵa aralasýy kerek pe, álde ózińiz aıtqandaı «baqylaýda ustaǵan» durys pa?

– О́te oryndy suraq. Áskerı quraldar­men aralasýǵa áste bolmaıdy, árıne. Biz bul kezeńdi áldeqashan ótkerdik. Bir qatelikti ekinshi ret qaıtalaýdyń qaje­ti joq. Aǵylshyndar «qylyshpen» kelip túk bitire almaı ketti. Odan keıin Keńes Odaǵy birshama ýaqyt aralasty. Nátıjesi taǵy belgisiz. Amerıkalyqtar 20 jyl boıy aýǵandyqtardy tártipke salǵysy keldi. Budan da túk shyqpaǵanyn kórip otyrmyz. Jalpy, budan áldeqashan qorytyn­dy shyǵarý kerek edi. Bul elge qarýmen kirýge, aýǵandyqtardy kúshpen eriksiz baǵyn­dyrýǵa bolmaıdy. Bul ózi sondaı bir tuıyq. Eshteńe isteı almaısyń. Qarý asynyp kómekke kelgenderdi birde-bir aýǵandyq qabyldamaıdy.

Desek te Aýǵanstanǵa ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq kómek kórsetilýi kerek. Jańa bılikti áldeqashan qabyldanǵan órke­nıetti normalardy saqtaýǵa májbúrleý mańyzdy. Sondaı-aq IGIL nemese basqa da radıkaldy uıymdardyń kez kelgen qylmysyna qatań jaýap berý kerek. Áıtpese, taǵy da álemdik terrorızmniń uıa salýyna jol beremiz. Al bul óte qaýipti.

– Siz Aýǵanstanda jýrnalıstik qyz­­metpen ǵana shektelgen joqsyz. Iz-túz­siz joǵalǵandardy izdeýmen aınaly­syp, tutqynnan bosatylǵan adamdarmen jumys istedińiz. Buǵan ne túrtki boldy?

– Iá, bul ispen uzaq jyl aınalystym. Negizi kóptegen jýrnalıster qyzmet ba­rysynda gýmanıtarlyq, qoǵamdyq, ekologııalyq problemalardy sheshýmen de aınalysady. Bizdiń ǵana emes, álem jýrnalısteri de sóıtedi. Máselen, belgili keńes jazýshysy, pýblısıst Sergeı Smırnov kópshilikke Brest bekinisin qorǵaýshylardyń esimderin birinshi bolyp jarııalady, atalǵan uly erlikke kópshilik nazaryn aýdartty. Búkil Odaqtan tiri qalǵan batyrlardy izdedi. Olardyń arasynda qazaqtar, orystar, ýkraındar jáne basqa da ult ókilderi boldy. Keıin ol osy bir jumysy úshin Batyr ataǵyn, Lenın syılyǵyn aldy. Biraq bul mańyzdy emes. Mańyzdysy – maıdangerlerdiń ystyq yqylasyna kenelý, jýrnalıstik qana emes, adamı mindetti de abyroımen oryndaý.

Men de tutqyndar isimen aınalystym. О́ıtkeni bul konıýnktýralyq jumys edi. Maǵan habar-osharsyz ketkenderdiń taǵdyryn anyqtap, kem degende olardyń dene qaldyqtaryn taýyp, múmkin bolsa óz otanyna qaıtarý qajet sekildi bolyp kórinetin. Onda júzdegen adamnyń joǵalǵandar tiziminde bolǵany taǵy anyq. Sondyqtan soǵystan keıin shama-sharqymyzsha tutqyndardy bosatýǵa atsa­lystyq. Qaıtalap aıtaıyn, bul óte mańyzdy edi. Mundaı jumysqa qatys­qanymdy áli kúnge maqtan tutamyn.

Men jeke tulǵa retinde emes, Keńes Oda­ǵynyń Batyry Rýslan Aýshev bas­qar­ǵan Aýǵan soǵysy ardagerleri komıte­tiniń belsendi qoldaýymen áreket et­tim. Aıtpaqshy, dosym Rýslannyń ómi­ri Qazaqstanmen tyǵyz baılanysty: ol osynda týǵan, balalyq shaǵyn Alma­ty­da ótkizgen, munda jıi kelip tura­dy. Mi­ne, búgin ǵana qońyraý shalyp, Qazaq­­standa ekenimdi bilgen soń barsha qazaqstandyqtarǵa sálem joldaýdy ótindi. Ásirese, jergilikti ardagerlerdiń kóshbasshysy Sháripbaı О́tegenovke duǵaı-duǵaı sálem aıtty.

«О́zenniń arǵy jaǵyndaǵy» alǵashqy reıd áli kúnge esimde. Bul 1991 jyldyń jeltoqsany bolatyn. Buǵan da 30 jyl bolypty. Qasymda brıtandyq eki árip­­tesim bar. Olar modjahedtermen bolatyn kelissózderge dáneker bolýǵa kelisti. Joryǵymyz aýyr hám qaýipti boldy. Ishkashımnen áıgili dala komandıri Ahmad Shah Masýdtyń bazasy ornalasqan Talýkanǵa deıin aspaly ótkelderden ótip, qalyń qardy keshtik. Bir aıǵa jýyq shytyrman oqıǵalardyń kýási boldyq. Ajalmen de betpe-bet kelgen kezder boldy. Men Fınlıandııa azamaty retinde shekaradan ótýge májbúr boldym. Áıtpese olar meni birinshi shaqyrymda-aq óltirer edi. Jasyrynýǵa týra keldi. Masýdtyń shtab-páterine kelgende ǵana orys ekenimdi jáne kelissóz júrgizýge kelgenimdi moıyndaýǵa májbúr boldym. Osylaısha birneshe tutqyndy bosatý týraly kelisimge keldik.

 

Almatyda erekshe rýh, minez ben atmosfera bar

– Áńgime aýanyn Qazaqstanǵa bursaq. Bizdiń eldiń siz úshin úlken mańyzǵa ıe ekendigi qýantady. Qazaqstanǵa alǵash ret qashan keldińiz?

– 70-jyldardyń sońynda. Almatyǵa ne úshin kelgenimdi bilmeımin. Biraq bul shahar meni aıyryqsha baýrap aldy. Shynyn aıtsam, Qazaqstannyń burynǵy astanasy KSRO keńistigindegi eń kórikti qalalardyń biri bolatyn. Buǵan nur-sultandyqtar renish bildire qoımas.

Birinshiden, Almaty taýlardyń qor­shaýynda ornalasqan. Qarly shyńdar qalaǵa tańǵajaıyp kórik berip tur. Ekin­shiden, bul qalada erekshe bir rýh, mi­nez, atmosfera bar. Ol joǵary mádenıettiń, naǵyz ıntellıgensııanyń ortalyǵy. Buǵan birneshe faktor áser etti dep oılaımyn. Iаǵnı qazaq zııalylarynyń ishindegi naǵyz qaımaqtarynyń osynda shoǵyrlanýy, sondaı-aq Almatynyń soǵys kezinde eva­kýa­sııalanǵan kórnekti jazýshylar men aqyndarǵa, ǵalymdar men sýretshilerge, kınematografısterge ystyq uıa bolǵany. Sol bir rýh, atmosfera qazirge deıin saqtal­ǵan. Almatyǵa kelgen saıyn osyny baıqaımyn. Álgi atmosferadan mol kúsh-qýat alamyn.

О́mirimdegi shaǵyn bir epızod ta dál osy shaharmen baılanysty ekenin aıtqym keledi. 1988 jyly joldastarymmen birge Shymbulaqtan Ystyqkólge deıin taý arqyly júrip óttik. Bul bir este qalarlyq saıahat boldy. Iá, saparymyz qıyn, biraq qyzyqty órildi. Tik jarqabaqtardan ótýge týra keldi. Tabıǵattyń keremetine de tańdaı qaqtyq. Muzdyqtar, shyńdar, taý kólderi, shatqaldar qandaı ádemi edi! Sol kezdegideı sezim áli qaıtalanǵan emes.

– Sizdiń ómirińizde polıarlyq epos­tarǵa da oryn buıyrǵan eken ǵoı...

– Aıtpaqshy, Almatydan Ystyqkólge deıingi sapar kelesi jyly Eýrazııa men Soltústik Amerıkany shańǵymen baıla­nys­tyratyn halyqaralyq polıarlyq eks­­pe­­dısııaǵa qatysýshylar úshin naǵyz jat­tyǵý boldy. Men ekspedısııa shtaby jetek­­shileriniń biri boldym. Jastyq shaq­ta ózim de polıarlyq saıahattarǵa qatysyp, arktı­­kalyq muz ústinde aýyr rıýkzaktardy arqa­lap shańǵymen sharlaǵan kúnderdi ótkerdik.

Muzdy muhıtty jaıaý kesip ótý jáne eki kontınentti polıýsten shańǵymen baı­la­nystyrý ıdeıasy sol kezde jarııa­lan­­ǵan qaıta qurýdyń jalpy baǵyty­men, ashyq­tyqpen, Batys álemimen ynty­maqtastyq ornatýmen, kópirler salýmen úndesip jatty. Aıtpaqshy, bul aksııa «Polıarlyq kópir» dep ataldy. Is júzinde ekspedısııaǵa qatysý­shylar sosıalızmnen kapıtalızmge osy «kópir» arqyly ótti. Iаǵnı bir elden attanyp, basqa bir elge oraldyq.

Qazir oılap qarasam, ómirbaıanymdaǵy polıarlyq kezeń minezimniń qalyptasýyna aıyryqsha áser etken eken. Mansapta da, dostyqta da úlken ról atqardy. Meniń eń jaqyn dostarym – polıar zertteýshileri nemese «aýǵandyqtar».

Polıarlyq keńistiktegi eń bıik shyń Soltústik polıýsti shańǵymen birinshi ret baǵyndyrý ońaı bolǵan joq. 1979 jyl. Mamyrdyń sońy. Biz buǵan uzaq daıyndaldyq. Bul týraly armandadyq, kóptegen jyldar boıy osy ıdeıamen ómir súrdik. 31 mamyrda degenimizge jettik. Joǵarydan kishigirim qar úıindisine japa-tarmaǵaı qulap, baqyttan jylap jibergenimiz esimde. Barlyq qıyndyqtyń artta qalǵanyna qýanyp, endigi joldyń bári tómenge qaraı bastaıtynyn bilgende keýdeni shattyq kernedi. Bul bir jaǵynan úlken baqyt edi. О́ıtkeni biz komanda retinde ıdeıamyzdy júzege asyrdyq. Ekinshi jaǵynan úlken armanmen qoshtastyq.

 

Nazarbaev – Qazaqstannyń baǵyna bitken tulǵa

– Vladımır Nıkolaevıch, bıyl Qa­zaq­stan Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyn atap ótýde. Bizdiń eldi burynnan bile­tin­dikten, sizge mynadaı suraq qoıǵym ke­ledi: 30 jylda Qazaqstan qalaı ózgerdi?

– Aıtpaqshy, meniń ómirimde Qazaq­stanmen baılanysty taǵy bir qyzyqty tájirıbe bolǵan. «Ulttyq banktik jýrnaldy» shyǵarǵan ýaqytta, dálirek aıtsam 2008 jyly Almatyǵa Grıgorıı Marchenkomen kezdesýge keldim. Ol sol tusta Ulttyq banktiń basshysy edi. Osy suhbat barysynda Qazaqstannyń qarjy jáne bank reformalary jaǵynan TMD-nyń ózge memleketterinen qanshalyqty alda turǵanyn anyq túsindim. Moıyndaý kerek, bul men úshin kútpegen jaǵdaı boldy jáne men bul tájirıbeni Reseı de qoldaný kerek degen pikirdi ustandym.

Suńǵyla saıasatker, kemeńger kóshbas­shy Nursultan Ábishuly Nazarbaev – Qazaq­stannyń baǵyna bitken tulǵa. Ol óz Otany úshin ekonomıkada, áleýmettik salada kóp ıgilikti ister atqardy ári áli de jal­ǵas­tyryp keledi. Qazaqstannyń halyq­aralyq deńgeıdegi bedelin kóterý úshin baryn salýda.

Taǵy bir jaǵdaıdy atap ótýdiń reti kelip tur. Bul meniń Pragadaǵy sońǵy jumysyma baılanysty. Men sol jerde qazaqstandyq jastardy – Karlova ýnıver­sıtetiniń stýdentterin kezdestirdim. Sheti­nen jigerli, shet tilderin jetik biledi, ártúrli ǵylymdardy ıgerip jatyr. Olar­dyń barlyǵy Otanyna oralyp, Qazaqstan bolashaǵynyń negizi bolaryna senemin.

– Jaqynda Nur-Sultan qalasynda bizdiń basylymdar yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy. Bolashaqtaǵy birlesken jumystarymyzǵa ózińiz de aralasyp turasyz ǵoı?

– Eger meniń bilimim men tájirıbeme qajettilik bolsa, ony qazaqstandyq árip­­tes­te­rimmen qýana-qýana bólisýge ázir­min. Menińshe, munyń mańyzy zor. О́ıt­keni urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtaýǵa mindet­timiz. Al býyn úzilse, munyń sońy apatqa aınalady. Sabaqtastyqty jal­ǵas­tyrý kerek. Bul aǵa býynnyń jas­tar­ǵa tálim-tárbıeni oryndy-orynsyz tyqpalaýyn bildirmeıdi. Sebebi qazirgi jastar bizden áldeqaıda talantty, qabiletti ári órshil. Dese de, bizdiń kórgenimiz, túıge­nimiz kóp. Al bul jastarǵa aýadaı qajet. Bul jas býyndy barlyq jaǵynan baıyta túspese, eshqandaı kedergi keltirmeıdi. Barymyzben bólisý – bizdiń paryz.

– Tushymdy áńgimeńiz úshin myń alǵys!

 

Daıyndaǵan

Farhat QAIRATULY,

«Egemen Qazaqstan»