Ramazan BAPOV

Qazaq óneri aýyr qazaǵa ushyrady. KSRO jáne Qa­zaqstannyń halyq artısi, tanymal balet artısi, baletmeıster Ramazan Salyquly Bapov 67 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıe saldy. R.Bapov 1947 jylǵy 16 jel­toq­sanda Almaty qalasynda dúnıege keldi. 1966 jyly KSRO Úlken tea­try janyndaǵy Máskeý horeografııa ýchılıshesin úzdik támamdady. Shyǵarmashylyq qyzmetin Abaı atyndaǵy Qazaq opera jáne balet teatrynda bastady. 1966-1988 jyldary Abaı atyndaǵy MAOBT balet solısi retinde teatr sahnasynda umytylmas obrazdardy somdady. Bıshiniń jeke debıýti 1968 jyl­­dyń 30 qańtaryndaǵy B.Asa­f­evtiń «Baqshasaraı sý bur­qaǵy» baletindegi Vaslav­tyń partııa­sy boldy. Sodan keıin P.I.Chaı­kovskııdiń «Aq­qý kóli» jáne «Uıqydaǵy arý», A.Adannyń «Jızel», H.Le­­vensholdtiń «Sıl­fıda», L.Mınkýstyń «Baıa­derka», A.Glazýnovtyń «Raı­monda», S.Prokofevtiń «Romeo men Djýletta», I.Stra­vınskııdiń «Pýl­chınella», E. Brýsılovskııdiń «Qozy-Kórpesh jáne Baıan-Sulý», Q.Qo­jamııarovtyń «Chın-Tomýr», Ǵ.Ju­banovanyń «Hırosıma» jáne «Aqqus týraly ańyz», M.Sa­ǵatovtyń «Álııa», T.Myń­baevtyń «Freskalar» jáne taǵy basqa baletterdegi jetekshi partııalardy somdady. R.Bapov uzaq jyldar boıy Qazaqstan balet sah­nasyndaǵy eń jarqyn jáne talantty bıshi­ler­­diń biri boldy. Týma talant ıesiniń shyǵarmashylyq jo­ly – she­berliktiń bıiktigine ush­­­qyr­lyqpen shyǵýdyń úlgi­si is­pettes, sahnaǵa ár­bir shy­ǵýy joǵary kásibı she­ber­­lik­tiń, áýezdiliktiń, sahnalyq kórik­tilik­tiń aıqyn kórinisi. Ramazan Salyquly ómi­riniń uzaq jylyn pedagogı­kalyq qyzmetke arnady. Onyń shákirtteri kóptegen halyq­aralyq baıqaýlardyń laýreattary, búgingi kúni álemdik sahnalarda óner kórsetýde. R.Bapovtyń Qazaqstannyń horeografııa ónerindegi sar­qylmas eńbegi birneshe ret joǵary úkimettik marapattarmen atap ótildi. Oǵan Qazaq KSR-iniń jáne KSRO halyq artısi ataqtary, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵy jáne Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵy, sondaı-aq «Qurmet belgisi» ordeni men  «Eren eńbegi úshin» medali berildi. Asa daryndy balet artısi Ramazan Bapovtyń jarqyn beınesi bizdiń jadymyzda árdaıym saqtalady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti.  

BALET О́NERINDEGI QUBYLYS

Balet óneriniń ǵajaıyp ókili Ramazan Bapov sekildi talant ıesi  kenetten ómirden ozdy. Biz aıaýly azamattan erte aıy­rylyp qalamyz dep oılaǵan joq edik. Ol eshkimge uqsamaıtyn ózindik kelbet pen sheberlik ıesi-tin. Ramazan ónerdegi ǵumyrynda ulttyq balet repertýaryn baıytyp, qazaq sahnasyn saltanatqa bólegen jan boldy. Sóıtip, san alýan rólderimen óziniń darynyn pash etti. Tabıǵattyń bergen ǵajaıyp talantymen jetekshi rólderdiń barlyǵyn da bıik, óte bıik deńgeıde oryndap, kórermenderdiń keremet qoshemetine bólendi. Ramazan talantynyń kúshi oǵan «Aqqý kóli», «Uıqydaǵy arý», «Shelkýnchık», «Don Kı­hot», «Spar­tak» sııaqty klas­sıkalyq qoıy­lymdardyń je­tekshi rólderinde jarqyraýǵa múmkindik berdi. Ol balet óne­riniń bıigine qaraı samǵady, sheberlik shyńyna shyrqady. Sóıtip, sonaý 70-jyldary tar­tymdylyǵymen, talantymen, tektiligimen qazaq ulttyq horeografııasyna qubylys bolyp qosyldy. Álemdik deńgeıdegi óner­diń ǵajaıyp maıtalmany óziniń qaıtalanbas talantymen elimizdegi balet óneriniń órleýine úlken úles qosty. Aqıqatynda, ol balet óneriniń jaýhary-tyn. О́z isiniń sheberi boldy. Ol sahnaǵa shyqqan saıyn naǵyz óner ıesi ekeni qaýyrsyndaı jeńil qımylynan, ǵajaıyp artıstızminen aıqyn baıqalyp turýshy edi. О́mirde tamasha adam boldy. Birge ósken zamandastar edik. О́nerde de, ómirde de qatar júrgen, sahnanyń qyzyǵy men qıynshylyqtaryn birge eńserip, qınalǵan, qýanǵan kezderimiz jadymyzda. Jaqsy isterine, kópshildigine kýámiz. Eńbekqor bolatyn. Osy qasıetimen balet óneriniń bıigine kóterilip, qabiletin shyńdady da ári tamasha shákirtter daıarlady. Qazir Bapovtyń ónerin qýǵan jastar kóp. Ony ustazym dep qurmetteıtin izbasarlary jetkilikti. О́nerine qol soqqan halqy mol. Ramazanmen birge Máskeýdegi Úlken teatr janyndaǵy horeo­grafııalyq ýchılıshede birge oqyǵan bizder onyń jarqyn beınesin qalaı umytpaqpyz. Onymen birge balet mektebinde dáris alǵan QR halyq artısi Zarema Qasteeva, QR eńbek sińirgen artısi Raıhan Ońǵarova, professor Lıýdmıla Kremer syndy ónerdegi zamandastary Ramazan Bapov syndy orny tolmas jaqsy dos­tan erte aıyrylyp qalǵanymyzǵa ókinemiz. Raýshan BAISEIITOVA, Qazaqstannyń halyq artısi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.  

ASQAQ RÝHQA TUNǴAN О́NER

Qazaq balet tarıhynda jalǵyz ózi ǵana Keńes Oda­ǵynyń halyq ártisi atanǵan Ra­mazan Bapov tutastaı tarıhı kezeńdi quraıdy.Onyń oryndaýyndaǵy balet keıip­kerlerin umytý múmkin emes. Bári-bári kórermenniń kóz aldynda. 1975 jyly Spartakty sahnaǵa shyǵarar aldyndaǵy tynymsyz jattyǵýyna kýá bolǵanymyz bar. Keıin ózi týraly daıyndalǵan telehabarǵa qatysyp, suhbattasqanymyz esimde.  Týǵan eliniń adal perzenti edi. Álemniń qaı buryshynda júr­se de atamekeniniń ata­ǵyn aspandatyp, abyroıyn bıiktetti, mereıin ósirdi.О́n­ boıynan izgilik tógilgen jigittiń ulttyq ónerimizdiń kók­jıegin keńeıtip, búkil sanaly ǵumyryn  bı patshalyǵynyń qyzyq-qýanyshyna arnaǵany mine, endi eskertkishke, shejirege aınaldy. Álemdik deńgeıdegi uly tul­ǵalar Ramazandy joǵary baǵalady. Ańyzǵa aınalǵan Maııa  Plıseskaıany arnaıy iz­dep barǵanymda, eń aldymen  Rama­zan Bapovty atap, sodan keıin ǵana áńgimelesken edi. «Meni  Bapov­tyń  erekshe  qasıeti, mýzykany jan dúnıesimen qabyldap, kórer­menge sezimin jetkize biletini tańǵaldyrdy», dep bıshiniń  jarq-jurq áserge, sulýlyqqa, asqaq rýh­qa tunǵan  keńistiktegi qalqý ádi­sine toqtala  sóılegenine kýá bolǵanmyn. О́ziniń shyǵarmashylyq jolynda eshkimge eliktemegen, rýhanı muramyzǵa ólsheýsiz úles qosqan Ramazannyń qaıtalanbas beınesi kórermender kókeıinde kópke deıin saqtalatyny anyq. Topyraǵy torqa  bolsyn asyl azamattyń... Maǵıra  QOJAHMETOVA, jazýshy.