Elimizdiń shyǵys óńirinde ómir súrip jatqan qandastarymyzǵa qanatty qamqorlyq jasalyp jatqanyn jýyrda jazǵan bolatynbyz («Ońtústikte halyq kóp, jer az. Al bizde jer kóp, halyq az...», №31, 14.02.2014 j.). Shynynda, shybyq qadasań kókteı jóneletin shuraıly shyǵys óńirine qonys aýdarǵan aǵaıyndardyń ahýaly jyl ótken saıyn aıtarlyqtaı alǵa basyp keledi. Istiń kózin tapqan, mańdaıdyń terin súrtken janǵa munda múmkindik mol.
Shyǵys Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan qandastarymyzdyń qarymdy tirshiligi О́skemende tuńǵysh ret ótken oblystyq otandastar forýmynda da ańǵaryldy. Aıtalyq, otandastar arasynda «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy arqyly nesıe alyp, kásip kózin ashyp jatqandardyń kúnnen-kúnge kóbeıip kele jatqany qýantyp otyr. О́tken jyly 68 oralman óz isin ashýǵa 155,4 mln. teńge alypty. Olar qarjynyń basym bóligin mal jáne egin sharýashylyǵyn damytýǵa jumsaǵan.
Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóraǵasynyń orynbasary Sultanáli Balǵabaev otandastarymyzdyń jaıly turmys keship, jaqsy ómir súrýine óńirde qolaıly jaǵdaı jasalyp otyrǵanyn, oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń biliktilik tanytyp, forýmdy uıymdastyrýynyń ózi oralman aǵaıynnyń qoldaýdan qalys emes ekenin ańǵartatynyn aıtty.
Jalpy, shyǵys óńirine 1991 jyldan 2013 jylǵa deıin 14 226 oralman otbasy kóship keldi. Iаǵnı, 54 myńnan astam adam. Olardyń ishinde 402 adamnyń joǵary, 12 600 adamnyń orta bilimi bar. 15 myńǵa jýyq adam jumysqa ornalasty. Jergilikti atqarýshy organdar arqyly 699 adam úımen qamtyldy. «Nurly kósh» baǵdarlamasyna sáıkes, О́skemen qalasy mańynan qandastarymyzǵa arnalǵan 463 úı, Kýrchatov qalasynan 140 páterli úsh úı salynyp, tolyǵymen qonystandyryldy.
Byltyr oblystyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasyndaǵy kóshi-qon bólimine 1 300 otbasy «oralman» mártebesin alýǵa ótinish bildiripti. Iаǵnı Mońǵolııadan – 100, TMD elderinen – 31, Qytaıdan 1704 adam kóship kelgen.
Atalǵan forýmda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi kóshi-qon komıteti etnostyq kóshi-qon basqarmasynyń basshysy M.Toqsambaev ótken jyldyń jeltoqsan aıynda «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańǵa engizilgen ózgeristerdi túsindirdi. Onyń aıtýynsha, álemde tórt memleket – Germanııa, Izraıl, Qazaqstan jáne Reseı elderi ǵana otandastaryn qaıtaryp alyp jatyr. Qazaqstan óz otandastaryna esigin eshqashan jappaıdy, qabyldaý jalǵasa beredi. Byltyr zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Qazirgi kezde ony júzege asyrýdyń normatıvtik-quqyqtyq aktileri, qaýlylary daıarlanýda. Atalǵan qujattardyń birinde oralmandar kóship keletin óńirler aıqyndalyp, ol óńirler aldyn ala bekitildi. Aıqyndalǵan alty óńirdiń birine Shyǵys Qazaqstan oblysy da enip otyr. Kóship kelýshiler aldymen turaqty tirkeýge turyp, oralman mártebesin, tıisti áleýmettik kómekterdi alady. Olar turaqty tirkelgen jerinen bes jylǵa deıin Qazaqstan ishinen basqa jerge kóshpeýi tıis. Kóshken jaǵdaıda berilgen kómekterdiń barlyǵy qaıtarylady.
Búgingi tańda oralman otbasyndaǵy jastarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda Semeı qalasynda «Oralmandardy qoǵamǵa beıimdeý jónindegi áleýmettik qyzmet» jobasy júzege asyrylýda. «Qazaqstan jastaryn qoldaý» jastar birlestigi bastama kóterip, qonys aýdarýshy otbasylardyń balalaryna orys, aǵylshyn tilderin, elimizdiń normatıvtik-quqyqtyq aktilerin jáne zańdaryn oqytý kýrstaryn júrgizý jobasyn qolǵa aldy.
Oblys ákiminiń orynbasary N.Saqtaǵanov sheteldik bilim berý uıymdarynan alǵan qujattardy Qazaqstanda taný jáne nostrıfıkasııalaý tártibin jeńildetý máselesin jetkizdi. Úkimetke de usynylǵan bul másele sheshimin tapsa, qandastardy jumysqa ornalastyrý barysyndaǵy kedergilerdiń bir parasy joıylady.
Forým barysynda shet elden qonys aýdarǵan ismer qolónershiler buıymdarynyń kórmesi ótti.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
О́SKEMEN.