Burynǵy babalarymyzdan qalǵan «Birlik bolmaǵan jerde – tirlik bolmaıdy» nemese «Tórteý túgel bolsa tóbedegi keledi, altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi» deıtin eski sóz bar. Bul atústi aıtyla salǵan dúnıe emes. Sonaý shyńyraý jyldardy artqa tastap, ǵasyrlar qoınaýynan shyńdalyp, ýaqyt bederinen suryptalyp, halqymyzdyń sanasyna tereń sińip, buljymas aqıqatqa aınalǵan uǵym. О́ıtkeni bereke men birlik buzylsa ulystyń irgesi sógilip, shańyraǵy shaıqalady. Buny burynǵy qazaq atamyz jaqsy bilgen. Sol sebepti, qoǵamnyń qabyrǵasy qaqyramaı, tútini túzý ushý úshin bereke men birlik asa qajet ekenin ejelden bilgen. Osy jolda basyn báıgege tikken.
«Sen netken baqytty ediń keler urpaq, Qaraımyn kelbetińe men tańyrqap» dep, daýylpaz aqyn Qasym Amanjolov aıtqandaı, bolashaqtyń baıandy bolýy men urpaǵymyzdyń aman-esen ómir keshýiniń kepili – tynyshtyq pen beıbitshilikte hám bereke men birlikte. Úlken qalamger Ábish Kekilbaev: «Baǵalaı bilmegenge baq qonbaıdy, qýana bilmegenge qut qonbaıdy, barymyzdy baǵalaı bileıik, joǵymyzdy túgendeýge kiriseıik, aǵaıyn. Táýelsizdigimizdi baıandy etý úshin táýbemizden jańylmaıyq, táýekelimizden taıynbaıyq!» degen eken. Qandaı keremet sóz!
Rasynda baǵyn baǵalaı bilmegenniń sory alda. Erterekte ómir súrgen ataqty Qablısa jyraýdan bizge: « – Baq, qaıda barasyń? – Elimen bolǵan birligi, Taǵat, ǵıbadat tirligi, Uıymshyl elge baramyn» dep keletin asa qundy támsil jetken. Sol sııaqty, áz-Táýkeniń zamanynda ómir súrgen dala danyshpany Ánet babadan bata alýǵa kelgen jas bala Tóle: «Baba, birliktiń belgisi qandaı?» dep suraıdy. Qart bı jaýap aıtpas buryn áýeli bir býma shybyq aldyryp, «Balam, mynany syndyr?» deıdi. Tóle jórgemdep býylǵan býma shybyqty syndyra almaıdy. Sodan qart baba shybyqtardy býmadan sýyryp, Tóleniń qolyna bir-birlep ustady da «Al, endi syndyr!» deıdi. Tóle túgel syndyrady. Ánet baba:
– Budan ne túsindiń, balam? – deıdi. Sonda Tóle bala:
– Birligi bekem jurtty jaý almaıdy, degenińiz ǵoı.
– Bárekeldi, ulym el bıleý úshin aldymen eldi aýyzbirlikke, yntymaqqa shaqyra bil. «Baq qaıda barasyń, yntymaqqa baramyn» degenniń mánisi osy, – depti Ánet baba.
Birlik máselesinde Abaı atamyzdyń da erekshe paıymy bar. Altynshy qarasózinde: «О́ner aldy – birlik, yrys aldy – tirlik» degendi kóldeneń ustaı otyryp, «Birlik – aqylǵa birlik, malǵa birlik emes. Birlik malǵa satylsa, anturǵandyqtyń basy osy» deıdi. Abaı atamyz aıtyp otyrǵan bul túsinikti tápsirlesek, aqylǵa baǵynbaǵan birlikti nápsi bılep alady.
Aqyrynda birligin nápsi qalaýyna aıyrbastaǵan qaýym – jaman men jaqsyny, zııandy men zııansyzdy ajyrata almaıdy. Nátıjesinde, bútin qoǵam búlinedi. Osyndaı almaǵaıyp oqıǵa týǵan jaǵdaıda, halyq aq pen qarany ajyratyp túsinse – paıdasy ózine, eger de ajyrata almasa, paıdasy jaýyna. Berekesizdik nemese búlikke qumartýshylardyń deni – júıe ózgerse, baqytqa kenelemiz dep armandaıdy. Túk te olaı emes.
Jalpy búliktiń tamyr jaıa bastaǵanyn ańǵarý adamdardyń suńǵylalyǵy men ańǵarympazdyǵyna baılanysty. Abaıdyń sózimen aıtqanda, «júrek kózi» barlar erterek ańǵara alady. Iаǵnı búlik tuman basqan bıik taý sııaqty, ony kórmeı qalýyńyz ábden múmkin. Bul másele jaıly úlken ǵalymdar «Búlik aqıqat pen jalǵandy aıyra almaıtyn adamdarǵa keledi» deıdi.
Sóıtip, adamdar asyǵystyq tanytyp, kúmándi bastamalarǵa erip ketedi de, tynyshtyqtan aıyrylady. Adam aıaǵyna nyq turyp, asyǵystyq tanytpasa jáne kúmánsiz durys sheshimder qabyldasa, sol qoǵam, sol orta, sol qaýym, sol memleket naǵyz jetistikke jetedi.
Abaı atamyz 14-shi qarasózinde: «Osy jurttyń kóbiniń aıtyp júrgen myqty jigit, er jigit, pysyq jigit dep at qoıyp júrgen kisileriniń bári – pálege, jamanshylyqqa elirtpek úshin, birin-biri «aıda, batyrlap!» qyzdyryp alady da, artyn oılatpaı, azǵyratuǵyn isi» depti. Babamyzdyń osy paıymyn qazirgi kún ahýalyna qaraı tápsirlesek, áleýmettik jelilerdegi «tıse terekke, tımese butaqqa» baǵyttalǵan aıqaı-súreń, búgingi ómirine razy-qosh emes ásire «batyrlar» áreketi sóz joq «aıda, batyrlatýlar». Basqa eshteńe emes. Sóıtip, aıda batyrlatamyz dep júrip «jamanshylyqqa bir eligip ketken soń, boıyn jıyp alyp keterlik qaırat qazaqta kem bolady» (Abaı).
Sózimizdi túıindep aıtar bolsaq, berekesizdik, búlik eshqashan jaqsylyqqa aparmaıdy. Ataqty Áıteke bıdiń «Biz úsh júzdiń balasy, Kerispeıik, keliseıik, Eger keriser bolsaq, Onda bizge handyq túgil, Ondyq ta buıyrmaıdy» degeni sııaqty Alash balasy aqylǵa kelgeni jón.