Álimhanuly Andradeni jeńe ala ma?

Qazirgi kezde amerıkalyq Demetrıýs Andrade WBO nus­qasy boıynsha orta salmaqta álem chempıony atanyp otyr. Dál osy boksshymen Jánibek Álimhanuly aıqasýǵa tıis. Qa­zirgi kezde qos tarap kelis­sózder júrgizýde. Eger olar or­taq mámilege kelse, atalǵan jekpe-jek bıylǵy jyldyń alǵashqy toqsanynda ótedi. Iаǵnı qandasymyz úshin tamasha múmkindik týyp otyr. Jánibek osy básekede jeńiske jetse, altyn belbeýdiń ıegeri atanady. Al qandasymyzdyń sol qarsylasy jaıynda biz ne bilemiz?

Demetrıýs 1988 jyldyń 26 aq­panynda AQSh-tyń Rod-Aılend shtatynyń ortalyǵy – Provıdens qalasynda dú­nıege keldi. Bozbala sha­ǵy­nan boks­qa myqtap den qoı­ǵan ol áýeli áýesqoı rıngte ar­man­syz shaıqasty. 17 jasynda ere­sekter arasynda el chempıo­ny atanyp, odan keıin de eshkimge ese jibergen joq. 2007 jyly Rıo-de-Ja­neıroda ótken Panamerıka oıyndarynda kúmis medaldi ıelendi. Odan keıin Chıkagoda uıymdastyrylǵan álem chem­pıo­natynda 69 kılo sal­maq dárejesinde kúsh syna­syp, bas júldeni oljala­dy. Osy jarysta ol grýzııa­lyq Kahaber Jvanııa, lat­vııalyq Dmıtrıýs Sostaks, belo­rýssııalyq Magomed Nýr­tıdınov, germanııalyq Djek Kýlkaı, túrkııalyq Adem Qy­lychchı jáne taılandtyq Non Mýnjımongty jolynan yǵystyrdy.

Amerıkalyq boksshynyń basty armany – 2018 jyly Beı­jińde alaýy tutanǵan Olım­pııada oıyndarynda atoı salý edi. Biraq onyń bul jospary júzege aspady. Bastapqy básekelerde grýzııalyq Kahaber Jvanııa men reseılik Andreı Balanovtan basym túskenimen, shırek fınalda oıda-joqta Ońtústik Koreıanyń ókili Kım Chon Djýǵa ese jiberdi. Dál osy Beıjiń Olımpıadasynda dál osy salmaqta Alashtyń qos azamatynyń atoı salǵany esterińizde bolar. Qazaq eliniń na­mysyn qorǵaǵan Baqyt Sár­sekbaev bas júldeni oljalasa, Qytaıdyń týy astynda óner kórsetken Qanat Islam kúmis medaldi moınyna ildi. Osylaısha, qos qandasymyz jeńis tuǵyrynda marqaıyp qatar turdy. Arada 14 jyl ótse de sol bir jantebirenterlik sát kúni keshegideı kóz aldymyzda.

Chıkagodaǵy sátsizdikten keıin Demetrıýs Andra­de kásipqoı rıngte judyryq­tasýǵa bel býdy. 2008-2021 jyl­dar aralyǵynda 30 kezdesý ótkizgen ol barlyǵynda je­ńiske jetti. 18 qarsylasyn esinen tandyrdy. 2013 jy­ly amerıkalyq Vanes Martı­rosıan­dy upaı sanymen utyp, WBO nusqasy boıynsha birin­shi orta salmaqta álem chempıony atandy. 2017 jyly ger­manııalyq Djek Kýlkaıdy qapy qaldyryp, WBA-nyń altyn belbeýin ıelendi. Kelesi jyly orta salmaq dárejesinde kúsh synasýdy qup kórdi. 20 qazanda namıbııalyq Ýolter Kaý­tondokvany jeńip, taǵy da chempıondyq tuǵyrǵa kóterildi. Dál sol Kaýtondokva osydan eki jyl buryn Almatyda biz­diń Qanat Islammen aıqa­syp, bul jekpe-jek qazaq boks­shysynyń paıdasyna sheshil­gen edi.

Andradeniń sońǵy tórt jekpe-jegine toqtalar bolsaq, ol reseılik Artýr Akavov pen ırlandııalyq Lıýk Kılerdi tehnıkalyq nokaýtpen jeńip, polshalyq Maseı Sýleskı men ulybrıtanııalyq Lıas Ýılıamsten upaı sanymen basym tústi. О́ziniń sońǵy kez­desýin AQSh boksshysy byl­tyrǵy jyldyń kókteminde ótkizdi.

Demetrıýstyń boıy 183 san­tımetr. Qoldary uzyn. Sola­qaı. Ol qarsylastaryn djeb soqqylarymen jaqyn­datpaı, alys qashyqtyqta urys salǵandy jaqsy kóre­di. Aıaǵymen óte jaqsy qımyl­daıdy. Qorǵanysy da myǵym. Qajet kezde ashyq aıqasqa barýdan tartynbaıdy. Jyldam qımyldap, birneshe ońtaıly soqqylaryn darytady da lez­de keri sheginedi. Bul tak­tı­kasynyń keremettigin ańǵar­tady. Jekpe-jek barysynda An­drade dál osy utymdy kombı­nasııalaryn úzdiksiz qaı­ta­lap otyrady. Onyń fýnk­sıonaldyq daıarlyǵy da adam qyzyǵarlyqtaı.

Mine, Jánibek Álimhan­uly­na osyndaı myqtymen kúsh synasýǵa týra keledi. Bir­aq bizdiń jigit te osal emes. Boz­­bala shaǵynan Murat Sı­qym­baevtaı bilikti bapkerden tálim-tárbıe alǵan qan­dasymyz áýesqoı rıngte tola­ǵaı tabysqa qol jetkizdi. 75 kılo salmaq dárejesinde judy­ryqtasqan Álimhanuly 2013 jyly álem jáne Azııa chempıony, 2014 jyly Azııa oıyndarynyń jeńimpazy atan­dy. Elishilik jarystarda qarsylas shydat­pady. 2016 jyly Rıo Olımpıadasynyń shırek fınalyna deıin jetti. Odan keıin kásipqoı rıngte baq synaýǵa bel býdy. Sol aralyqta 11 ret sharshy alańǵa shyǵyp, barlyǵynda jeńis toıy­n toılady. Jeti qarsylasyn nokaýtqa jiberdi.

О́ziniń sońǵy jekpe-jegin Jánibek byltyrǵy jyldyń qara­sha aıynyń sońynda Has­san N’Jıkamǵa qarsy ót­kizdi. Fransııanyń ókili kezin­de WBO nusqasynyń altyn belbeýin ıelengen. Desek te álemniń eks-chempıony qazaqtyń qaısar ulynyń qarqynyna shydaı almady. Kásipqoı rıngte 40-tan asa kezdesý ótkizgen saqa sportshyny Álimhanuly segizinshi raýndta sulatyp saldy. Báseke aıaqtalǵan bette N’Jıkam Álim­­­­han­ulynyń myqtylyǵyn moıyn­dap: «Onyń soqqysy óte joıqyn eken. Tehnıkasy da keremet. Aldaǵy ýaqytta qazaq boksshysynyń álem chempıony atanatynyna qylaýdaı da kúmánim joq», dep aqtaryla sóı­ledi. Sol kúndi kórýge jazsyn, ardaqty aǵaıyn!