О́ner súıer qaýym Jámılá Tákendi shyǵarmashylyq keńistikte óz úni, óz boıaýy bar, «dástúrli keskindeme» aıasynda sheber jumys isteı alatyn ári ónerdiń osy túrine degen adaldyǵy anyq baıqalatyn konseptýaldy zamanaýı sýretshi dep baǵalaıdy. Qylqalam ıesiniń Á.Qasteev mýzeıinde ashylǵan «Kórý úshin kózimdi jumdym» dep atalǵan kórmesine tańdaýly 100 týyndysy qoıylǵan.
Úlken formattaǵy kenepter sıýjettik-taqyryptyq, kolorıstik, ıdeıalyq prınsıp boıynsha ózara tutasady. Uıanyń, qańbaqtyń, dalanyń, aǵashtyń, tastyń beıneleri ózindik leıtmotıvke aınalǵan. Obraz qandaı bolsa da, Jámılanyń traktovkasynda ol erekshe sımvolıkalyq túsiniktemege, fılosofııalyq oqylymǵa ıe. Domalanǵan seldir qańbaqtar – ýaqyt pen keńistikti eńsere alatyn máńgilik saıahatshylar. Adam obrazyna aınalǵan tastar – ótkenniń únsiz baqylaýshylary ári bolashaq týraly oılaýshylar. Uıa – qara shańyraqtyń názik te osal beınesi, ómirdiń bastalýy men jalǵasýynyń sımvoly. Shetsiz-sheksiz dala – ejelgi tarıhtyń shynaıy ári oıdan shyǵarylǵan sıýjetteri ashylatyn sheksiz ǵalamat keńistik.
Iá, kórmeniń «Kórý úshin kózimdi jumdym» dep atalýy tegin emes. Túrli jaǵdaılarǵa baılanysty sýretshi shyǵarmashylyqtyń óz ómirindegi baǵa jetpes mańyzdylyǵyn naq paıymdaǵan betburys kezeńin bastan ótkerdi. Ol úshin ómirdiń mańyzdy oqıǵalaryn, óz áserlerin, estelikterin, refleksııalaryn paıymdaý kezinde «ishki kózqarasqa» júginý kórkemdik ózin ózi anyqtaýdyń mańyzdy faktoryna aınaldy. Dese de shyǵarmashylyqtaǵy 15 jyldyq úzilis onyń qylqalamyn odan saıyn qýattandyryp, jańa tynysyn ashqandaı. Búgingi tańda ol keremet eńbekqorlyǵyn kórsetip, shyǵarmashylyq áleýetin ashýǵa, sóıtip úılesim men jasampazdyq qýanyshyn taýyp, sharasyz toqtap qalǵan kezeńniń esesin qaıtarýǵa tyrysatyn sekildi. Kórmege qoıylǵan týyndylardyń basym bóligi sońǵy eki jylda kenepke túsken.
– Onyń kartınalarynda dramalyq sıýjetter deısiz be, tipti apokalıpsıstikke deıingi kórinisterge deıin paıda bolady. Avtordyń Aral qasiretin túsindirýi nemese qurbandyqqa bara jatqan otardyń aldaǵy qaıǵyly sharasyzdyq kúıi dál osyndaı traktovkaǵa ıe. Birqatar jumystar pandemııanyń jańa jaǵdaıynda salynǵanyna baılanysty ishki alańdaýshylyqqa toly. Túsi – shymyr, keıde shamadan tys, ol óziniń tanymal «avtorlyq» palıtrasyn tapqan. Jarqyraǵan qyzyl tústiń ekpindi reńkteri bar kúrdeli gamma kompozısııaǵa dramalyq dybys nemese avtordyń aldyna qoıǵan mindetterine baılanysty sándik mazmun beredi. Avtordyń ózi qyzyldy energııany kóp qajet etetin tús dep sanaıdy. Qazirgi zamanǵy oqylymǵa ıe bolǵan kóne tańbalar – jartastaǵy beıneler bar kollaj elementteri men oıý-órnek elementteri engizilgen sándik kenepteri bir tóbe. Birqatar kartınalar sýretshiniń basty keıipkerine – kóptegen fýnksııasy bar áıel adamǵa – anasyna, súıiktisine, jas qyzǵa nemese ómir jolynyń basynda turǵan kishkene qyz balaǵa arnalǵan. Kóbinese naqty prototıpterge ıe bolǵan bul beıneler minsiz ári meıirban áıeldiń ujymdyq beınesin jasaýǵa baǵyttalǵan, – deıdi kórme jetekshisi, ónertanýshy Ekaterına Reznıkova.
Jámıla Táken – keskindemeniń kolorıstik múmkindikterin izdeýde, shyǵarmashylyq tildiń ózgermeliliginde, qazirgi zamannyń ótkir áleýmettik máselelerin kórkemdik quraldarmen bildirýge degen umtylysta kórinetin eksperımenttiń sheberi. Zamana zapyranyn dál basyp, búgingi kúnniń oqıǵalaryna beı-jaı qaramaýy onyń qalam qýatynyń azamattyq únin sezdiredi.
Jámıla Tákenniń oqıǵaǵa toly ómirbaıany onyń jeke basynyń san qyryn ashady. Avtor ómiriniń kóp bóligin oqytýshylyq qyzmetke arnady. Búgingi tańda ol jaqynda ǵana halyqaralyq mártebege ıe bolyp, qyzmeti sońǵy ýaqytta aıtarlyqtaı jandana bastaǵan «Tań Sholpan» áıelder kórkemdik qaýymdastyǵynyń jetekshisi.
ALMATY