Kaspersky qazirgi zamanǵy balalar úshin 7 mańyzdy sıfly ádetti belgiledi. Búginde sıfrly keńistikte ómir súrý daǵdylary barshaǵa qajet. Sondyqtan ata-analardyń mindeti – balalardy osyndaı aýqymdy aqparaty bar álemde ómir súrýge úıretý. Kaspersky mamandary balaǵa áleýmettik jelidegi durys minez-qulyqty damytýǵa kómektesetin jeti ádetti anyqtady.
Balalar tehnıkany kóp qoldanǵanda oǵan táýeldilik týyndaýy múmkin. Bul uıqynyń buzylýyna, kóńil kúıdiń kenetten ózgerýine, artyq salmaqtyń paıda bolýyna, ózin ózi baǵalaýdyń tómendeýine jáne óz denesin jetkiliksiz qabyldaýǵa ákelýi múmkin. Teris saldardyń aldyn alý úshin gadjetterdi uıyqtar aldynda paıdalanbaý jáne túnde únsiz rejimdi qosý qajet. Telefondy múldem qoldanýǵa bolmaıtyn basqa jaǵdaılardy da talqylaý kerek. Mysaly, otbasylyq túski as kezinde.
Qýatyn baqylaýTehnologııanyń qarqyndy damýyna qaramastan, qazirgi zamanǵy gadjetterdiń qýaty tez taýsylyp qalady. Bala árdaıym baılanysta bolýy úshin uıyqtar aldynda telefondy dálizde nemese as úıde qýattaýdy usynyńyz. Osylaısha, siz eki qoıandy bir oqpen atasyz: qurylǵy árdaıym tańerteń qýattalyp turady, al balanyń uıyqtar aldynda kúlkili sýretterdi qarap jatatyn múmkindigi bolmaıdy. Sondaı-aq balaǵa syrtqy akkýmýlıator satyp alyp, ony úıden uzaq ýaqytqa ketip bara jatqanda ózimen birge alyp júrýge úıretý paıdaly bolady.
Qaýipsizdik erejelerin saqtaýBala vırtýaldy álemge engen kezde, oǵan jelide ǵana emes, naqty álemde de qaýip tónedi. Eń aldymen, joldy kesip ótkende nemese baspaldaqpen júrgende telefonǵa qaraýǵa bolmaıtynyn túsindirińiz. Internettegi qaýipsizdik týraly bólek sóılesińiz, óıtkeni bala alaıaqtyqqa, jeke derekterdiń urlanýyna, vırýstarǵa jáne basqa da kóptegen qaýipke tap bolýy múmkin. Jáne mindetti túrde eshbir jaǵdaıda jeke qujattardy, bank kartalaryndaǵy derekterdi jáne ony nemese dostarynyń birin yńǵaısyz jaǵdaıǵa dýshar etýi múmkin fotosýretterdi ınternette bólisýge bolmaıtynyna balanyń nazaryn aýdarýdy umytpańyz.
Ekologııalyq medıa tutynýǵa umtylýSheksiz habarlamalar sharshatady jáne bir iske shoǵyrlanýǵa múmkindik bermeıdi. Balalardy bylaı qoıǵanda, tipti eresekterge de keıde «messendjerge bir sekýndqa ǵana qaraý» ádetin jeńý ońaı emes. Balanyń telefonyndaǵy eskertýlerdi shekteńiz, ol oqýdan nemese basqa áreketterden alańdamaıdy, jumystaryn tezirek aıaqtaıdy jáne az sharshaıdy.
Sıfrly etıketti saqtaýKádimgi oflaın keńistigindegideı, sıfrly álemde de belgili bir ádep normalary bar. Adam ádette bul erejelerdi jelidegi baılanys arqyly úırenedi. Biraq balaǵa keıbir normalar týraly aldyn ala aıtyp, yńǵaısyz jaǵdaılardy boldyrmaýǵa kómektesý kerek. Mysaly, onlaında otyryp, qandaı áreket jasaýǵa, al qandaı áreketten aýlaq bolýǵa túsindirý qajet.
Ámbebap tekserý – ózińizge suraq qoıyńyz: men osyny adamǵa betpe-bet aıta alamyn ba? Internettegi adamdardy qorlaý jáne til tıgizý ruqsat etilmeıtin nárse.
Aqparatty júıeleýTelefondaǵy jáne kompıýterdegi tártip – sanadaǵy tártiptiń kórinisi. Shkaftaǵy haos sizdiń balańyzdyń ómirin qıyndatýy ekitalaı, biraq joǵalǵan parolder, faıldar nemese umytylǵan telefon nómirleri qıyndyq keltirýi múmkin. Balany jas kezinen derekterdi júıeleýge úıretý kerek.
Turaqty «sıfrly detoks» uıymdastyrýSıfrlandyrý bala ómiriniń barlyq salasyna áser etti: ata-analarmen jáne dostarmen qarym-qatynas, oqý, hobbı. Ata-analar balalardyń ekran aldyndaǵy ýaqytyn barynsha azaıtýǵa qansha tyryssa da, balanyń sanasynda aqparattyń tolyp ketýine jol bermeý múmkin emes. Iаǵnı bala óz ómirindegi ınternettiń rólin azaıtyp, ózin bir sátke toqtata alýy kerek: aldymen sizdiń kómegińizben, sodan keıin óz kúshimen. Aqparattyń tolyp ketýimen kúresýdiń tıimdi (biraq áldeqaıda kúrdeli) ádisi – «sıfrly detoks», ıaǵnı belgili bir merzimge gadjetterden tolyq bas tartý. Ony únemi júrgizgen durys.
Sıfrly dáýir ata-analarǵa jańa mindetter qoıdy. Olardy sheshe otyryp, eń bastysy, eń jaqsy mysal ózińiz ekenin umytpaý kerek. Bul erejelerdi saqtaý ońaı bolmaıdy, biraq ýaqyt óte kele olar ádetke aınalady jáne balanyń ómirin jarqyn etedi.