Elimizdegi «aq altynnyń» otany sanalatyn Maqtaaral aýdanynda byltyr maqta zaýyttary men qabyldaý beketterine 92,8 myń tonna ónim ótkizilgen. Búginde shıkizatty daıyn ónimge deıin jetkizýdiń joldary qarastyrylýda. Mysaly, kúni keshe aýdanda maqta maıyn shyǵaratyn zaýyt iske qosyldy.
Qazaqstan men Túrkııa elderi birlesip ashqan Tulpar May JShS-y jylyna 2,9 myń tonna maqta maıyn, 14 myń tonna shrot óndirmek. Maqtaaral aýyldyq okrýgi, Kókaral eldi mekeninde ashylǵan kásiporynnyń aýmaǵy – 0,27 gektar, ınvestısııa kólemi – 2,1 mlrd teńge. Zaýytta 50-ge jýyq adam jumysqa qabyldanǵan. Jylyna 10 myń tonna maqtany óńdeýge qaýqarly. Qazirgi tańda zaýyttyń qural-jabdyqtaryn ornatýdyń sońǵy satylary júzege asýda. Aýdan ákimi Baqyt Asanov maqta maıyn shyǵaratyn zaýyttan bólek, Túrkııa memleketimen birge jip ıiretin toqyma fabrıkasyn iske qosý da josparlanyp otyrǵanyn aıtady. «Maqtaaraldyqtar «aq altynyn» shıkizat kúıinde emes, daıyn ónim kúıinde elimizdiń basqa óńirlerine, shetelge satyp, tabysyn eseleı alady. Aıta keteıin, 2021-2024 jyldary aýdanda shetelden tikeleı ınvestısııa tartý baǵytynda jalpy kólemi 10,8 mlrd teńge bolatyn 5 iri joba iske asyrylýda», deıdi aýdan ákimi.
Jyl on eki aı boıy qarap otyrmaıtyn maqtaaraldyq dıqandar qańtardyń árbir sátti kúnin paıdalanyp, qyryqqabat jáne qyzylsha daqyldaryn egýde. Egistik alqaptar men úıirgelik jerlerde qazirdiń ózinde birneshe brıgada qyzý jumys júrgizýde. Mysaly, «Fızýlı» sharýa qojalyǵy 15 gektarǵa erte pisetin qyryqqabat ekken. Egistik alqabynda 60 adamnan quralǵan brıgada tynbaı jumys isteýde. «Jumysshylarǵa kúnine 4 500 teńgeden eńbekaqy tóleýdemiz. Qyryqqabattyń «valıkor» atty surpyn tamshylatyp sýarý tehnologııasymen egip jatyrmyz. Negizinen 2 aıdyń kóleminde ekken eginimiz pisip jetiledi. Egilgen kóshettiń ústin japqyshpen jaýyp, jaýyn-shashynnan qorǵaımyz. Eń bastysy – kútip-baptaýǵa úlken mán berilýi kerek», deıdi qojalyq basshysy F.Alıev.
Erte pisetin qyryqqabat ónimine eýropalyqtar men reseılikter tarapynan suranys óte joǵary. Qazirdiń ózinde Maqtaaral aýdanynda 18 gektar jerge qyryqqabat, 15 gektarǵa qyzylsha daqyly otyrǵyzylǵan. Jalpy bıyl 1 446 gektar jerge erte egiletin kókónister egý josparlanyp otyr. Qyryqqabat pen qyzylsha daqyldary erte pisetindikten, maqtaaraldyq dıqandar onyń sońynan qaýyn-qarbyz, maqta sııaqty daqyldar egýge kirisedi. Osylaısha jer emgen sharýalar bir jylda eki ret, tipti úsh ret ónim alady. О́tken jyly maqtaaraldyq sharýalar 46,4 myń tonna kókónis óndirip, onyń 80%-yna jýyǵyn TMD elderine, Baltyq jaǵalaýy, Túrkııa, Germanııa, Grekııa elderine eksporttaǵan.
Sondaı-aq aýdanda aǵyn sýdy barynsha únemdi ári tıimdi paıdalaný maqsatynda qysqy sor shaıý jumystaryn júrgizý úshin 27 301 gektar egistik alqapta pal alý jumystary júrgizilýde. Qazirgi tańda 3 135 gektar alqap sýarylǵan. «Dostyq» magıstraldy kanalynan Maqtaaral aýdanynyń egistik alqaptaryna sekýndyna 32 tekshe metr sý kelýde. Osy kórsetkishti saqtaı otyryp, qysqy sor shaıý jumystaryn naýryz aıynyń alǵashqy onkúndigine aıaqtaý josparlanǵan. Aıta ketelik, «Ońtústik Qazaqstan gıdrogeologııalyq-melıoratıvtik ekspedısııasy» RMM-niń aýdan boıynsha bergen kartasyna sáıkes, aýyldyq okrýgi boıynsha sýarmaly jerlerdiń 1,4 myń gektary (2,1%) óte kúshti, 3,4 myń gektary (5,3%) kúshti, 16,3 myń gektary (2,6%) orta, 15,8 myń gektary (2,4%) shamaly tuzdanǵan. Al 26,6 myń gektar (41,7%) tuzdanbaǵan jerler bolyp sanalady.
Túrkistan oblysy