AKMEQOǴAM – izgilik mekeni

nemese Qazaq eliniń beıbitshil bolmysy týraly tolǵanys

«Bilim jáne ǵylym mınıstrligi orta, tehnıkalyq jáne kásiptik, joǵary oqý oryndarynda «Akme­ologııa, jeke jáne áleýmettik tabys negizderi», «Qazaqstan quqyǵy», «О́lketaný» sııaqty mindetti oqý kýrstaryn engizý jóninde usynys jasasyn».

Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń jańǵyrtylýy:

Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» maqalasynan.

Negizgi anyqtama: Akmeologııany – adamnyń shyǵarmashylyq ǵumyryna, kásiptik shyńǵa jetýine yqpal etetin faktorlar men zańdylyqtardy zertteıtin ǵylym, jaratylystaný, qoǵamdyq jáne gýmanıtarlyq pánder toǵysynda paıda bolǵan, belgili bir is-áreket salasynda adamnyń joǵary dárejede akme damýy jónindegi ǵylym. Kemeldenýdi ózdiginen bilim alý, ózin ózi túzeý, ózin ózi basqarý quraldary arqyly ózin ózi jetildirýge qabylettilik dep qarastyrady. Akmeqoǵam – adamzattyń baǵzy zamandardan arman etip kele jatqan qoǵamy. Adamzat tarıhyndaǵy aqyl-oı alyptary Sokrat, Arıstotel, Quńfýdzy, óz topyraǵymyzdan shyqqan Ábýnasyr ál-Farabı, Abaı, Shákárim syndy danalarymyz adam boıynda bolýy tıis asyl qasıetterdi dáripteı kele, adam ómiriniń mán-maǵynasy men asyl murat, maqsatyn aıqyndap bergeni málim. Jalpy, ótken zamandardaǵy barlyq ǵulamalardyń ómirge degen kózqarastary saıyp kelgende bir arnaǵa – adam boıyndaǵy izgilikti qasıetter arnasyna kelip toǵysyp jatady. Solardyń barlyǵy da adamzattyń baqytqa jetý jolyn osy izgilik arnasynan kóredi. Danyshpan babamyz Ábýnasyr ál-Farabı «Baqytqa jetý jaıynda» traktatynda: «Adamnyń basyna daryǵan tórt túrli nársege halyqtar men qala turǵyndary qol jetkizse olar bul ómirde dúnıe baqytyna, basqa ómirde alys baqytqa jetedi. Bular teorııalyq izgilikter, oıshyldyq izgilikter, etıkalyq izgilikter jáne praktıkalyq ónerler» dep jazǵan. Álemdegi árbir halyq sııaqty bizdiń qazaq halqy da bostandyq pen baqyt jolynda ǵasyrlar boıy kúresýmen kelgenin tarıhtan bilemiz. Baqytty zaman – qazaq uǵymynda «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan» zaman. Sol baqyt jolyndaǵy kúreste halqymyz qanshama qasiretti taǵdyrdy bastan keshkenin ókinishpen eske ala otyryp, endi, mine, táýelsizdiktiń aq tańy atyp, babalar armanynyń oryndalyp, shynaıy bostandyqqa qol jetkizgenimiz úshin búgingi urpaq Táńirge myń da bir táýbe aıtamyz. Nursultan Nazarbaevtyń «Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» maqalasynda bilim, oqytý salasynyń aldyna akmeqoǵam týraly ilim – akmeologııa­ny jastar arasynda nasıhattaý týraly tapsyrma berilgen. Sonymen, akmeqoǵam degen ne? Jalpy, qoǵam týraly áńgime kóp. Biz, keshegi sosıalızm tusynda ómir súrgen urpaq, marksızm-lenınızm ilimine súıenip, taptyq turǵydan mynadaı jikteý jasadyq: alǵashqy qaýymdyq qoǵam, quldyq qoǵam, feodaldyq qoǵam, kapıtalıstik qoǵam, sosıalıstik qoǵam, kommýnıstik qoǵam, taǵysyn taǵylar. Keıinde, tórt qubylamyz túgel ashylǵan tusta, qoǵamdy taptyq turǵydan emes, órkenıettiń ólshemimen ólsheı bastaǵanymyzda: dástúrli qoǵam, azamattyq qoǵam, totalıtarlyq qoǵam, demokratııalyq qoǵam, ashyq qoǵam, jabyq qoǵam, taǵysyn taǵylar dep tanı bastadyq. Maqsat osy qoǵamdarǵa anyq­tama berýimizde emes, akmeqoǵam týraly biletinderimizdi ortaǵa salý, búgingi tirshiligimizge, onyń ishinde Semeıge qatys­ty jaǵyn tilge tıek etýde bolyp tur. Nursultan Nazarbaev akmeqoǵam máselesin nege kóterip otyr? Jalpy, Elbasynyń osy maqalasynda buryn bizge etene jaqyn emes kóptegen sóz qoldanystar men termınder samsap júr. Bul jańa dúnıeniń jańǵyrǵan ıdeıalarynan týsa kerek. Akmeqoǵamnyń, ıaǵnı «úlgili qoǵamnyń» keıbir ólshemderi mynaǵan saıatyn kórinedi: ol kapıtalǵa qaraǵanda, bilim róliniń artýy, shaǵyn jáne orta bıznestiń kúsheıýi, ǵylymı zertteýler qarqynynyń kúsheıýi, oı eńbeginiń artyp, qol eńbeginiń azaıýy, bilim jetildirýge shyǵynnyń ulǵaıýy, ákimshilik ornyna ıntellektýaldar klasy dárejesiniń jáne keńesshiler, sarapshylar róliniń artýy. Mine, osyndaı jaǵdaıda jumys berýshilerge qyzmetkerlerdiń tym táýeldi bolý máselesi azaımaq. Árıne, akmeqoǵam týraly ártúrli oılar, san túrli kózqarastar bolyp jatýy zańdylyq. Arman men úmit júrgen jerde kúdik te qosa júrmek. Biraq, ol qoǵamnyń basty muraty – izgilik. Izgilik muratynsyz bergen bilim adamzatty katastrofaǵa, tyǵyryqqa tiredi. Tárbıesiz bergen bilim – qater (ál-Farabı). Aıtalyq, osy qoǵam­dyq ilimniń kórneki ókili Vladımır Vernad­skıı qoǵam ómirinen soǵys uǵymyn joıý kerektigin aıtqan. Alaıda, másele kún ót­­­ken saıyn ýshyǵyp barady. Nemese adamdar násili dini jaǵynan teń bolýy kerek degen. Al, qazirgi zamanda osy eki máselede adamzattyń jaýyǵýy órshimese, óshpeı tur. Eýrosentrıster ejelden izgiliktiń bári eýropada, taǵylyqtyń bári shyǵysta dep kelgen bolatyn. Bilim, ǵylym, órkenıet ordasy dep atalatyn Batys Eýropada ótken ǵasyrdyń otyzynshy jylynyń sońynda soǵys órti burq ete tústi. Ol birte-birte álemdik qyrǵynǵa aparyp soqtyrdy. Gıtler bastaǵan nemis fashızmi jańa álemdik tártip ornatpaqshy boldy. Olardyń aıtýynsha, ol myńjyldyq bolý kerek edi. Bul ıdeıa 1945 jyldyń 9 mamyrynda tas-talqany shyqty. Fashızm túp-tamyrymen joıyldy. Kerisinshe, Shyǵys Eýropada ózgeshe mándegi jańa tártip ornady. Iýgoslavııa, Germanııa, Chehoslovakııa, Vengrııa, Polsha, Bolga­rııa, Albanııa, Rýmynııa, olarǵa qosa Prı­baltıkanyń úsh eli – Latvııa, Lıtva, Estonııada sosıalızm ornady. Shyǵysta Qytaı Halyq Respýblıkasy, Koreı Halyq-Demokratııalyq Respýblıkasy sosıalıstik jolǵa tústi. Bul, árıne, AQSh pen Anglııaǵa unamady, sonymen, eki sıstema arasynda «qyrǵıqabaqtyq» bastaldy. Stalın «joldas» Cherchılldi Gıtlermen qatar qoıdy, Gıtlerdi nemis tilinde sóıleıtinderdi ǵana tolyqqandy násil dese, Cherchılldi tek aǵylshyn tilinde sóıleıtinderdi dáripteıtin násilshil dedi. Munyń aldynda AQSh Hırosıma men Nagasakıge atom bombasyn tastap, adam balasy buryn-sońdy estip-kórmegen sum­dyq – júzdegen myń jazyqsyz jandardy qyrǵynǵa ushyratqan bolatyn. Áıte­ýir, álem shıeleniske tolyp ketken, bul adamzattyń daǵdarysy edi. Osy kezde ary shydamaǵan ǵalymdar álemge jar saldy. Ol tarıhqa Rassel-Eınshteın manıfesi degen atpen kirdi. Bul adamzat aqyl-oı ıeleri armandaǵan Akmeqoǵamǵa qaraı jasalǵan izgilik qadamynyń alǵashqysy bolatyn. Osy manıfest 1979 jyly KSRO-da «Mır naýkı» jýrnalynyń úshinshi sanynda jarııalandy. Bul, árıne, sol kezdegi partııa jáne úkimet tarapynan qoldaý tabýy múmkin emes bolatyn, sondyqtan jurtshylyqqa da nasıhattalmady. Mundaı jańalyq ol kezdegi, ásirese, partııa basshylary úshin asa qaýipti. Sebebi, olarǵa aýǵan eline ásker engizý, ásirese, Semeı atom polıgonynda jarylystardy ústi-ústine júrgizý tipti de múmkin bolmas edi. Aıtar oıymyzdy asha túsý úshin osy manıfeske qol qoıǵan on bir ǵalymnyń biri, áıgili fılosof Bertran Rasseldiń Uly­brıtanııa radıosynan sóılegen sózi­nen úzindi keltirgendi jón kórip otyr­myz. «Men sizderdiń aldaryńyzda aǵylshyn da, eýropalyq ta emes, Batys demokratııasynyń ókili de emes, budan ári ómir súrýine qater tóngen adamzat urpaǵynyń ókili retinde sóılep tur­myn. Búkil álem qaıshylyqtarǵa toly: dúnıe­de arabtar men evreıler, úndiler men pákstandyqtar, Afrıkada aq násilder men negrler, qala berdi, kommýnızm men antıkommýnızm arasyndaǵy alapat tartystar júrip jatyr. Árbir saıası sanaly adam qazirgi jaǵdaıda, múmkindik bolǵansha, osy qarama-qarsy kúshterdiń bir jaǵyna shyǵyp ketpeı, tamasha bıologııalyq tarıhy bar jan ıesiniń ókili retinde is-áreket jasap, óziniń joıylyp ketpeýine kúsh jumsaýy kerek. Jer betindegi barsha halyqqa birkelki qaýip-qater tónip tur. Tek sony túsiný qajet. Sol úshin bárimiz birigip, tize qosyp, kúsh jumsap, apattan aman saqtaýdyń jolyn izdestirgenimiz jón», degen bolatyn. Álem moıyndaǵan osy on bir qaı­rat­­kerdiń taǵy biri, osy qozǵalys­­tyń prezıdenti, beıbitshilik salasyn­daǵy Nobel syılyǵynyń laýreaty Djozef Rotblat: «О́zderimizdiń pikir­talas­ta­ry­myzda biz, ǵalymdar retinde janjaldardy joıýdyń joldaryn tabýǵa, jappaı qarýlanýdy toqtatýǵa umtyldyq, eger ol jalǵasqan jaǵdaıda barlyq adamzat úshin onyń mindetti túrde apatty saldary bolar edi», – deıdi. Osy Rassel-Eınshteın manıfesi qaý­lysynyń elý jyldyǵyn álemniń beıbitshil jurtshylyǵy atap ótti. Ony naqtyly iske asyrýdy bastaǵan KSRO prezıdenti Mıhaıl Gorbachev boldy. Bul akmeqoǵamǵa bet alýdyń ekinshi kezeńi edi. M. Gorbachev álemdik ıadrolyq soǵys qaýpin kún tártibinen túsirdi. Nıkıta Hrýshev bastaǵan áıgili «Karıb daǵdarysy» sııaqty oqıǵalar tarıh qoınaýyna ketti. Sekseninshi jyldardan bastap álemdik sosıalıstik júıe shaıqala bastady. Eski tártipke kóngisi joq jańa urpaq ósip jetildi. Alyp Qytaıda ózgerister bastaldy. KSRO dep atalatyn alyp ımperııa qulady, odaqtas respýblıkalar birinen soń biri táýelsizdikterin zańdy túrde jarııalaı bastady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti bolyp saılanǵan Nursultan Nazar­baev birden batyl qadamǵa baryp, Semeı polıgonynan bas tartty. Ol álemde osyndaı qýatty qarýdan sanaly túrde bas tartqan birinshi basshy boldy. Buryn-sońdy álemde mundaı qadam jasalmaǵan. Bul tarıhı sheshimdi quptamaǵandar da bolǵan. Biraq bul istiń durystyǵyn tóreshi – ýaqyt dáleldedi. Aıtýly tarıhı sheshim Qazaq eliniń beıbitshil bolmysyn álemge tanytty. Bul akmeqoǵamǵa qaraı adamzat kóshiniń betalysy Nursultan Nazarbev arqyly burylǵan úshinshi qadam edi! Sol úshinshi qadamnyń alǵashqy bas­pal­daǵy Semeıden, ıaǵnı Elbasymyzdyń Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý­dan bastalyp tur. Sonyń belgisindeı Se­meı qalasynyń Túıemoınaq-Alash aralynda 2001 jyly «О́limnen de kúshti» monýmenti ornatyldy. Iаdrolyq synaq­qa qarsy qaýymnyń respýblıkalyq, halyq­aralyq jıynyn ótkizý ortalyǵyna aınalǵan osy jerde 2009 jyly Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen halyq­aralyq konferensııada asa mańyzdy úndeý qabyldandy. Álem elderin beıbit ómir ustanymyn buzbaýǵa shaqyrǵan úndeý mazmuny 29 tamyz – ıadrolyq poıgon jabyl­ǵan kúndi Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni retinde taný. Qazaqstan Prezıdentiniń parasatty bastamasymen dúnıege kelgen úndeý BUU-nyń qaraýyna usynylyp, birden halyqaralyq deńgeıde qoldaý tapty. Sol jyldary Va­shıngtonda ótken samıtte BUU Bas hatshy­sy Pan Gı Mýn Elbasymyz Nursultan Na­zarbaevty búkilálemdik ıadrolyq qarý­ǵa qarsy kúrestegi qozǵalystyń kóshbas­shy­sy bolýǵa shaqyryp, oǵan Qazaqstan bas­shysynyń moraldyq, etıkalyq quqyq tur­ǵysynan ábden laıyq ekenin ashyq jetkizdi. Halyqaralyq sıpatqa ıe bolǵan úndeý­diń de tuǵyry Semeı topyraǵynda tur. Ol – jańaǵy álemdik deńgeıdegi Beıbitshilik alańyna aınalǵan Túıemoınaq araly. Jyl saıyn osy aralda, osy alańda búkil álemniń beıbitshil elderiniń ókilderi jınalyp, bas qosyp, jumyr Jer taǵdyryn sóz etkende taǵy bir tarıhı sabaqtastyqqa tánti bolamyz. Dál osy tuǵyrly orynnyń arǵy tarıhyna barmaı-aq bir ǵasyr burynǵy kórinisine oı júgirtip kórelik. Ultynyń taǵdyry men urpaǵynyń bolashaǵyna alań­daǵan Alash arystary osy aralda san qaıtara bas qosyp, keńes ótkizgen. Azat­tyq ańsaǵan Alash serkeleriniń armany da hal­qyna beıbit kún ornatyp, «qoı ústine boz­­­torǵaı jumyrtqalaǵan» zaman týdyrý edi. Alash arystarynyń arman-muratta­rynyń Qazaqstannyń búgingi damý úderis­terimen úndesýi de bir zańdylyqty baı­qatady. Alash qozǵalysynyń búkil saıası platformasyndaǵy maqsat ta – ultymyzdy terezesi teń, keregesi keń elder qataryna qosý boldy. Mundaı murat-múddeni ult lıderlerine ortaq kózqarastar jaqyndyǵy, múddeler, arman-tilekter ortaqtastyǵy týdyrdy. Oǵan alashtyqtar arasynda osy aralda ótken sandaǵan basqosýlar, pikirtalastar, dıskýssııalar da sebep boldy dep esepteımiz. Basy Asan Qaıǵydan bastalatyn izgilik jolyn Alash qozǵalysy keshegi HH ǵasyrdyń basynda jalpyulttyq sıpatqa ulastyrdy. Ol «Qarqaraly petısııasynan» bastaý alyp, Semeıde órken jaıdy. Alash partııasynyń ekinshi quryltaıy «Alashorda Úkimetin» jarııalap, onyń astanasy Semeı qalasy bolyp belgilendi. Alash qaıratkerleri gýmanıster retinde adamnyń adamǵa jasaıtyn qysastyǵyn, zorlyǵyn jan-tánderimen jek kórdi. Al naǵyz oıshyldar retinde «izgilik» degenimiz, áýeıi túsinik emes, áleýmettik uǵym ekenin tereń baǵamdady. Alash qozǵalysyna qatysty Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Tarıh tolqynynda» degen eńbeginde ádil baǵasyn berip, bul qozǵalystyń jáne onyń qaıratkerleriniń negizgi maqsat-múddesi táýelsizdikke qol jetkizý jáne demokratııalyq-izgilik baǵyttaǵy memleket qurý bolǵanyn atap kórsetti: «...Osydan toqsan jyl buryn qazaq konstıtýsııalyq demokrattary – kadetterdiń óz baǵdarlamasynda zań shyǵarý bıligin dýma arqyly júzege asyrýdy, elde prezıdenttik ınstıtýtty engizýdi, tegine, ultyna, dinı nanymyna jáne jynysyna qaramastan barlyq azamattarǵa saılaýǵa qatysý quqyn berýdi, delegattar saılaýdy tóte, teń jáne jabyq daýys berý arqyly júzege asyrýdy usynǵanyn bireý biler, bireý bilmes. Baıqasańyz, osydan týra bir ǵasyrdaı buryn biz búgin júzege asyryp jatqan dúnıeler kózdelgen eken. Bul – qazaq halqynyń ulttyq oı-sanasynyń tolysýyndaǵy asa bir býyrqanysty kezeń», degen bolatyn. Mine, qazaq halqynyń sol býlyǵyp qalǵan býyrqanysty kezeńi Elbasynyń eren eńbekteriniń arqasynda qaıta jańǵy­ryp otyr. Jańǵyrý jahandyq deńgeıge ulasyp, adamzat balasyn ıadrolyq qaýip­ten qutqarý bastamasyna jalǵasty. Halyqaralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúni álem boıynsha elimizde úshinshi ret atalyp ótti. Oǵan jer júzindegi jetpisten astam memleketten parlament basshylary men depýtattar, úkimet músheleri, beldi halyqaralyq uıymdar men qoǵamdyq birlestikter, BAQ ókilderi, tanymal saıasatkerler men ǵalymdar qatysty. Osynshama tanymal tulǵalardyń jer túbinen kelip, Semeı tórinde bas qosýy adamzatty ıadrolyq qarý qaýpinen qutqarýdyń meılinshe ózektiligin kórsete tústi. 2012 jylǵy dú­birli mıtıngte Shyǵys Qazaqstan obly­­synyń ákimi Berdibek Saparbaev pen Japonııa parlamentiniń depýtaty Hı­roıýkı Morııama Kanada, Polsha par­la­ment­teri depýtattary men basqa da shet­eldik qonaqtardyń qatysýymen bolashaq «Beıbitshilik murajaıy» qury­lysynyń quty-kapsýlasyn jerge ornatty. Úkimet deńgeıinde qoldaý taýyp otyrǵan «Beıbitshilik murajaıy» kórme zalynyń qurylysy oıdaǵydaı aıaqtal­­­sa, teńdessiz ǵımaratqa aınalǵaly tur! Bıiktigi 35, eni 24 metrlik 5 qabatty mura­jaı «Álemdi aıalaı bileıik» degen uǵymnyń úzdik úlgisin bere alady. Joba avtorlarynyń maqsaty Jer sharynyń taǵdyry adamdardyń qolynda, adamzat alaqanynda, sondyqtan búkil planeta qaýipsizdigi – barshamyzdyń perzenttik paryzymyz degen oıdy kópshilikke jetkizý. Sol arqyly Prezıdentimiz Nursultan Nazar­baevtyń: «Jer sharyn qaýipsiz meken jasaıyq!» degen ıdeıasyna tamshydaı bolsyn úles qosý. Keleshekte halyqaralyq konferensııalar ótetin, oǵan qajetti barlyq múmkindik qamtylatyn bul murajaı alys-jaqynnan kelýshilerdiń kóńiline zor yqpal etetini anyq. Semeıdegi araldyń memorıaldyq keshenge aınalýy – Elbasy ıdeıasynyń jergilikti jerde de jemis berip jatqan­dyǵynyń nátıjesi. Qazaqstan basshysynyń ajdahaǵa aınalǵan polıgondy jaýyp, ıadrolyq qarýdan bas tartqan sáttegi halyq qýanyshynyń lep belgisindeı bolyp ornaǵan «О́limnen de kúshti» monýmenti 2001 jyly boı kóterdi. Araǵa 10 jyl salyp onyń janynan «Beıbitshilik» stelasy ornyqty. Bul stelanyń bir ereksheligi – qazaq uǵymyndaǵy qarlyǵash qustyń rólin sáýlet ónerine alyp kelýi. О́zgelerge eliktep kógershindi beıbitshiliktiń sımvoly dep júrgenimiz jasyryn emes. Qarlyǵash pen kógershindi salystyryp kórseńiz, beıbitshilik belgisine qarlyǵash ábden jaqyn. Mán berip qarasaq, qarlyǵashtaı qanatymen sý sepken, adaldyq pen tazalyqty súıetin baýyrmal qus joq-aý, shamasy. Ańyzdardaǵy rólin aıtpaǵannyń ózinde, jaılaýdaǵy shańyraǵyńa uıasyn salatyn qarlyǵashtyń adamǵa jaqyndyǵy onyń beıbit ómirdiń tilekshisi ekendigin bildirse kerek. 2011 jyly jazǵa salym Semeı qalasynyń ákimi Aıbek Kárimov­tiń Abyraly óńirine barǵan jumys saparynda ushyp júrgen qarlyǵashqa kózi túsip: «Myna jaqqa qarlyǵash kelipti ǵoı! Qarlyǵashtyń kelgeni – osy aımaq ekologııasynyń tazarǵandyǵynyń belgisi», dep tóńiregindegilerdi tyń oımen tánti qylyp edi. Osy «Beıbitshilik stelasy» salynýmen birge, bul aral naǵyz memorıaldyq keshen keıpine endi. Aldymen memorıaldyq keshenniń mármár qaqpasy ornatylyp, kelýshilerdiń kólik turaǵy belgilendi, asfalt tóseldi. Stela qarsysyna Qazaqstan Prezıdentiniń 1991 jyly Semeı polıgonyn jabý týraly Jarlyǵynyń tasqa basylǵan nusqasy qoıylǵan. Jerge túgeldeı tekshetas tóselip, birneshe tusqa dekoratıvti oryndyqtar ornatyldy. Gúldesteli kógal ósirilip, elektr jaryǵy tartyldy. 2012 jyldyń kókteminde alań ortasynan «Merler beıbitshilik úshin» halyqaralyq uıymynyń mármár belgisi laıyqty oryn tapty. Qazirgi ýaqytta bul alań qala jáne qala qonaqtarynyń birden-bir serýendep qaıtatyn orny bolyp tur. Otaý kótergen jastar tobynyń mindetti túrde atbasyn buryp, qydyryp qaıtar jeri bolyp ketti. Mine, Memleket basshysynyń ıdeıa­symen ushtasqan sharýalar jergilikti azamattardyń yntasymen, oblys ákimi B. Saparbaevtyń yqpalymen jarasymdy jalǵasyn taba tústi. Osylaı ár forým saıyn Qazaqstan óziniń antııadrolyq tájirıbesimen ıadrolyq qarýsyzdaný men ony taratpaý máselelerindegi bastamasyn búkil álemge pash etpek. Sonyń nátıjesinde, ıadrolyq qarýsyz álem qalyptastyrýǵa arnalǵan halyqaralyq jıyn qonaqtary Qazaq eliniń beıbitshil bolmysyna tánti bolatyn bolady. Iаdrolyq qarýsyz álem – ol búkil adamzat umtylýǵa tıis izgilik muraty, bizdiń or­taq maqsatymyz, ata-babalarymyz ańsa­ǵan «qoı ústine boztorǵaı jumyrt­qalaǵan zaman», búgingi ǵylym tilinde – akmeqoǵam. Oǵan se­meılikter de bir kisideı atsalysa bermek. Ǵalam tynyshtyǵyn tý etken Táýelsiz Qa­zaqstan álemdik ıadrolyq órt bolmasyn dep qarlyǵash sııaqty qanatymen sý seýip júr. Qusmilııa NURQASYM, mádenıettanýshy. Qaırat SABYRBAEV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. SEMEI. Sýretterde: «Beıbitshilik mura­jaıy» maketi; «Tynyshtyq uıasy» stelasy. P.S. Bıyl «Nevada-Semeı» antııadrolyq qozǵalysynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq aýqymdy merekeniń negizgi ortalyǵy Semeı bolǵaly tur. Sonymen birge, osy jyldyń basynda «Merler beıbitshilik úshin» halyqaralyq uıymy tarapynan «Semeı qalasyna osy uıymnyń Qazaqstandaǵy óńirlik tobynyń (12 qala) jetekshisi degen dáreje berý» jóninde usynys kelip túsken.  Demek, búkilálemdik mańyzy bar osynaý bastama aıasynda Semeıge atbasyn buratyn mańyzdy qonaqtar qatary burynǵydan da arta túspek. Sol sebepten, alys-jaqynnan keletinderdiń kóz toqtatyp, kóńil tushyntar nysanasy bolarlyq «Beıbitshilik murajaıy» qurylysy tıisti mınıstrlikterden qoldaý taýyp, merziminde boı kótergeni abzal bolar edi.