Qazaqtyń aıaýly aqyn qyzdarynyń biri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Kúlásh Ahmetovanyń «Qazaqty jamandama, qazaq bala, Halyq qoı, qazaq degen az-aq qana. Máńgilik aı astynda, jer ústinde, Qazaqtyń janashyry – qazaq qana...» degen óleń shýmaǵy eske túsip otyr. Dál qazir barsha qazaqqa áleýmettik jelide bir-birine ǵaıbat sóz aıtýdan góri ult danyshpany Abaıdyń «Úsh-aq nárse – adamnyń qasıeti: ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek» degen támsili jetpeı turǵandaı.
Shyndyǵynda, buqara men bıliktiń arasyna basty dáneker bolatyn memlekettik qyzmetshilerdiń bolmysy men bitiminen osy úsh qasıet tabylyp jatsa, áleýmettik teńsizdik pen arazdyqqa jol berilmes edi. Alaıda buqara taptyń sanasynda bılikti jerden alyp, jerge salardaı óshpendilik sezimi qalaı búrshik jardy? Munyń túp-tórkini memlekettik qyzmettiń aýylyna at shaldyrǵannyń bári birdeı bolmaǵanmen, keıbiriniń áleýmettiń muńyna qulaq túrmeýinen týyndaǵan joq pa? О́ıtkeni qalyń buqaramen júre sóılesetin, áleýmettiń máselesine kóńil aýdarýdy emes, jyly oryntaǵynan «aýnap» qalmaýdyń qamymen júretinderi áli de bar.
Muny ásirese memlekettik qyzmet salasynda sybaılas jemqorlyq qylmysynyń jıi boı kórsetýine baılanysty aıtyp otyrmyz. Máselen, Atyraý oblysynda 2020 jyldyń 9 aıynda sybaılas jemqorlyqqa qatysty 95 quqyq buzýshylyq, al byltyrǵy 9 aıda 58 derek tirkelgen. Onyń ishinde 41 paraqorlyq, 15 urlaý men alaıaqtyq deregi bar. Qý qulqynnyń qamy úshin jemsaýy búlkildep, sybaılas jemqorlyqqa qatysy bar quqyq buzýshylyqty jasaýǵa beıim turatyn úshtik qurylymdy quqyq qorǵaý organdary, ákimdikter men salyq salasy qurap otyr. Tipti Atyraý oblysy ákiminiń úsh orynbasary men oblystyq eki basqarmanyń basshysy jemqorlyq kúdigine ilindi.
Memlekettik saıasattyń basty maqsaty – áleýmettiń turmysyn jaqsartý. Biraq jemqorlyq kúdigine ilingender eldiń, ulttyń emes, óz qaltasyn toltyratyn materıaldyq múddeni oılaıtyny ókinishti-aq. Tipti ondaılar ákeniń qanymen, ananyń sútimen darıtyn ultjandylyq minezdi jemqorlyqqa áýestikpen almastyryp alǵandaı áser qaldyrady. Zamannyń, álde adamnyń ózgergeniniń kórinisi me, búgingi memlekettik qyzmetshilerdiń mineziniń qalyptasýyna otbasyndaǵy tárbıeden góri, aralasatyn ortasy men atqaratyn laýazymdyq qyzmeti erekshe áser etetini anyq baıqalyp otyr. Minezge baılanysty ulylarymyz ne dep edi? «Teginde adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozady. Odan basqa nársemen ozdym ǵoı demektiń bári de aqymaqshylyq...», deıdi uly Abaı. Al Alash qaıratkeri Álıhan Bókeıhannyń ustanymy – «Ultqa qyzmet – bilimnen emes, minezden».
Estilerden qalǵan osyndaı esti sózdi eskermeı, ultqa qyzmet etýdi emes, qalta qamyn kókseıtinderdiń deni – óz qazaǵymyz. Olardyń minezi memlekettik qyzmetke ornalasqannan keıin kúrt ózgeretini-aı. Basybaıly baspanaǵa qoly jetpeı, páter jaldap júrgen qazaqqa janashyr bolýdyń ornyna memlekettik qyzmettegi mansabyn qazynanyń qarjysynan qarpyp qalýdyń urymtal sáti dep túsinetin sekildi.
Osyndaıda taǵy da dana Abaıdyń: «Sáýleń bolsa keýdeńde, Myna sózge kóńil ból. «Eger sáýleń bolmasa, Meıliń tiril, meıliń ól, Tanymassyń, kórmessiń, Qaptaǵan soń kózdi shel» deıtin naqylǵa bergisiz óleń joldary – búgingi qazaq qoǵamynyń aıqyn bolmysy. Mansaptyń býyna mastanǵan sheneýnikterde úlkenge – qurmet, kishige izet tanytatyn qarapaıymdylyq, kishipeıildilik, ustamdylyq qasıetter jetise bermeıtini daýsyz. Olardyń tarapynan kóbinese dańǵoılyq, jaltarma jaýap basym túsip jatady. Áldebir sharýasymen aldyna kelgen jasy úlken adamnyń «Pálenshe Túgensheuly» dep jaramsaqtana amandasyp, jaǵympazdanǵanyn mártebe sanap turady. Bul qolyndaǵy mansabyn shoqpar etip kórsetýge, qara aspandy tóndire ákireńdeýge beıim sheneýnikter qarapaıymdylyqty qarabaıyrlyq dep qabyldaýynyń dáleli emes pe? Bálkim, ózderi ersi qylyǵyn pash etetin áperbaqandyǵyn baıqamaıtyn shyǵar. Dara danyshpan «Paıda oılama, ar oıla» dep ósıet etkendeı, sheneýnikter atqaryp otyrǵan qyzmetinen jeke múddesi úshin kóldeneń tabys tabýdy emes, aldymen abyroıynyń tógilmegenin, adamdyq aınasyna daq túspegenin kózdegeni qajet-aq.
Árıne jańa Qazaqstannyń keleshegine qyzmet etetin bar qazaqtyń tasy órge domalap, parasatty, abyroıly bolǵanyn qalaımyz. Osy oraıda bılikti buqaramen jaqyndatatyn memlekettik qyzmetshiler mansaptyń býyna mastanbaı, bir sát Abaıdyń: «Talap, eńbek, tereń oı, Qanaǵat, raqym oılap qoı…» deıtin danalyǵyn este ustaı ala ma? Ásirese laýazymdy qyzmetke qoly jetken jastar osynaý bes asyl istiń astaryna úńilip, maǵynasyn jadyna túıse, aspandaǵan arynyn tejeý úshin «Sap, sap, kóńilim, sap, kóńilim!» der me edi?!
Atyraý oblysy