Jazyqsyz jandar jaýapqa tartylmasyn

Atap aıtqanda, «2014 jylǵy 12 qara­shadaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııanyń básekelestiktiń biryńǵaı qaǵıda­larynyń saqtalýyn baqylaý jónindegi óki­lettikterdi júzege asyrýy kezinde qupııa aqparatty qorǵaý tártibi jáne ony jarııa etke­ni úshin jaýaptylyq týraly kelisimge ózge­rister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy.

Qujat Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııanyń básekelestiktiń biryńǵaı qaǵı­da­larynyń saqtalýyn baqylaý jónindegi óki­let­tikterdi júzege asyrýy kezinde qupııa aqpa­ratty qorǵaý tártibi jáne ony jarııa etkeni úshin jaýaptylyq týraly kelisimdi 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq týraly sharttyń erejelerine sáıkes keltirýge baǵyttalǵan.

Taqyryp boıynsha Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Jumanǵarın baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, EAEO-nyń turaqty jumys isteıtin retteýshi organy retinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa qurylǵaly 10 jylǵa jýyq ýaqyt ótti.

«Osy kezeńde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter úshin monopolııaǵa qarsy zańnamany jetildirý bóliginde biryńǵaı saıasattyń jumys isteýi úshin qolaıly jaǵdaılar qamtamasyz etildi. Komıssııa transshekaralyq naryqtardaǵy báse­kelestiktiń jalpy qaǵıdalarynyń saqta­lýyn baqylaý jónindegi óz ókilettikterin iske asyrý aıasynda ótinishterdi qaraý, tergep-tekserýler júrgizý men isterdi qaraý sııaqty qajetti aqparatty, onyń ishinde memlekettik bılik organdarynan, zańdy jáne jeke tulǵalardan qupııa aqparatty suratady ári alady. Osy Kelisim qupııa aqparatpen jumys isteý tártibin retteıdi jáne Komıssııa qyzmetkerleriniń qupııa aqparatty alǵan kezde ony jarııa etkeni úshin jaýapkershiligin reglamentteıdi», dedi Serik Jumanǵarın.

Agenttiń basshysynyń aıtýynsha, ratıfıkasııalanatyn Hattama redaksııalyq sıpattaǵy ózgerister engizý arqyly Kelisimniń mátinin EAEO týraly shartqa sáıkes keltirýge baǵyttalǵan. Osy oraıda «ta­raptar» degen sóz «múshe memleketter», «biryńǵaı» degen sóz «jalpy», «qyzmet­kerler» degen sózder «laýazymdy adam­dar men qyzmetkerler» degen sózder­men aýys­tyryldy. «Osylaısha, Hatta­many ratıfıkasııalaý jáne qabyldaý Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq komıssııanyń Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń ereje­lerine sáıkes básekelestiktiń jalpy qaǵı­da­larynyń saqtalýyn baqylaý jónindegi óki­lettikterin tolyq iske asyrýdy qamtamasyz etýine múmkindik beredi», dedi S.Jumanǵarın.

Jalpy otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Depýtat Amanjan Jamalov Úkimet basshysy Álıhan Smaıylovtyń atyna sa­ýal joldap, «Samuryq-Qazyna» qorynyń basshylyǵynyń sheshimderine qatysty másele kóterdi. «Májilistiń jalpy otyrysynda Memleket basshysy «Samuryq-Qazyna» qorynyń jumysyn qaıta qaraý týraly tapsyrma berdi. Qoǵamda qordyń taǵdyryna qatysty pikirtalas bastaldy. Osy jaǵdaıda qordyń basshylyǵy pysyqtalmaǵan ári asyǵys sheshimder qabyldaı bastaǵanyn kórip otyrmyz. Bul óz kezeginde teris saldarǵa alyp kelýi múmkin. Osyǵan baılanysty qordy jańǵyrtýǵa qatysty josparly, naqty jumystarǵa oralý kerek dep sanaımyz», dedi A.Jamalov.

Depýtat Jambyl Ahmetbekov Premer-Mınıstrge joldaǵan saýalynda múgedektigi bar jandardyń zeınetke shyǵý jasyn tómendetý máselesin kóterdi. Onyń aıtýynsha, múgedektigi bar zeınetkerler mindetti túrde zeınetaqyny da, múgedektigi boıynsha járdemaqyny da alýǵa tıis. «Múgedektigi bar qazaqstandyqtardyń eńbek etýge quqyǵy bar jáne olardyń keıbireýleri zeınet jasyna jetkennen keıin jumysyn jalǵastyrǵysy keledi. Degenmen mundaı adamdar az. Zeınetke shyǵý qarsańyndaǵy múgedektigi bar adamdarǵa jumys isteý densaýlyǵyna baılanysty fızıkalyq qıyndyq týǵyzady. Burynǵy Úkimet múgedektigi bar adamdardyń zeınet jasy tómendegen kezde taǵaıyndalǵan yntymaqty zeınetaqy mólsheri múgedektik bo­ıynsha aı saıynǵy járdemaqydan tómen bo­lady dep jaýap berdi. Nelikten zeınetaqy júıe­sin múgedektigi bar adamdar úshin erek­she jaǵdaı jasaýǵa ózgertpeske», dedi J.Ah­met­bekov

Edil Jańbyrshın Úkimet basshysy Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan saýa­lynda fýnksııalardy memlekettik opera­torǵa berýdiń rásimderin aıaqtaǵanǵa deıin ýtıl jınaýǵa moratorıı jarııalaýdy su­rady. Onyń aıtýynsha, keıingi bes jylda avto­kólikter men aýylsharýashylyq tehnıkasyn satyp alýshylar, jeke operatorǵa sa­typ alynatyn tehnıkanyń maqsaty men úlgi­sine qaraı, 400 myńnan 13 mıllıon teńgege deıin ýtıl alymyn tólegen. Mundaı zańdy «bopsalaýdyń» nátıjesi elimizde kólikterdiń qymbattaýyna ákeldi. 2015 jyldan 2021 jylǵa deıin jańa kólikterdiń baǵasy eki esege jýyq ósti. Osynyń saldarynan eski kólikterdiń de baǵasy kóterilip ketti. «Kór­shi eldermen baǵa aıyrmashylyǵy elge shetel­dik kólikterdiń belsendi túrde tirkeýsiz ákelinýine múmkindik berdi. Qazaqstanǵa sheteldik nómirleri bar 200 myńnan astam kólik kirgen. Olardyń kópshiligi eskirgen, al keıbireýi tipti qylmysqa qatysy bar múlik. Sonymen qatar 2021 jyldyń maýsymynan bastap kabel men sym ónimderiniń qunyna da 5 paıyz ýtıl jınaý qarastyrylǵan. Osy máselelerge qatysty Prezıdenttiń tapsyrmasyn halyq zor yqylaspen qabyldady.

Biraq qazirgi tańda tapsyrmalardyń basqasha atqarylyp otyrǵanyn kórip otyrmyz. Ashyq normatıvtik-quqyqtyq aktiler portalynda jeke operatordyń quqyqtaryn memlekettik aksıonerlik qoǵam «Jasyl Damýǵa» dereý berýdi kózdeıtin qaýlynyń jobasy ornalastyryldy. Bul qaýly jobasyna sáıkes bes jyl boıy jeke operatordyń aqshany belsendi túrde jınaý prosesiniń ashyqtyǵy umytylyp qalatyn sııaqty. Jal­­py, ýtıl jınaýdan túsken qarjy týra­ly ártúrli sıfrlar aıtylyp júr. Jeke ope­ratordyń buqaralyq aqparat qural­daryna bergen málimetine qarasaq, 2016 jyl­dan 2021 jyldyń qyrkúıek aıyna deıin túsken qarjy 600 mlrd teńgeden astam. Bul qyrýar qarjy qaıda ketken? Ol jónin­de tolyq derek joq. Biz táýelsiz aýdıt nátı­je­leriniń ornyna Ekologııalyq kodekste jeke operatordyń aqshany «ıdeıa boıynsha» nege jumsaý kerek ekeni týraly aqparat alamyz», dedi E.Jańbyrshın.

Depýtattyń aıtýynsha, ashyq kózderden alǵan málimetter boıynsha 300 mlrd-qa jýyq qarajatyn avtokólik ónerkásibin jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn óndirýshilerdi yntalandyrýǵa berilgen. 30 mlrd-qa jýyq teńge eski kólikterdi tapsyrǵan halyqqa tólengen. 29 mlrd-qa jýyq teńge eski tehnıkalardy jınaqtaýǵa jáne ýtılızasııalaýǵa jiberilgen, al 181 mlrd-tan astam qarjynyń qaıda ketkeni belgisiz.

Depýtat Qazybek Isa Bas prokýror Ǵı­zat Nurdáýletov pen Prezıdent janyn­daǵy Adam quqy jónindegi ýákil Elvıra Ázimo­vaǵa depýtattyq saýal joldady. Depý­tat memlekettik tóńkeris jasaýǵa tal­pyn­­ǵandar tolyq anyqtalyp, jaýapqa tar­ty­lýǵa tıis ekenin aıtty. «Basynda áleýmet­tik ádilettilikter surap, beıbit mıtın­­gige shyqqan sherýshilerdi keıin Alma­ty­dan bastap, kóptegen qalada arnaıy daıyn­dalǵan búlikshil toptar paıdalanyp ketip, zańdy sherýdiń sońy qandy sherýge aınaldy. Qańtardaǵy qyrǵynda 227 adam qaza tapty. Jalpy, 4 500-den astam adam zardap shegip, 4 353 adam túrli jaraqat alǵan. Mundaı qasıetti qazaq tarıhyna qara tańba salǵan qandy qasiret qaıta qaıtalanbaýy úshin, Memlekettik tóńkeristi jasamaq bolǵan kimder, basshysy kim, qosshysy kim, oryndaýshylary kimder, bári tolyq anyqtalyp, túgel jaýapqa tartylýǵa tıis!

Ereýil kezinde beıbit sherýge shyqqany úshin ǵana kóp adam, ásirese, jastarymyz jazyqsyz tutqyndalyp, soqqyǵa jyǵylyp, azap­talyp jatqandary týraly naqty máli­metter men vıdeolar taralyp jatyr. Áleý­mettik jelilerde de jıi jazylady. Tek qyl­mys jasaǵandar ǵana jaýapqa tartylýy tıis! Bundaı jazyqsyz jandardy tutqyn­dap, azaptaý naǵyz arandatý, memleketke, Prezıdenttiń saıasatyna qarsy qasaqana jasalyp jatqan qastandyq dep sanaımyz. О́ıtkeni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev árbir istiń ádil tergelip, tipti aýyrlatatyn mán-jaı bolmasa, jazalaryn jeńildetý kerek degen talap qoıdy», dedi Q.Isa.

Sondaı-aq jalpy otyrysta Elnur Beısenbaev, Qudaıbergen Erjan, Ekaterına Smyshlıaeva, Serik Erýbaev, Azat Perýashev, Ǵanı Hamzın, Aıqyn Qońyrov, Erlan Smaılov depýtattyq saýal joldady.