Bilim salasyndaǵy asa mańyzdy mindettiń biri – aýyl mektepteriniń sapasyn kóterý. Bul máseleni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev nazarda ustap otyr. Osy oraıda ótken jyldyń sońynda Dúnıejúzilik salystyrmaly bilim berý qoǵamdary keńesiniń (WCCES) jýrnalynda ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ professory, Pedagogıkalyq ǵylymdar akademııasynyń prezıdenti Asqarbek Qusaıynovtyń «Oqýshylardyń bilim sapasyn arttyrýdaǵy ishki rezervtiń róli» atty maqalasy jarııalanǵanyn atap ótý kerek.
WCCES-ti 1970 jyly Ottavada (Kanada) álemniń jetekshi komparatıvıst ǵalymdary qurǵan edi. Qazirgi ýaqytta WCCES quramyna álemniń 50-den asa jetekshi eliniń salystyrmaly bilim berý qoǵamdary kiredi. Atalǵan keńes IýNESKO-men tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Al WCCES jýrnaly – salystyrmaly jáne halyqaralyq bilim berý salasyndaǵy álemdegi jetekshi jýrnaldardyń biri. Ár maqalanyń tolyq annotasııasy aǵylshyn, fransýz, ıspan, orys, qytaı jáne arab tilderinde jazylady.
A.Qusaıynovtyń maqalasynyń annotasııasynda: «Maqalada orta bilim berý júıesiniń quramdas bólikteri jáne olardyń bilim sapasymen baılanysy Pedagogıkalyq ǵylymdar akademııasy men sheteldik ǵalymdardyń zertteýleri negizinde saralap kórsetilgen. Zertteý qorytyndysy Túrkistan oblysyndaǵy mektepterde eki jyl boıy júrgizilgen eksperıment derekterine negizdelgen. Avtor eksperıment tujyrymdamasyn jáne ony júzege asyrýdyń keshendi baǵdarlamasyn ázirlegen, sonymen qatar eksperıment nátıjelerin usynǵan. Avtor oqýshylardyń bilim sapasyn arttyrýdaǵy bilim berý uıymdarynyń ishki rezerviniń rólin atap kórsetedi jáne ony McKinsey&Company kompanııasynyń «Mekteptegi oqytýdyń turaqty joǵary sapasyna qalaı jetýge bolady?» jáne «Eń jaqsy mektep júıeleri qalaı jetildirilip jatyr?» taqyryptarynda júrgizgen zetteýlerine súıene otyryp dáleldegen. PISA jáne TIMSS zertteýleriniń 2003 jyldan bergi nátıjeleri, sondaı-aq olardyń sáttiligi men tıimdiligin qamtamasyz etetin faktorlar taldanǵan», dep jazylǵan.
A.Qusaıynov Túrkistan oblysynyń Tólebı, Ordabasy, Otyrar jáne Saıram aýdandarynda júrgizgen eksperımentke 40-tan asa mektepten 3 myńnan asa oqýshy men 400-ge jýyq muǵalim qatysqan.
Tómende bilim sapasy men onyń quraýshylarynyń ózara baılanysyn kórsetetin formýla men tujyrymdama berilgen. Jýrnal redaksııasy bul formýlany professor A.Qusaıynovtyń formýlasy dep belgilegen:
Sbil = Sst + So + Skkb + Sms + St + Sǵzj + Sbas +Smtb
Sbil – oqýshylardyń bilim sapasy;
Sst – bilim standarttary men oqý baǵdarlamalarynyń sapasy;
So – oqý ádebıetiniń sapasy;
Skkb – pedagog kadrlardyń kásibı biliktiligi sapasy;
Sms – bilim monıtorıng sapasy;
St – rýhanı-adamgershilik jáne patrıottyq tárbıe berý sapasy;
Sǵzj – ǵylymı-zertteý jumystarynyń sapasy;
Sbas – basqarý júıesiniń sapasy;
Smtb – materıaldy-tehnıkalyq baza sapasy.
Tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, barlyq elde osy baǵyttar boıynsha kóptegen jumys júrgiziledi. Alaıda bul jumys júıeli jáne ǵylymı negizde júrgizilgen elderde ǵana oqýshylardyń bilim sapasy kóteriledi. Iаǵnı A.Qusaıynov bir synyp oqýshylarynyń bilim sapasyn kóterý úshin osy quraýshylardyń barlyǵynyń sapasyn arttyrý jumystary osy synyp oqýshylarymen baılanysty júrgizilýi kerek ekenin jazady.
Osy ýaqytqa deıin bilim sapasyn kóterý problemasy bir formýlamen qysqa, yqsham jáne óte túsinikti jazylmaǵan edi. Álemniń 50-den asa eline taraıtyn jýrnalda A.Qusaıynovtyń 21 bettik kólemdi maqalasynyń jarııalanýy – qýantarlyq jaıt. Osy eksperıment jumystary tııanaqty zerttelip, elimizdiń barlyq óńirinde júrgizilse, durys bolar edi dep oılaımyz.
Aıagúl MIRAZOVA,
Qazaqstannyń Eńbek Eri,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
ALMATY