El Úkimeti taıaý jyldarda ǵylym men bilim salasyna qoldaýdy kúsheıtýdi josparlap otyr. Sonyń dálelindeı, ótken jyly ǵylym salasyn qoldaý eki esege artty.
Bul másele Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa otyrysynda da keńinen talqylanǵan bolatyn. Osy oraıda kóńilge túıgen myna máselelerge toqtalyp ótkim keledi.
Birinshiden, daryndy balalardy qoldaýdyń mańyzdylyǵy. Maǵan daryndy balalarǵa arnalǵan mektepte oqyp, osyndaı mektepti basqarý baqyty buıyrdy. Daryndy balalarǵa laıyqty ustazdar kerek ekeni barshamyzǵa anyq. Bul ınklıýzııa máselesi bolyp sanalady. Osyǵan baılanysty bıylǵy jyly biz Abaı ýnıversıtetinde Honors College jobasyn qolǵa alyp otyrmyz. Bul joba «myqty» stýdentterdi anyqtaýǵa jáne daıarlaýǵa, olardy odan ári qosymsha biliktilikti arttyrý kýrstarymen, erekshe baǵyttaǵy mektepterde óndiristik praktıkadan ótkizýmen yntalandyrý jáne shákirtaqylar berý úshin qosymsha qarjylandyrýdy tartýǵa baǵyttalatyn. Bul jobany RFMM, NZM, BIL áriptesteri qoldap otyr.
Ekinshiden, bolashaq urpaqty tárbıeleý máselesi. Tárbıe – bul belgili bir buqaralyq is-sharalardy ótkizý emes degen tezıs qatty unady. Jalpy alǵanda bul tutas tulǵanyń qalyptasýy. Ýnıversıtetimizde osy máseleni uıymdastyrý barysynda Abaıdyń «Tolyq adam» tujyrymdamasyn basshylyqqa alamyz. Jalpy jańa tendensııalar men qundylyqtarymyzdy (Abaıdyń «Tolyq adam», X, Y, Z jáne múmkin alfa býyndarynyń aıyrmashylyǵy, t.b.) eskere otyryp, biz «Ulttyq tárbıe» ortalyǵyn ashtyq. Bul ortalyqtyń jumysy balabaqshalar men mekteptermen birlese júrgiziletin bolady.
Úshinshiden, tehnıkalyq jáne IT mamandyqtary boıynsha granttar 40%-dan 60%-ǵa deıin ulǵaıtylady. Alǵashqy bilimim saıasattanýshy bolsa da, men bul sheshimdi qoldaımyn, óıtkeni búginde bizde tehnarlar men myqty IT mamandar jetispeıdi. Búginde búkil álemde tehnologııalyq progress júrip jatyr. Jumystar, algorıtmder jáne drondar bizdiń kúndelikti ómirimizdi yńǵaıly etti. Bizge de osy jalpyadamzattyq progreske úles qosatyn tehnarlar men IT mamandary qajet.
Tórtinshiden, ótken jyly ǵylymdy qarjylandyrýdyń eki esege artýy ǵalymdar úshin úlken jańalyq boldy. Búgingi tańda joǵary oqý orny zertteý júrgizýsiz tolyqqandy jumys isteı almaıdy. Álemde ýnıversıtet professorynyń úsh jumys baǵyty bar dep sanalady: zertteý júrgizý, oqytý jáne qoǵamǵa qyzmet etý. Eger oqytý jáne qoǵamǵa qyzmet etý arnaıy qarjylandyrýǵa muqtaj bolmasa, zertteý júgizýdi qarjylandyrýsyz qaldyrý múmkin emes.
Besinshiden, jańa onlaın-ýnıversıtetter ashylady. Onlaın bilim berý – qalypty jaǵdaı jáne qajettilik. Onlaın ýnıversıtet – bul zým dáristeri emes. Soursera nemese edx boıynsha oqyǵandar meni mindetti túrde túsinedi. Sondyqtan bul máseleni sheshý úshin de IT mamandary men tehnarlar qajet bolady.
Shyńǵys NURLANULY,
Abaı atyndaǵy QazUPÝ,
Áleýmettik damý jónindegi prorektor