Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda eldegi sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaı, turǵyn úı saıasatyndaǵy jáne baspanany jalǵa alý aqysyn sýbsıdııalaýdaǵy jańa mehanızmder men bilim men ǵylymdy damytýdyń jańa tásilderi talqylandy.
Kásipkerler sanıtarlyq normalardy qatań saqtaýǵa tıis
Birinshi másele boıynsha sóz alǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat Qazaqstanda koronavırýs ınfeksııasymen syrqattaný jaǵdaıy turaqtalmaǵanyn, vırýs juqtyrý deńgeıi áli de joǵary bolyp turǵanyn baıandady. О́ńirlerdiń kóbi «qyzyl» aımaqta tur. Aýrýdyń eń kóp ósimi Pavlodar, Aqmola, Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda baıqalady.
Kásipkerlerge qatysty karantındik shekteýlerdiń tómendegenin eskere otyryp, Úkimet basshysy «Atameken» UKP-ǵa bıznespen sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtaý boıynsha áleýmettik jaýapkershilik máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy. «Kásipkerler jumysyna asa jaýapkershilikpen qaraýǵa tıis. Saýda nemese tamaqtaný oryndarynda, óndiris alańdarynda koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyna jol bermeý úshin barlyq qajetti shara qatań saqtalýy kerek. Muny bıznestiń ózi qadaǵalaýy tıis, óıtkeni áleýmettik jaýapkershilik, birinshi kezekte, bıznestiń ózi úshin qajet», dedi Á.Smaıylov.
Premer-Mınıstr eldegi sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaıdy baqylaýda ustaýdy, oqý oryndarynda sanıtarlyq talaptardyń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etýdi, halyqty vaksınalaý jáne revaksınalaý jumystaryn barynsha kúsheıtýdi tapsyrdy. Buǵan deıin berilgen tapsyrmalarǵa qaramastan, Mańǵystaý jáne Qostanaı oblystarynda ekpe alýǵa tıis halyqtyń jartysy ǵana vaksına saldyrǵan. Sondaı-aq el astanasy men Almatyda jáne Mańǵystaý oblysynda revaksınalaý qarqyny jaqsarǵan joq.
Úkimet basshysy Shyǵys Qazaqstan oblysyn jaqsy mysal retinde keltirdi, onda vaksınamen qamtý 100%-ǵa, revaksınalaý 80%-ǵa jetken, sondaı-aq Jambyl oblysynda vaksınamen qamtý 100%-ǵa jýyqtaǵan, al halyqtyń 66%-y revaksınalanǵan.
70 myń otbasynyń turǵyn úı jaldaý aqysy sýbsıdııalanady
Úkimet otyrysynda turǵyn úı saıasatyndaǵy jáne turǵyn úıdi jaldaý aqysyn sýbsıdııalaýdaǵy jańa tásilder qaraldy.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Q.О́skenbaev atap ótkendeı, azamattardyń jekelegen sanattarynyń máselelerin jedel sheshý maqsatynda Memleket basshysy turǵyn úıdi kommersııalyq naryqta jalǵa alǵany úshin tólem tetigin ázirleýdi tapsyrdy. «Búgingi kúni elimizde shamamen 590 myń adam kezekte tur, sonyń ishinde 210 myń adam halyqtyń áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan tobyna jatady. Bul kópbalaly otbasylar, I jáne II toptaǵy múgedekter, jetim balalar, múgedek balalary bar otbasylar», dedi Q.О́skenbaev.
Sonyń ishinde, mınıstrdiń aıtýynsha, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bazasynyń derekterine sáıkes tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen shamamen 70 myń azamat qysqa merzim ishinde turǵyn úımen qamtamasyz etilýge tıis. Osy maqsatta jeke turǵyn úı qorynan jalǵa alynǵan turǵyn úı úshin tólemderdi taǵaıyndaý qaǵıdalary ázirlendi, onda «Otbasy banki» operator bolyp belgilendi. Bank kezekte turǵan adamdardy turǵyn úıge muqtajdyǵyn aqparattyq júıe arqyly tekseredi. Mınıstrdiń aıtýynsha, ataýly kómek qaǵıdaty azamattardyń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen: jaldaý aqysynyń 50%-y memlekettik sýbsıdııalar esebinen jabylady, qalǵan 50%-yn jalǵa alýshy óz qaltasynan tóleıdi. «70 myń azamatqa qoldaý kórsetý úshin 50 mlrd teńge qajet, bul rette kórsetilgen qarajat jyl saıyn kezekte turǵan adamdardyń sanyna baılanysty ózgerýi múmkin», dedi Q.О́skenbaev.
Onyń aıtýynsha, ótinish berýshige qoıylatyn negizgi talaptar mynalar: Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bolýy, otbasynyń sońǵy 6 aıdaǵy jıyntyq tabysy otbasynyń árbir múshesine shaqqanda eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń bir eselengen shamasynan aspaýǵa tıis. Buǵan qosa, azamat turǵyn úıge muqtaj retinde ákimdiktiń kezeginde turǵanyn rastaýy qajet jáne jaldaý aqysyn sýbsıdııalaý úshin turǵyn úı ıesi men ótinish berýshi arasynda jasalǵan shart bolýy kerek. Al operator bankke birneshe qujat tapsyrylady: tólemderdi taǵaıyndaý jónindegi ótinish (ESQ qajet), turǵyn úıdi jaldaý týraly shart, qalǵan qujattardy bank aqparattyq júıelerden ózi alady. О́tinish berýshiniń qujaty túgel jáne durys bolsa, úıdiń jaldaý aqysy memleket tarapynan 10 jumys kúniniń ishinde aýdarylady, deıdi Q.О́skenbaev.
Turǵyn úıdi jaldaý qunyn sýbsıdııalaý úshin bólinetin qarjyny respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten birlesip qarjylandyrý qarastyrylyp otyr. Iаǵnı bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten jyl saıynǵy shyǵyndar 40 mlrd teńgeni jáne jergilikti bıýdjetter úshin 10 mlrd teńgeni quraıdy.
Tólem tetigin iske asyrý úshin qadamdyq is-qımyl jospary jasaldy. Birinshiden, ólshemsharttar men talaptar, sondaı-aq jaldaý mólsherlemesiniń shekti quny kórsetilgen qaǵıdalar ázirlendi. Ekinshiden, respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdi naqtylaý qajet. Úshinshiden, Otbasy bank memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerimen ıntegrasııalanýdy aıaqtaýǵa tıis. Turǵyn úı tólemderi baǵdarlamasyn tolyq iske qosý mamyr aıyna josparlanǵan. Joǵaryda kórsetilgen tásilder maquldanǵan jaǵdaıda mınıstrlik óz buıryǵyn bekitýge daıyn.
Mınıstrdiń aıtýynsha, azamattardyń turǵyn úı máselesin sheshýdiń negizgi tásilderi sýbsıdııalar, turǵyn úıdi jalǵa alýǵa arnalǵan turǵyn úı tólemderi, qurylys salýshylardan daıyn turǵyn úıdi satyp alý, «eski oramdardy» renovasııalaý, problemalyq obektilerdi aıaqtaý arqyly memlekettik qoldaýdyń jańa tetikteri bolady. Osyny eskere otyryp, bıyl turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýdiń jyldyq kólemin 17 mln sharshy metr dep belgileý usynylady. «Búgingi tańda qurylys salasynda 46 476 kásiporyn jumys isteıdi, onda jumyspen qamtylǵandar sany – 641 myń. Biz jumys oryndaryn saqtaý jáne ulǵaıtý jónindegi saıasatty odan ári jalǵastyramyz», dep sendirdi Q.О́skenbaev.
«Báıterek» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Aıdar Áriphanov oblıgasııalardy satyp alý tetigi arqyly kredıttik turǵyn úı salý baǵyty boıynsha ákimdikterge jalpy somasy 163,7 mlrd teńge qorlandyrý usynylǵanyn aıtty, bul bekitilgen jospardyń 100%-y. Turǵyn úı qurylys jınaqtary baǵyty boıynsha 2021 jyly halyqqa jalpy somasy 1,235 trln teńgege 82,2 myń jeńildikpen qaryz berildi. Otbasy bank júıesinde 1,5 trln teńge bolatyn 2,2 mln shart bar. Úlestik turǵyn úı qurylysy baǵyty boıynsha jalpy somasy 372 mlrd teńgege aýdany 2 mln sharshy metr turǵyn úı bolatyn 70 joba kepildendirildi. Jeke qurylys salýshylardyń kredıtterin sýbsıdııalaý baǵyty boıynsha jalpy somasy 28 mlrd teńge bolatyn jobalar maquldandy, al jospar boıynsha 20 mlrd teńge bolǵan.
Máseleni Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov qorytyndylady. «Azamattardyń ál-aýqatyn jaqsartý – memlekettik saıasattyń eń mańyzdy mindeti. Osy mindetke jetýdiń basym baǵyttarynyń biri – ol turǵyn úıdiń qoljetimdi bolýy», dedi ol.
Úkimet basshysy jalpy qurylys salasy jyl saıyn oń dınamıka kórsetip, ósip kele jatqanyn atap ótti. 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha 17,1 mln sharshy metr úı salyndy. Turǵyn úı qurylysyna shamamen 2,4 trln teńge ınvestısııa tartyldy. Biraq osynshama ósimge jáne baspana salý josparlarynyń oryndalýyna qaramastan, qarapaıym azamattardyń basym bóliginiń baspanaǵa qoldary jetpeı júr. Úı kezegine turǵandardyń sany kóbeıip jatyr.
Osyǵan oraı Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda turǵyn úı saıasatynyń jańa tásilderi ázirlendi. Munda Otbasy bankine erekshe oryn beriledi, ol baspanaǵa muqtaj adamdardyń kezegin qalyptastyrý jáne olarǵa turǵyn úılerdi jeńildikpen satý boıynsha biryńǵaı operator qyzmetin atqarady. Qazirgi tańda azamattarǵa úı satyp alý maqsatynda ózderiniń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin Otbasy bankindegi depozıtterge salý múmkindigi berildi. Zańnamany reformalaý aıasynda turǵyn úıdi kirisine qaraı satý, arendalyq tólemderdiń bir bóligin sýbsıdııalaý jáne aýyldy jerlerde turǵyn úı salý tetikteri engiziledi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes arendalyq tólemniń bir bóligin sýbsıdııalaý mehanızmin engizý týraly sheshim qabyldandy. Baspanaǵa muqtaj 70 myńǵa jýyq otbasy osy tetik arqyly baspanamen qamtylady, olar jaldaý aqysynan únemdelgen qarajatty úı satyp alýǵa jınaı alady. «Jalpy, jańa tásilder men mehanızmder 10 jyl ishinde turǵyn úı kezeginde turǵan jarty mıllıonnan astam adamnyń baspana máselesin sheshýge jáne memlekettik qoldaýdyń ádiletti, ashyq ári qoljetimdi júıesin jasaýǵa múmkindik beredi», dedi Á.Smaıylov.
Premer-Mınıstr Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine «Báıterek» UBH» AQ-men birlesip, arendany sýbsıdııalaý tetigin engizý boıynsha barlyq uıymdastyrý máseleleri men rásimderdi aıaqtap, osy jyldyń 1 mamyryna deıin naqty iske asyrýdy tapsyrdy. Rásimderdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, sapasyn arttyrý jáne odan ári jeńildetý úshin joǵaryda atalǵan mınıstrlikke qurylys salasyn retteýge sıfrly tehnologııalardy engizý jónindegi zań jobany osy jyldyń 1 sáýirine deıin Úkimetke engizý tapsyryldy. «Qurylys maýsymyn ýaqtyly bastaýdyń mańyzy zor. Ol úshin óńir ákimderi kún jylynǵan soń qurylys jumystaryn barynsha tezdetýge múmkindik týǵyzyp, erte bastan jer telimderin bólýdi, jobalyq qujattardy ázirleýdi, qajetti ınfraqurylymdy júrgizýdi qamtamasyz etýge tıis», dedi Á.Smaıylov.
Halyqtyń jappaı sapaly bilim alýyna jaǵdaı jasaý – negizgi mindet
Úkimet otyrysynda bilim men ǵylymdy damytýdyń jańa tásilderi qaraldy.
Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy: «Bizdiń basty mindetimiz – bilim berýdiń barlyq deńgeıinde halyqtyń jappaı sapaly bilimge qol jetkizýin qamtamasyz etý. Memleket basshysynyń bastamasymen 2022 jyl «Balalar jyly» dep jarııalandy. Osyǵan oraı balalardy sapaly bilim berý arqyly jan-jaqty damytatyn mańyzdy is-sharalardy qarastyrý qajet», dedi.
Úkimet basshysy mektepke deıingi bilim berýde sapany baǵalaý quraldaryn kúsheıtip, balalardyń erte kezden damýynyń álemdik kórsetkishterin engizgen jón ekenin aıtty. Orta bilim berýde qala men aýyl mektepterindegi oqytý sapasyn teńestirýge, mektep oqýshylarynyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyna, balanyń tulǵalyq qasıetterin qalyptastyrýǵa basa mán berý kerek.
Premer-Mınıstr pedagogterdi áleýmettik qoldaý baǵdarlamasy aıasynda ákimdikter men bilim mınıstrligine kadrlar tapshy óńirlerge ustazdardy tartý úshin qosymsha aqy tóleý, turǵyn úımen qamtamasyz etý, kommýnaldyq qyzmetterge ótemaqy tóleý jónindegi sharalardy qarastyrýdy tapsyrdy.
Á.Smaıylov jaqyn ornalasqan mektepten tys uıymdardy, tegin mektep úıirmelerin, sporttyq seksııalardy, aýla klýbtaryn kóbeıtý jumysyn júrgizý qajettigin atap ótti. «Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý júıesin reformalaýdy jalǵastyrý kerek. Onyń sapasyn, tásilderi men materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etilýin túbegeıli ózgertken jón. Barlyq jerde kásiporyndardyń kolledjderdi óz qamqorlyǵyna alýyn jolǵa qoıý kerek. Kolledjder tek jastardy ǵana emes, jumys berýshiler men ınvestorlardy da ózine tartyp, dástúrli baǵdarlamalarmen qatar, qysqa merzimdi oqý baǵdarlamalaryn usynýǵa tıis», dedi Úkimet basshysy.
Premer-Mınıstr memlekettik tapsyrysty qalyptastyrý barysynda ár óńirdegi belgili bir jumysshy mamandyqtarǵa degen qajettilikti eskerýdi tapsyrdy. «Kolledjder men ýnıversıtetterdiń túlekteri eńbek naryǵynda suranysqa ıe bolýy kerek. Qazirgi tańda dál osy eńbek naryǵyndaǵy suranys pen onyń perspektıvalyq boljamy kadrlar daıarlaýdaǵy negizgi faktorlar bolyp tabylady», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy joǵary bilim berý júıesin, ásirese, tehnıkalyq joǵary bilim berýdi qaıta qaraýdy, tanymal ýnıversıtetterdiń fılıaldaryn, kampýstaryn ashý isinde naqty sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Jastardyń joǵary bilim alý múmkindigin keńeıtý úshin memlekettik tapsyrys kólemin ulǵaıtý, onyń ishinde elimizdiń batys óńirleriniń stýdentteri úshin tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha qosymsha 10 myń grant bólý josparlanyp otyr. Joǵary bilim salasynda granttar arqyly memlekettik tapsyrystardy bólý kezinde óńirlerdiń erekshelikteri men oblystardaǵy kadrlarǵa degen qajettilik eskeriledi.
Premer-Mınıstr tehnıkalyq ǵylymdardy damytýǵa basymdyq berý, E-lab biryńǵaı platformasyn qurý, ǵylymdy bazalyq qarjylandyrýdy keńeıtý arqyly ǵylymı ınfraqurylymdy jańǵyrtý jónindegi sharalar keshenin qarastyrýdy tapsyrdy. Bilim jáne ǵylym mınıstrligine «Bilimdi ult» sapaly bilim berý» ulttyq jobasyn qaıta qaraý, Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrlikterimen birlesip, Úkimettiń 2022 jylǵa arnalǵan is-qımyl baǵdarlamasynyń jobasyna Balalardy balabaqshaǵa kezekke qoıýdyń biryńǵaı sıfrly bazasyn qurý, Tárbıe jumysy tujyrymdamasyn qabyldaý, Qosymsha bilim berýdiń biryńǵaı ulttyq portalyn qurý jónindegi is-sharalardy engizýdi qamtamasyz etý tapsyryldy.
Úkimet basshysy osy jylǵy 10 aqpanǵa deıin kásiporyndardyń kolledjderdi qamqorlyqqa alýyn damytý jónindegi keshendi jospardyń jobasyn, osy jyldyń 7 aqpanyna deıin jetekshi sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashý jónindegi Jol kartasyn engizý kerektigin aıtty. «Salalyq memlekettik organdarmen birlesip, tehnıkalyq baǵyttaǵy ǵylymı kadrlardy daıarlaýǵa basymdyq berý qajet, onyń ishinde jas ǵalymdarǵa granttar bólý jáne jyl saıyn jetekshi sheteldik ǵylymı ortalyqtarǵa jiberý jumystarynyń aıasynda da uıymdastyrý kerek», dedi Á.Smaıylov.