«Qazaqstan – 2050» Strategııasy – el erteńin eńselendirer eren joba

Elordadaǵy Ortalyq kommýnıkasııa qyzmetinde

M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıte­tiniń rektory M.Sarybekovtiń qatysýymen «Elbasy Joldaýynyń aıasynda básekelestik memleketke kadrlar daıyndaý» taqyrybynda brıfıng bolyp ótti.

Kadr daıyndaýdaǵy qarymdy qadam

Elbasynyń Joldaýyndaǵy bilim jáne ǵylymdy damytýǵa qatysty baǵyttaryn nasıhattaý men túsindirý jáne M.H.Dý­latı atyndaǵy Taraz mem­le­kettik ýnıversıtetiniń báse­kege qabiletti mamandardy daıyn­daýdaǵy qyzmeti týraly ha­lyqty aqparattandyrýdy maqsat etken basqosýdy ótkiz­gen ýnı­versıtettiń negizgi uıym­das­tyrý qyzmetiniń strate­gııa­lyq usta­nymy – stýdentterge, magıs­tranttarǵa jáne dokto­rant­tarǵa ǵylym arqyly bilim berý. Taraz memlekettik ýnı­ver­sıteti – 60 mamandyqtan bakalavrıat, 39 mamandyqtan magıstratýra jáne 3 mamandyqtan PhD-doktorantýra baǵdarlamalary boıynsha mamandar daıyndaı­tyn ońtústik óńirdegi jetekshi oqý oryndarynyń biri. Ýnı­ver­­sıtet halyqaralyq bilim berý keńistiginde ıntegra­sııany te­reń­detý, oqytý­shy­lardyń ǵyly­mı-zertteý múm­kindikterin keńeıtý jáne bilim alýshylardyń akade­mııa­lyq utqyrlyǵyn damy­tý maq­sa­tynda Shanhaı ynty­­maq­tas­tyq uıymy ýnıver­sı­tet­teriniń jelisine resmı túrde qabyldanypty. Sonymen qatar, Belarýs-Qazaqstan ǵylymı-bilim berý konsorsıýmy aıasynda birqatar ınnovasııalyq jobalardy da júzege asyrǵan. Oqý orny ońtústik óńirdegi iri patent ıelenýshi bolyp, jyl saıyn ýnıversıtet ǵalymdary jańa qurylǵylar men jab­dyq­tarǵa, mehanızmderge, qury­lys materıaldaryna orta esep­pen 25-30-dan Qazaqstan ınno­vasııalyq patentin jáne avtor­lyq kýálikterin ıelenipti. Jam­byl oblysy ákimdiginiń tapsyrmasymen ýnıversıtette patentter men avtorlyq kýálik­terdi kommersııalandyrý boıynsha negizdelgen usynys­tardy irikteý, saraptaý jáne júzege asyratyn aımaqtyq sarap­tamalyq ortalyq qurylǵan. Ýnıversıtet ujymy aımaqta memlekettik jastar saıasatyn júzege asyrý barysyna belsene atsalysyp, ártúrli sanattaǵy jastardyń máselelerimen aınalysý maqsatynda ýnıversıtette aımaqtyq ǵylymı-zertteý ortalyǵy qurylyp, onyń qyzme­ti memlekettik áleýmettik tapsyrys esebinen oblystyq bıýdjetten qarjylandyrylyp otyr. TarMÝ bilim berý jáne ǵylym salalary boıynsha ekijaqty yntymaqtastyq týraly 49 joo-men jáne alys-jaqyn sheteldik ǵylymı-zertteý uıymdarymen keli­simshart jasasyp, halyq­ara­lyq yntymaqtastyq shartta­rynyń aıasynda birlesken zertteý jobalary júzege asyrylyp keledi. Sonyń arqasynda jyl saıyn ýnıversıtettiń oqytý­shylary men stýdentteri halyqaralyq bilim berý baǵdar­lamalarynyń granttaryna ıe bolyp keledi. Lıýblın (Pol­sha) polıtehnıkalyq ýnı­­ver­sı­tetimen jasalǵan kelisim­shart aıasynda bakala­vrıat­tyń jáne magıstratýranyń bilim berý baǵdarlamalary boıynsha qos dıplomdy júıege kóshý jumysy qolǵa alynǵan. M.H.Dýlatı atyndaǵy TarMÝ-diń ǵylymı-ádistemelik, materıaldyq-tehnıkalyq qory men kadrlyq-pedagogıkalyq áleýeti ýnıversıtettiń 2020 jyl­ǵa qaraı ońtústik óńirdiń za­manaýı ǵylymı-bilim, ınno­va­sııalyq-ıntellektýaldyq jáne mádenı-aǵartý ortalyǵyna aınalýyna múmkindik beredi. Berik SADYR, «Egemen Qazaqstan».

Birlik bar jerde baǵyndyrar bıik te bar

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev el Úki­metine memlekettik ındýs­trııa­landyrýdyń jańa kezeńine ótý josparyn jasaýdy tapsyryp otyr. Budan bylaıǵy jerde elimizde halyqtyq ki­ris­tiń ósý saıa­saty jan-jaq­ty py­syqtalatyn bolady. Osy­ǵan oraı Elbasy qarjylyq-nesıe­lik saıasat barysynda árbir qa­zaqstandyqtyń kiris tabysyn ınflıasııa men qunsyzdanýdan saqtaýǵa kepil bolýdy myqtap qadaǵalaý kerektigin aıtty. Elbasy alǵa qoıyp otyrǵan jańa maqsat, jańa baǵdarlama – «Qazaqstan-2050» Strategııasy – bul urpaqtar jalǵastyǵynyń uly maqsattar kóshindegi ún­qatysýy, bir múdde astynda jıylýy dep bilemin. Qazaqstan halqynyń óz qolymen jetken jetistigi – el Táýelsizdigi uly is ekenine, muny erteńgi urpaq jalǵastyryp áketetinine Elbasymyz óziniń Qazaqstan halqyna jasaǵan Joldaýynda barshamyzdyń kózimizdi jetkizdi, kóńilimizdi sendirdi. «Qazirgi tańda adam balasy ǵalamı jańa talaptarǵa tap bolyp otyr», dep sóz sa­baqtaǵan Elbasy bizdiń eli­mizdiń de aldynda turǵan ne­gizgi 10 baǵyt, 10 talapty tal­qylap turyp túsindirip berdi. Barsha qazaqstandyqtyń den­saýlyǵynan bastap bilim alý, jumyspen qamtý, jalaqy, zeı­netaqy men áleýmettik tólemder tóleý, tipti, turǵyn úı máselesin de nazardan tys qaldyrmaıtyn Prezıdenttiń osy Joldaýyna da el dán rıza. Kezinde jeke menshiktiń qolyna ótip ketken ken baılyq­tary men ónerkásip oryndaryn el ekonomıkasyn kóterý úshin memleket menshigine qaı­tarý baǵytyndaǵy jumystar qar­qyndy júrgizilýde. Sondaı-aq, Memleket basshysynyń elimizdiń kadrlyq áleýetine basa mán berip otyrǵandyǵy qýantady. Sany bar, sapasy joq mamandardy emes, bolashaqta halyq úmitin aqtaı alatyn isker azamattardy daıyndaý qajet ekendigin de Elbasy nyǵarlap turyp tapsyrdy. Bul Joldaýdan túıgenimiz, tynysh ta birligi jarasqan elde alǵa basý, ilgerileý bar. Barsha qazaqstandyqtar bolyp Kók týdyń astynda, kókeıge túıgen uly maqsattyń aıasynda biriksek, biz jeńbeıtin qıyndyq, biz almaıtyn bıik joq! Gúlnár ANNAQULIEVA, túrkimen etnomádenı birlestiginiń tóraıymy. ALMATY.

Ǵylymǵa qarjy kerek, ǵalymdy qalyptastyrý odan da ózekti

Adamzatqa progressıvti kóptegen jańalyqtar ákelgen HH ǵasyrdyń aıaǵyna deıin «Besjyldyqtyń balǵasy sol­qyldata soǵylsyn!» degen urandar bolýshy edi. Jos­parly ekonomıkanyń kezinde «Qazaqstanda qoı sanyn 50 mıllıonǵa jetkizemiz» degen tapsyrma bolǵany da aǵa býynnyń esinde bolar. Al HHI ǵasyr­daǵy ǵylym men ekonomı­ka­ny damytýdyń talap-tilegi, álem­dik damý baǵyty tipti ózgeshe. Ǵylymdy damytqanda ǵana ǵalamdyq ólshemdermen alǵan­daǵy judyryqtaı jerdi kóshi toqtamaıtyn adamzat ıgiligine durys paıdalanamyz. Ekonomıkanyń ǵylymı qamtymdy modeline kóshpeı, Prezıdent Nursultan Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda tapsyrǵan eńbek ónimdiligin 5 ese ósirý maqsatyna jetý múmkin emes. Alǵa qoıyp otyrǵan tapsyrma aýqymyn túsiný úshin, Qazaqstandaǵy eńbek ónimdiliginiń 24,5 myń dollarǵa teń ekenin aıtýymyz qajet. Al qudaıy kórshimiz ári Keden odaǵy boıynsha áriptesimiz Reseıde bul kórsetkish 30 myń dollarǵa jetti. Al AQSh-ta bul san – 95 myń dollar. Sondyqtan ony elimizde 2050 jylǵa qaraı búgingi 24,5 myń dollardan 126 myń dollarǵa deıin jetkizý mindeti Aıǵa bolmasa da, aspanǵa shapshýmen birdeı kórinedi. Ǵylymı qamtymdy ekonomıkany qalaı túsiný kerek? О́mirdiń barlyq salasynda, ıaǵnı ónerkásipte, aýyl sharýashylyǵynda, azamattyq, áskerı sektorda ǵylymı bilimdi júıeli, buqaralyq jáne keń negizde qamtyǵan ekonomıka dep túsiný kerek. Ǵylymı qamtymdy ekonomıkanyń ólshemi ǵylymdy paıdalana otyryp óndirilgen taýar men kórsetilgen qyzmettiń jalpy qunyn ólshegendegi qosylǵan qunynyń shamasy bolyp tabylady. Damyǵan elderde bul shama jalpy baǵanyń 15-20 paıyzyna deıin jetedi. Joǵary tehnologııalyq salalarda ónimniń jalpy qunyndaǵy ǵylymı úlestiń shamasy munan da joǵary. Qazirgi damyǵan memleketter ekonomıkasynyń barlyǵy da ǵylymı qamtymdy ekenin kórip otyrmyz. Qazirgi kezde álemdegi ishki jalpy ónim ósiminiń 70 paıyzy óndiristegi jáne basqarýdaǵy ınnovasııalyq tehnologııalarda kórinis tapqan jańa bilimniń úlesine tıedi. Mysaly, qazir bir tonna bolat óndirý ótken ǵasyrdyń 80-jyldarymen salystyrǵanda, eńbek shyǵynyn 12 ese az talap etedi. Demek, barlyq jumys úderisterin avtomattandyrý jáne kompıýterlendirý nátıjesinde eńbek ónimdiligi 12 ese ósti degen sóz. Sondyqtan da damyǵan, moıny ozyq elder ǵylymı óńdeý men tájirıbelerdi qarjylandyrýǵa jiti kóńil bóledi, olar úshin qarjyny qysymdamaıdy. Sıfrlarǵa júginip kóreıik. Tutastaı alǵanda, damyǵan elder óziniń ishki jalpy óniminiń 2,5 -3 paıyzyn ǵylymı-zertteý jáne tájirıbe-qurastyrý jumystaryna jumsaıdy. Amerıka Qurama Shtattarynda bul maqsatqa jumsalatyn shyǵyndar ishki jalpy ónimniń 2,6 paıyzyna teń. Munymen qatar álemdegi ǵylymǵa bólingen barlyq qarjynyń 40 paıyzy Amerıka Qurama Shtattaryna aǵylatynyn da eskerińiz. Germanııa ǵylymǵa ishki jalpy óniminiń 2,4 paıyzyn, Japonııa 3 paıyzyn, Shvesııa 3,7 paıyzyn jumsaıdy. Halyqaralyq akademııalyq keńestiń usynýymen damýshy elderde ǵylymdy damytýǵa arnalǵan shyǵyndar úlesi ishki jalpy ónimniń 1-1,5 paıyzyn quraıdy. Qazaqstanda bul kórsetkish 2009 jyly – 0,23 paıyz, 2010 jyly –0,15, 2011 jyly – 0,16 paıyz boldy. Tipti 2012 jyldan bastalǵan ǵylymǵa jumsalǵan qarjynyń ósýi de jaǵdaıdy ózgertýge septigi tıip otyrǵan joq, óıtkeni, ishki jalpy ónimniń jalpy ósý deńgeıi ǵylymǵa bólingen qarjy úlesin ósirýge múmkindik bermeıdi. Naq osy sebepten de Qazaqstanda bir mıllıon turǵynǵa 93 patenttik suranymnan keledi. Bul damyǵan elderdegi deńgeıden az. Reseıde bul ár mıllıon turǵynǵa shaqqanda —195,9, Germanııada – 582,6 jáne Ońtústik Koreıada – 2591,5 suranystan keledi. Munan reseılikter qazaqstandyqtardan eki ese, nemister 6 ese, koreıler 28 ese aqyldy degen oı týmasa kerek, áńgime qarjylandyrý deńgeıi men ǵylymdy uıymdastyrýda bolyp otyr. Qazaqstanda ǵylymǵa baǵyshtalǵan álgi az qarjynyń 45 paıyzy qoldanbaly zertteýge bólinedi, al Batysta ǵylymǵa degen qarjynyń 60 paıyzy ǵylymı óńdeýdiń jáne ony kommersııalaýdyń sońǵy satysyna jumsalady eken. Al bizde halyqaralyq patent alǵan ónertapqyshtar jumysynyń eń bolmasa bir bóligi de qarjylandyrylmaıdy. Prezıdent ishki jalpy ónimniń 3 paıyzyn ǵylymdy qarjylandyrýǵa jumsaýǵa qol jetkizýdi tapsyrdy. Bul jyl saıyn ǵylymı-zertteý jáne tájirıbe-qurastyrý salasyna 7-8 mıllıard dollar túsedi, ıaǵnı qarjylandyrý burynǵyǵa qaraǵanda, 18 ese kóbeıedi degen sóz. Bul sıfrdy ishki jalpy ónimniń 2013 jyldyń deńgeıimen alyp otyrmyz. Eger elimizdiń ishki jalpy ónimi aldaǵy ýaqytta jyl saıyn 6 paıyzǵa ósetinin esepke alsaq, onda ǵylymǵa jylyna 480-500 mıllıard dollar qarjy túsetin bolady. Bul qarjynyń barlyǵy birdeı bıýdjetten shyǵýy mindetti emes. Batysta ǵylymı-zertteý jáne tájirıbe-qurastyrý salasyn qarjylandyrýdyń basym bóligin iri korporasııalar óz moınyna alǵan, óıtkeni, negizinen patentterdiń ıeleri de solar bolyp tabylady. Qazaqstandaǵy qazba baılyqtaryn óndirýshilerge tabystyń 1 paıyzyn ǵylymı-zertteý jáne tájirıbe-qurastyrý salasyna bólýdi mindetteý jylyna 250 mıllıon dollar qarjy alýǵa qol jetkizgen edi. Munyń syrtynda 2012 jyly ǵylymdy memlekettik qarjylandyrý 280 mıllıon dollar boldy. Bir sózben aıtqanda, Qazaq­stan ǵylymyn úlken qarjy kútip tur. Alaıda ǵylymdy qar­jy­landyrýmen ǵana bolashaqqa maqsat tutqan isterdi bitire almaımyz, basqa ózekti máselelermen betbe-bet keletinimiz aıqyn. Eń bastysy, búginde kreatıvti, bilimdi, sol berilgen qarjyny jańa isterge, ıdeıalarǵa jumsaı biletin ǵalymdar tapshy ekenin jasyryp keregi joq. Sondyqtan Prezıdent óz Joldaýynda aıtqandaı, joǵary oqý oryndarynyń, onyń ishinde pedagogıkalyq bilim ordalarynyń mańyzy arta túsedi. Bilim júıesi jumysyn túlekter boıynda bastamashyldyqty, jedeldikti, ıkemdilikti, dınamızm men syndarlylyqty qalyptastyrýǵa baǵyttaýǵa tıis. Oqytýshy óz isine shyǵarmashylyqpen qaraǵanda, jańa ádister men tehnologııalardy paıdalanyp, onyń ishinde ǵylymı-zertteý jumystaryn jobalyq qyzmetterdi atqarýmen úılestire bilgende ǵana úlken ister sheshimin tabaryn este ustaǵany abzal. Bul úshin erteńgi ustazdar – pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń búgingi stýdentteri zertteý jumystaryna beıimdelýi, daıyn bolýy qajet. Sondyqtan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jekelegen pedagogıkalyq ınstıtýttardy ýnıversıtetterge aınaldyrý jónindegi bastamasy qoldaýǵa ábden laıyq. Olardyń qyzmetindegi ǵylymı-zertteý jumystarynyń quramyn belsendirek júrgizý búgingi kún mindetteriniń biri. Erkin ÁBIL, Qostanaı memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń prorektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor. Qostanaı.

Aǵa urpaqtyń úmitin aqtaımyz

Atyraý óńiriniń jastary Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýymen aldymen ınternet resýrstarynan tanysqan edi. Sol kúni keshkilik telearnalardan tyńdaýǵa jınaldyq. Sodan beri de, mine, bir jyl óte shyǵypty. Joldaýda aıtylǵan ıgi maqsattardyń barsha qazaqstandyqtyń kókeıindegisin tap basqany da anyq-tyn. Ásirese, táýelsiz elimizdiń qaryshty damýymen erteńgi kúnine úlken úmitpen qaraıtyn jastardyń jigerin janyǵany sózsiz edi. Otanǵa adal qyzmet etý maqsatyndaǵy patrıottyq sezimimizdi de kúsheıte túskeni kúmánsiz bolatyn. Elbasynyń búgingi jas­tarǵa qarata: «Sender – bo­lashaqqa degen úkili úmi­timizdiń ti­regisińder. Bizdiń búgingi atqaryp jatqan qyrýar sharýalarymyz tek sender úshin jasalýda. Táýelsiz elde týyp, táýelsiz elde tárbıe aldyńdar. Sen­der táýelsiz eldiń per­zen­tisińder. Senderdiń azat oılaryń men kemel bilim­deriń – elimizdi qazir bizge kóz jetpes alysta, qol jet­pes qııanda kórinetin tyń maqsattarǵa aparatyn qudi­retti kúsh», deýi úlken senim júkteıdi. Shyndyǵynda, Nursultan Nazarbaev Qazaq eli jastarynyń sapaly bilim alýyna bar qoldaýyn kórsetip keledi. Bilimge qushtar árbir talantty jas shetmemleketterdegi eń ozyq oqý oryndarynda bilimin jetildirý maqsatynda bıyl 20 jyldyǵy atap ótilgen halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasyn iske asyrdy. Basqarý qabileti zor jas­tardy memlekettik qyz­metke tartty. Otanǵa adal qyzmet etýge úndedi. Kásip­ker bolǵysy kelgen jas­tar da memlekettiń qol­daýyna súıenedi. Bir sózben túıin­deı aıtqanda, táýelsiz Qazaq­stannyń Tuń­ǵysh Pre­zıdenti Nur­sultan Nazar­baev jas­tardyń keleshegine ınvestısııany molynan saldy. Endi jastardyń aldynda bir ǵana maqsat bolýy tıis. Ol – qýatty memleket retinde qalyptasyp, ekonomıkalyq órleýdiń satyly baspaldaqtaryna qaryshty qadam basyp, eńse tiktegen táýelsiz Qazaqstannyń keleshegine bar qajyr-qaıratymen emirene adal eńbek etý. Árıne, otanshyldyq patrıotızmniń de qajettigi daýsyz. Men Qazaqstannyń qasıetti topyraǵynda kindik qany tamǵan, táýelsiz elimizde eljandylyq sezimmen tálimdi tárbıe, kemel bilim alǵan zamandastarymnyń boıynda otanshyldyq rýh bar dep nyq senimmen aıta alamyn. Sol sebepten, Qazaqstan jastarynyń barlyǵyn jalyndy júrekpen eldiń keleshegine adal qyzmet etýge shaqyramyn. Batyr babamyz Baýyrjan Momyshulynyń: «Otan úshin otqa tús, kúımeısiń», degen naqyly ár jastyń jadynda júredi. Biz, erkin eldiń erteńgi býyny sanalatyn búgingi jastar táýelsiz Qazaqstandy jahan jurty qyzyǵyp qaraıtyn básekege qabiletti el deńgeıine kótergen Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń, barsha aǵa býynnyń úkili úmitin aqtaýǵa, sóıtip, óz Otanymyzdyń 2050 jylǵa qaraı álemdegi básekege qabiletti 30 eldiń biri bolýyna belsendi atsalysýǵa daıynbyz. Bizge senińizder, aldyńǵy tolqyn aǵalar! Nurlan AZAMATOV, «Jastar tańdaýy – Atyraý» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy.  Atyraý oblysy.

Rýhanı qundylyqtar qýaty

Biz byltyr táýelsiz Qazaq­stannyń eń jas merekesi – Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti kúnin ekinshi márte atap óttik. Al Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń 14 jeltoqsandaǵy Joldaýy biz­diń Prezı­den­timizdiń bola­shaq­tyń qamyndaǵy shynaıy halyq­tyq kóshbasshyǵa aınalǵanyn aıshyq­tady. О́ıtkeni, «Qa­zaq­­stan-2050» Strategııasy – qalyp­tas­qan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty aýqymdy ári taǵ­dyr­sheshti qujattyń halyq naza­ryna usynylyp, tolyq qoldaý tabýy eshbir ólshemge syımaıtyn kóregendiktiń úlgisi der edik. Qazirgi zaman tarıhyna qýat­­ty órleý qosatyn Jol­daý «Máńgilik El» atalatyn ja­ńa Qazaqstannyń jarqyn kúnde­rin kóz aldymyzǵa shúbásiz nanym­dylyqpen elestetedi, boıymyzǵa senim qaınaryn quıady. Árıne, aldymyzda aýyr syn­dar tur. Biraq, Táýelsizdik táji­rıbe­leri, «Qazaqstan-2030» Strate­gııa­synyń tabysty qadam­dary kózdegen maqsatymyzǵa mindetti túrde jetetinimizdi áıgileıdi. Bolashaqtyń kilti – kópultty halqymyzdyń birliginde, jarasymdy tirliginde. Bul oraıda, Qazaqstan halqy Assambleıasy mádenıetter úndesýiniń biregeı eýrazııalyq úlgisi boldy. Elba­sy­nyń «Birligi bar el ozady. Bul – tarıh zańy. Tek birlesip qana, búkil halyqtyń kúsh-jigerin biriktirip qana biz alǵa basa alamyz» deýi sondyqtan. 2050 jylǵy Qazaqstan pro­gressıvti ıdeıalar qoǵamy bolýǵa tıis. Nursultan Ábishuly osy rette rýhanı damýymyzdaǵy negizgi kúsh sanalatyn zııaly qaýymǵa úlken jaýapkershilik júktep otyr. Aqmola oblysy Qazaqstan halqy Assambleıasyndaǵy ǵylymı-taldaý ortalyǵynyń jetekshisi retinde el arasynda Nazarbaev modeli atalyp ketken etnosaralyq túsinistiktiń qazaqstandyq modelin nasıhattaýda, Assambleıa sessııalary sheshimderin júzege asyrýda nazar salarlyqtaı jumystar atqarylyp jatqanyn málimdegim keledi. О́ńirimizde 120-dan astam etnostar men etnostyq toptardy biriktiretin 42 etnomádenı birlestik tirkelip, maqsatty ju­mystar atqarýda. Ortalyq tarapynan aýyq-aýyq júrgiziletin áleýmettik saýaldamalar men onyń nátıjesin zertteý qorytyndysy óńirdegi etnosaralyq ahýaldyń turaqty­­lyǵyn jáne etnostyq negizde daýly ýaqıǵalardyń oryn alýy­na áser etetin faktorlardyń joqtyǵyn dáleldeıdi. Bul bizdiń ǵana emes, oblystyq assamb­leıa­ janyndaǵy Memlekettik til­di nasıhattaý jáne damytý or­talyǵynyń, balalar men jastar uıymdarynyń assosıa­sııasynyń, qoldanbaly halyq­tyq qolóner sheberleri qaýym­dastyǵynyń, jýrnalıster klý­by­nyń ortaq tabysy deýimiz kerek. Joldaýda jastar arasyndaǵy ıdeologııalyq jumysty jandan­dyrýǵa, dinı qaýipsizdikti qamta­masyz etýge erekshe mańyz artyl­ǵanyn quptaımyz. Bul baǵyt­ta ǵylymı ıntellıgensııa Qazaq­standaǵy ıslam órkenıeti, oǵan qatysty dástúrli ustanymdar negizin tereń zertteý nysanyna aınaldyratyny aıqyn. Sondaı-aq, jańa qazaqstandyq patrıotızm kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵamymyzdyń qasterli qundy­lyǵy bolyp qala bermek. Sáýle DOSANOVA, Aqmola oblysy Qazaqstan halqy Assambleıasy ǵylymı-taldaý ortalyǵynyń tóraıymy, saıası ǵylymdardyń kandıdaty.     Aqmola oblysy.

Sanaǵa serpilis berdi

«Qazaqstan joly – 2050»: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Prezıdent N.Nazarbaevtyń bıylǵy jylǵy Joldaýyn tarıhı mańyzy bar qujat der edim. Bul Joldaýdaǵy mańyzdy ıdeıa – bizdiń qoǵamymyzdyń basty qundylyǵyn nasıhattaıtyn, ata-babalarymyzdyń san myń jyldan bergi asyl armany «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy edi. Ortaq maqsat – bul «Máńgilik El», el táýelsizdigin nyǵaıtý. Ortaq qyzyǵýshylyq – bul bizdiń ortaq qundylyqtarymyz, erikti, gúldengen elde ómir súrýimiz. Ortaq bolashaq – bul «Máńgilik Eldiń» gúldenýi, bizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstan Respýblıkasynyń kórkeıýi, birlikke jumylǵan halyq úshin erekshe mańyzy bar. Bul qujat el rýhyn kóteretin, bolashaqqa tikeleı baǵyt-baǵdar berip, maqsat-mindetterdi aıqyndap, ony oryndaıtyn baǵdarlamalardyń temirqazyǵyna aınalatyny sózsiz. Elbasy Joldaýda Qazaq­stannyń álemdegi básekege qabi­letti 30 eldiń qataryna qosylý jolyndaǵy naqty josparyn baıan­dady. 2050 jylǵa qaraı shaǵyn jáne orta bıznes Qazaqstannyń jalpy ishki óniminiń elý paıyzynan kem bolmaıtyn ónim shyǵaratyn bolsa, eńbek ónimdiligi bes esege ósip, búgingi 24,5 myń dollardan 126 myńǵa deıin jetýi tıis. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 4,5 esege artyp, búgingi 13 myń dollardan 60 myń dollarǵa artady. Qazaqstanda orta tap ókilderi basym elge aınalyp, shaǵyn jáne orta bıznes ár otbasynda atadan balaǵa beriletin dástúrdi qalyptastyrady. Joldaýdaǵy bilim salasyna kórsetiletin qamqorlyq, muǵa­limderdiń mártebesin kóte­rip, eldiń ál-aýqatyn arttyrý máseleleri tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý salasy qyz­metkerlerin qýantty. Qazaq­standaǵy bilim berý júıesin damytý, jańǵyrtý arqyly elimizde qabyldanǵan strategııalyq mańyzy bar baǵdarlamalardy júzege asyratyn bolashaq mamandardy daıyndaý, ulttyq mektebimizdiń bedelin bıiktetý úshin aldymyzdaǵy úsh jylda mektep jetispeýshiligin joıyp, 2020 jylǵa deıin barlyq 3 jastan 6 jasqa deıingi balalardy 100% mektepke deıingi mekemelermen qamtý jospary naqtylandy. Elbasynyń jyl saıynǵy joldaýlarynda jastarǵa qam­qorlyq eshqashan nazardan tys qalǵan emes. Sondyqtan da, bizdiń stýdentter bıylǵy Joldaýdy joǵary qyzyǵýshylyqpen qabyl­­­­dady. Úkimetke 2016 jyldyń 1 qań­tarynan bastap stıpendııa mólsherin 25 paıyzǵa arttyrý­dy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Úlgerimi joǵary stýdentter men oqýshylarǵa qoldaý kórse­tý­diń tıimdi júıesin qurý qajet­­­ti­ligin aıtty. Elbasy bolashaqta densaýlyq salasy qyzmetkerleriniń jalaqysyn 28 paıyzǵa, bilim salasy qyz­met­kerleriniń jalaqysyn 29 paıyzǵa, áleýmettik qamsyz­dan­dyrý salasy mamandarynyń aılyq kólemin 40 paıyzǵa arttyrý jos­parymen tanystyrdy. Úkimetke 2015 jyldyń 1 shildesinen bastap múmkindigi shekteýli jáne asyraý­shysynan aıyrylǵan jandarǵa beriletin áleýmettik járdemaqyny 25 pa­ıyzǵa arttyrýdy júktedi. Osy­nyń barlyǵy halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý úshin jasalyp jatqan qamqorlyq ekendigin oblysymyzdaǵy tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemeleri, ujymdary aıqyn sezinip, Elbasy saıasatyn árqashan qoldaıdy. Memlekettik tildiń mártebesin arttyrý, barlyq ulttar men ulys­tardyń tilin, mádenıetin jáne salt-dástúrin damytýǵa barynsha jaǵdaı jasaý, qazaq tili búginde ǵylym men bilimniń, ınternettiń tiline aınala bastady. Qazaq tilin ulttyń uıytqysy etý, Máńgilik elimizdiń, Máńgilik tiline aınaldyrý týrasynda aıtqan oılary men josparlary barshamyzǵa tereń oı tastady. Elbasy Joldaýy – elimiz­diń birligin nyǵaıtyp, órkenıet­tiligimizdi dáleldep, bolashaqqa nyq qadam jasaýǵa jumyldyratyn qujat. Sondyqtan, Joldaýdy qoldaı otyryp, tıisti tapsyrmalardy tyńǵylyqty atqarýymyz búgingi kúnniń basty talaby dep oılaımyn. Bizdiń maqsatymyz, Prezıdent Joldaýyn elge nasıhattap, árbir eńbek ujymyna, qarapaıym halyqqa egjeı-tegjeıli túsindirý arqyly márege jetýge múltiksiz oryndaýdyń aıqyn jolyna naqty úles qosý. Ásirese, Elbasymyzdyń qazirgi kezeńdegi bilim berý júıesiniń bas­ty baǵdary tereń bilim, kásibı iskerlik degen pikiri oıdan shyqty. Bul aldaǵy kúnderge zor úmitpen qaraýǵa múmkindik berip otyr. Bizdiń J.Dosmuhamedov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledj ujymy músheleriniń jumy­syna Joldaý jańa serpin berdi. Máńgilik elimizdi odan ári da­mytýǵa, álemniń damyǵan elde­riniń qataryna enýine úles qosyp, joǵary bilikti, patrıot maman­dardy daıarlaýǵa óz úlesimizdi qosamyz. Osyndaı sanaǵa serpilis bergen isti urpaqtan-urpaqqa jal­ǵastyra berý basty boryshymyz bolyp esepteledi. Shalqyma QURMANALINA, J.Dosmuhamedov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledj dırektory, professor. ORAL.