Armany asqaq arý qyz keıipti kerim shahardyń kerbez bir turǵynymen ózderińizdi tanystyrǵym keledi, oqyrman. Ol – sonaý Domalaq ene, Altyn, Qyzaı, Ulpan, Dáýletbıke syndy analardyń jolyn qýyp, el men eldi, halyq pen halyqty tabystyratyn, álemdik dıplomatııa aıasyna bitimger retinde qazaq qyzdarynyń arasynan alǵash shyqqan Rızvangúl Eltaıqyzy Sadyqova.
Rızvangúldiń atyn alǵash estigende ony ózbektiń nemese uıǵyrdyń qyzy ma dep oılaǵanmyn. Sóıtsek, keıipkerimizdiń ákesi Eltaı aqsaqal zamanynyń kózi ashyq, joǵary bilimdi, ádebıetti kóp oqıtyn, oqyǵan-toqyǵany mol zerdeli azamaty bolǵan eken. Rızvangúl ómirge kelerden buryn osy esimdi ıelengen ádebı keıipkerdi keremet unatyp, qyz týsa atyn Rızvangúl qoıamyn dep sheshedi.
Osylaısha, Qaraǵandy oblysynyń Shet aýdanynda týyp, Qaraǵandyda medısına ınstıtýtyn úzdik támamdaǵan qyz alǵashqy eńbek jolyn Selınograd qalasynda dáriger-epıdemıolog bolyp bastaıdy.
– Alty jasyma deıin ájemniń baýyrynda óskendikten, taza qazaq tilinde sóıleıtinmin. Alǵashqy bilgen oryssha sózim «kapremont» edi. Sebebi, Shet aýdanynyń ortalyǵy – Aqsý-Aıýly kentindegi orys mektebiniń dırektory, anamnyń jaz boıǵy aınalysatyn basty sharýasynyń biri osy jóndeý jumystary bolatyn, – deıdi R.Sadyqova.
Onyń BUU-nyń bitimgerlik mıssııasyna kelýi de qyzyq. 1989 jyly dáriger-epıdemıolog Rızvangúl Máskeýge doktorantýraǵa túsedi. Biraq doktorantýra aıaqtalmaı jatyp Odaq tarap ketedi de ol burynǵy Keńes Odaǵynan jáne sosıalıstik elder men Afrıkadan, Kýbadan kelgen stýdentter sekildi orta jolda qalady. Ne isteý kerek, elge baraıyn dese dıplom joq, oqý orta joldan úzildi, ol endi Máskeýde júrip, «Dúnıejúzilik ýnıversıtettik qyzmet» atty gýmanıtarlyq uıymǵa jumysqa kiredi. Al ol Máskeýdegi ózi tárizdi bilimin jalǵastyra almaǵan damýshy elderden kelgen jastardy elderine qaıta almaǵan jaǵdaıda jumysqa ornalastyryp, múmkindigi bolsa oqýlaryn jalǵastyrýy men elderine qaıtýy syndy jumystarmen aınalysatyn.
Eti tiri, orys tilimen qatar, birneshe shet tilin erkin meńgergen qyz halyqaralyq qatynastar boıynsha tájirıbe jınaqtaı júrip, 1997 jyly Máskeýdegi Dıplomatııalyq akademııany da úzdik támamdaıdy. Aldynda ǵana akademııa bitirgen soń qaıda baramyn, ne jumyspen aınalysamyn degen bir oımen orys, fransýz, aǵylshyn tilderin erkin meńgergen qyz qujattaryn halyqaralyq uıymǵa jibergen bolatyn. Arada birshama ýaqyt ótkende BUU-nyń bitimgerlik operasııalar jónindegi departamentinen habarlasyp tur, Rızvangúl jibergen qujat osynda kelip, departamenttegiler onyń túıindemesimen tanysqandyqtaryn, eger qalasa ózderimen birge jumys isteýge shaqyrǵan. Osylaısha 1999 jyly Rızvangúl Eltaıqyzy Kosovoda áskerılerdi demobılızasııalaýmen aınalysatyn BUU-nyń bitimgerlik mıssııasyna kelip qosylady.
– Meniń bul elmen alǵashqy tanystyǵym áýeden, odan ushaqtan jerge tabanym tıgende bastaldy. Buryn tutas bir federasııa bolyp, endi birneshe bólikke bólingen elderdiń biri –Makedonııanyń astanasy Skope áýejaıyna túskende endi ǵana aıaqtalǵan soǵys lańyn sezgen joqpyn. Al avtobýsqa otyryp, qalaı shekaradan óttik, solaı soǵystan qıraǵan úıler, byt-shyt kósheler men mańaıyńa kóz salsań úreıińdi alatyn kartınaǵa jolyqtyq. Soǵys aıaqtaldy degenmen, Kosovo bostandyǵy úshin kúresken áskerdiń jaýyngerleri qarýlaryn tastaǵylary kelmeıtin. Ásirese, jastar jaǵy qoldaryna avtomattan basqa qural ustamaǵan. Lań kirgen eldiń aptyǵy basylyp, birden qalypqa túsip ketýi ońaı ma? Adamdardyń psıhologııasy ózgergen, oqý oqymaǵan, mamandyqtary joq jastardy beıbit tirshilikke beıimdeý ońaıǵa soqqan joq. Biz olardy beıbit ómirge beıimdep, mamandyqtar alýyna kómektesýge, jalpy bitimgerlikke shaqyrýǵa tıis edik. Ol bir óte lapyldap turǵan sát edi. Biz kelgen soń 3 kúnnen keıin dámhanaǵa barǵan bolgarlyq bitimger daıashyǵa serb-horvat tiline uqsas bolgarsha til qatqany úshin kóz jumdy. Al qashannan san tildegi, san ǵuryptaǵy adamdardyń bir-birine qurmetpen qaraıtyn ortasynda ósken, dúnıege degen kózqarasy ınternasıonalıstik baǵytta qalyptasqan maǵan bul qatty áser etti. Ýshyǵyp turǵan ahýal ishinde jumys jasaý da qıyn edi edi, – degen R.Sadyqova áńgimesin ári jalǵady.
– Albandar Rızvangúl degen esimimdi estigende ózderine tartatyn, serbter de orys tilinde sóıleıtinimdi kórgende meni shet kórmeıtin. О́ıtkeni, serb tili slavıan tili tobyna jatatyn bolǵandyqtan, tez arada olardyń tilin úırenip aldym, – deıdi Rızvangúl Eltaıqyzy. Osylaısha eki jaqty da bitistirýge umtylǵan bitimgerler arasynda tuńǵysh bitimger qazaq qyzy Kosovodaǵy qıyn jumysyn bastaıdy. Rıchard Holbrýk, Madlen Olbraıt, Kofı Annan, Sergeı Lavrov syndy álemdik dárejedegi tanymal tulǵalarmen tanys, Fransııanyń burynǵy densaýlyq mınıstri, «Dárigerlerde joq shekara» atty bedeldi halyqaralyq uıymnyń negizin qalaýshy Bernard Kýshnermen birge qyzmet atqarǵan qazaq qyzy budan soń da bitimgerlik jumysyn ári qaraı jalǵastyrady.
– Kosovo meniń ómirge degen kózqarasyma qatty áserin tıgizdi. Men óz Otanymdaǵy memlekettik deńgeıde qoıylǵan etnostar men dinaralyq uǵynystyqty qurmettep jáne qadirleı bilgen saıasattyń asa qundy adamzattyq ıgilik ekendigin bar jan-tánimmen sezindim. Ony júrgen jerimde aıtyp, bizdegi elishilik ahýalmen tanystyra ketýdi mindet sanaıtynmyn. Men arqyly olar kópshiliginde buryn estimegen qazaq halqyn tanıtyn. Ol kezderi tipten qıyn bolatyn. Sonda júrip, bizdegi mektep jasyndaǵy oqýshylar biletin málimetterdi eresekterdiń bilmeıtinine tańdandym. Al qazir Nursultan Nazarbaev beıbit bastamalarymen, ıgi oılarymen álemdik saıasattyń sahnasyna shyqqan soń, qazirgi ýaqytta shetelderde júrgenderge ońaı. Bizdiń Elbasymyzdy, ol kisiniń ustanǵan salıqaly saıasaty jóninen kóziqaraqty jannyń bári habardar ǵoı, táýelsizdiktiń alǵashqy onjyldyǵynda bizdiń elmen jurtshylyq onsha tanys emes-tin, – deıdi ol.
Bitimgerdiń endi bir halyqtan alǵys alǵan jeri – qara qurlyqtaǵy Sýdan eli. Darfýrdaǵy azamattyq kıkiljińnen zardap shekken bosqyndarǵa tótenshe gýmanıtarlyq kómek kórsetýde úılestirýshilik qyzmet atqarýdy taǵdyr qazaq qyzynyń peshenesine jazypty.
Adam balasyn násiline, dinine, ultyna qarap bólýdi, nemese áldebir ulttyń artyqshylyǵy deıtin uǵymdardy túbegeıli qabyldamaıtyn R.Sadyqova: «Jer betinde jaman halyq, jaman ult joq. Bes saýsaqtyń birdeı bolmaıtyny tárizdi, qaı ortadan da jaqsy men jaman aralasa týady. Al ony jaqsylyqqa bastaý, qoǵamnyń ıgiligine qyzmet etkizý, halyqtyń basty qundylyqtarynyń birine aınaldyrý kóregendiktiń, keńdiktiń belgisi. Men halqymyzdyń osy qasıetterin ushtaı bilgen bizdiń memlekettik saıasattyń jetistigin álem bile tússe eken deımin», deıdi.
«Kóp jasaǵannan emes, kópti kórgennen sura» degen halqymyz. Ol búginde óziniń kórgenderi men túıgenderin, alǵan bilimi men tájirıbesin tálimgerlerimen bólisip, Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda, Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde dáris oqyp júr.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».