Qaı zamanda bolmasyn qazanyń jeńili joq. Al qarǵa tamyrly qazaqqa, aıbyndy Alty Alashqa ortaq tulǵanyń dúnıeden ótýi tutas halyqty kúńirentip ketedi. Búgin qazaq qoǵamy sondaı aýyr, qaıǵyly kúndi bastan ótkerip otyr. Qazaq ádebıetiniń patrıarhy, ult rýhanııatynyń kóshbasshysy Ábdijámil Nurpeıisov kelmestiń kemesine minip, máńgilik mekenine attandy.
Ol qazaq ádebıetiniń ǵana emes, álem ádebıetiniń jaýharlarymen ıyq tiresip qatar turatyn «Qan men ter» sekildi som dúnıe jazǵan klassık jazýshy edi. Jaratqan ár pendesine ártúrli ómir beredi. Bireýge qysqa, endi birine uzaq. Ábdijámil Nurpeıisov – jalǵandaǵy jaryq kúni ǵasyrǵa jýyq ýaqytqa jalǵasqan jaqsy adam. Al sol ómirdi ónegeli de órnekti, mándi de maǵynaly súrý ekiniń birine buıyrmaıdy. Ábdijámil aǵa – sondaı baqty basynan ótkergen, baraqatyn kórgen jaısań jan.
Ábe sheńberge syımaıtyn, eshqandaı ólshemge saı kelmeıtin tulǵa bolatyn. Bir boıynda san túrli minez toptasqan óte erekshe kisi edi. Oǵan tirshilikte jaqyn aralasyp, syılasyp, syrlasqan kúnderimizde talaı márte kýá boldyq. Ol óte eńbekqor edi. Qur otyrǵan kúni joq. Eki qoly aldyna syımaı júretin, bátýasyz áńgimege áýes talaıǵa onyń jankeshtiligi úlgi bolýy kerek. Bir ǵana dálel: Ábdijámil Nurpeıisov ataqty «Qan men ter» romanyn orda buzar shaǵynan asqanda jazsa da, ómir boıyna óńdep, ár áriptiń astaryna úńilip, sózdiń sólin syǵyp, sóılemniń qurylysyn qaıta-qaıta qalyptap, baltalasa buzylmaıtyn shyǵarma jazyp shyǵý úshin de adamnyń júıkesi temirden qatty bolýy kerek shyǵar.
Ábe dana bolatyn. Danalyǵy sol álemniń bar bilimin boıyna jınaýǵa umtyldy. Babalardan qalǵan qundylyqtarǵa qylaýdaı qııanat jasamady. Uly dalanyń zańdylyqtary men jahandyq órkenıettiń talaptaryn oraılastyra bildi. Sondaı degdarlyqtyń arqasynda Alashtyń abyzy atandy.
Ábdijámil Nurpeıisovtiń kóńili bala sııaqty ashyq edi. Sál nárseden kóńili qalyp, bir aýyz sózge baladaı ókpelep qalatyn. Bolmashy dúnıege tomsyraıyp, tońteris qalatyn minezin barshańyz bilesizder dep oılaımyn. Ardaqty aqsaqalymyzdyń qısaıǵan jaǵyna qulaıtyn, sodan qaıta turmaıtyn ózine tán qyrsyqtyǵy da bar edi. Zeınolla Qabdolov Ábeniń bul minezin «sýyrylmaıtyn qazyq» dep sıpattaǵan eken. Týra teńeý, surapyl sýretteý ǵoı. Dýlat Isabekov inisine ókpelep qalyp, biraz aralaspaı ketken oqıǵasy kúni keshe gazetterdiń birine jarııalandy. Sonda ekeýiniń qaıta tatýlasýy jaıynda aıtylady. Dýlat Isabekovtiń aǵasy qaıtys bolyp, Ábdijámil Nurpeıisov kóńil aıtyp kelip otyrady. Aqsaqal sóziniń sońynda «О́zim de senimen aralaspaı qalǵanǵa ýaıymdap júr edim. Aǵańnyń ólgeni jaqsy boldy ǵoı», depti. Kúlkili ári túrpili sóz bolsa da, Ábeniń bar bolmysy osy bolatyn. Ol isker-tin. Qazaqtyń PEN-klýbyn basqarǵan jyldarynda sol iskerligi talaı qalamgerdiń kúnkórisin arttyrýǵa septik etti. Qarjy tabýdy, ony ońtaıly, paıdaly iske jaratýdy jaqsy biletin. PEN-klýb tizginin ózinen keıingi azamattarǵa tapsyrǵan sáttegi qarjynyń kólemin biletinder áli kúnge jyr qylyp aıtady.
Ábe qanaǵatshyl bolatyn. Jastaıynan joqshylyq kórip, tar zamanda óskeni de yqpal etken shyǵar. Barǵa qanaǵat, joqqa shúkir etip ómir súrdi. О́ziniń uzaq jasaýynyń syryn jyl saıyn Qudaıdan taǵy bir jyl ómir súrýdi suraıtynymen túsindiretin. Sonda «Qudaı da qanaǵatshyldardy jaqsy kóretin bolsa kerek» dep jymııatyn. Onyń eshkim túsinbeıtin, syryna boılaı almaıtyn da minezi bar edi. Syılas, syrlas inileri sebepsiz, jaǵdaıyn bileıin dep habarlassa, bas-kóz joq urysatyn da, telefondy óshire salatyn. «Ábe nege óıttińiz?» deseń, «Tonýsta júrsin, bosańsyp ketpesin», dep kúletin. Ol naǵyz qarapaıymdylyqtyń úlgisi edi. Álemdik deńgeıdegi sóz ustalary habarlasyp, maqtap jatsa da aspaıtyn, taspaıtyn. Dúnıejúzilik semınarlarǵa myj-myjy shyqqan kostıým men jambasy jamalǵan shalbar kıip baryp, bıik minberden ǵalamdyq problemany aıtyp qaıtqanyn talaı kórgenbiz.
Týǵan kúnin toılamaıtyn, mereıtoıyn atap ótpeıtin qasıetin de «maqtaý men madaqtaýǵa masaırap, qaıtadan jerge túsýiń qıyn bolady» dep túsindiretin. Qarapaıymdylyqtyń beınesi osy emes pe?! О́zine tán qýlyǵy da bar bolatyn. Birde Ábe qazaqtyń uly tulǵalary týraly kesek týyndy jazyp jatqanyn aıtty. Sosyn maǵan alǵysózin jazýǵa ótinish qyldy. Men basymdy ala qashtym. Abyzdyń kitabyna alǵysóz jazatyn men kimmin?! Jasym áli qyryqqa jetpegen. Úlken is bitirgenim de shamaly. Klassıktiń bul qurmetine laıyq emes ekenimdi ózim bilemin. Biraq aǵamyz qolqalap qoımady. Aıtqanynan qaıtpady. Sodan úlken kisiniń kóńilin qaldyrmaıyn degen nıetpen bar bilgenimdi salyp, ótinishin oryndadym. Ábege berdim. Sóıtseń ne boldy deısiz ǵoı? Aqsaqal «Aıqynǵa» óziniń túp-tórkinin zerttegen shejirelik maqalasyn shyǵarǵaly júr eken. Shejireni gazetke baspaıtyny belgili. Sodan maǵan jazdyrǵan sózdi qosyp, gazetke beripti. Partııa hatshysynyń alǵysózimen kelgen maqalany basylym basýǵa májbúr bolypty. Solaısha, osy bir qyzyq oqıǵadan keıin Ábdijámil aǵanyń aǵaıyndarymen týys adamdaı aralasyp kettik. Armany asqaq adam edi. Armany bir kezde aıdyny asyp jatqan, búginde tabany kepken, tuzy shyqqan Aralmen tikeleı baılanysty bolatyn. Osyndaı san qyrly, túrli minezdi talant, alyp júrek toqtap, qaıǵy jutyp turmyz. Biraq ómir jolyna, ónegesine, eńbegine, onyń laıyqty baǵalanýyna, bir sózben aıtqanda, ǵıbratty ǵumyryna qarap shúkirshilik qylamyz. Jaratqan súıgen pendeniń parasatty ómiri osyndaı-aq bolar?! Qosh, álemniń Ábdijámili! Jatqan jerińiz jaıly, topyraǵyńyz torqa bolsyn!
Erlan QARIN,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy