Turǵyn úımen qamtýdaǵy teńsizdik

Birer jyl burynǵy derekke qarasaq, memleket tarapynan júzege asyp jatqan turǵyn úı­men qamtý baǵdarlamalaryna qa­ty­sýǵa ótinish bergen adamdar sany 548 myńnan asqan eken. Árıne, mun­sha baspanasyzdy tolyq úı­men qamtý úshin kemi 70-80 jyl bo­ıy toqtaýsyz qurylys júrýge tıis kórinedi. Biraq mundaı múm­kin­dik Qazaqstan túgili, álem­niń damyǵan elinde de joq. Demek bas­panamen qamtamasyz etýge qa­tysty taqyrypqa jaqyn arada núkte qoıa almaımyz. Biraq bul ba­ǵyttaǵy máseleni sheshýge qa­tys­ty memlekettiń ustanymy men sheshimderi joq emes, bar. Tipti turǵyn úıge qatysty túrli baǵ­dar­lamalardy dúnıe júzimen salystyra qaraǵanda, teńdessiz deý­ge bolady. Mysalǵa, 2020 jyly Qazaqstanda 15,3 mln sharshy metr turǵyn úı salynǵan. Osy jyly 140 myńnan astam páterde qonys toıy toılanǵan. Al turǵyn úı qurylysyna salynǵan ınvestısııa kólemi 2019 jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 2020 jyly edáýir ósip, jalpy somasy 2 trln teńgeni qurady. Iаǵnı jeke bıznestiń úı qurylysyna salǵan qarjysy artqan, salystyrý úshin alǵanda memleket qu­ry­lys­qa 1 teńge qossa, ınvestorlar 5 teńge quıǵan bolyp shyǵady. Al memlekettik baǵdarlamalardyń de­ni áleýmettik sanattaǵy turǵyn úı qu­rylysyna baǵyttalatyny bel­gili jáne mundaı baspanalar ne­gizinen áleýmettik jaǵynan az qam­tyl­ǵ­an otbasylar men kópbalaly áýletterge beriledi. Osy sanattaǵy úımen qamtýdyń da óz tetikteri bar. Onyń negizin úı qurylysyn sýbsıdııalaý men turǵyndarǵa jeńildik zaım­da­ryn usyný sııaqty sharttar qu­raı­dy. Atalǵan jyldary osyndaı sanattaǵy 38,4 myń otbasyna mem­­lekettik qoldaý kórsetildi. Mu­­nyń ishinde 28 myń áleýmettik bas­­pana óz ıesin tapsa, 10,4 myń adamǵa jeńildetilgen zaım be­ril­gen kórinedi.

Alaıda atqarylǵan sharanyń bar­lyǵy baspana muqtajdyǵyn she­shýge baǵyttalǵan sanaýly qa­dam­nyń biri bolyp otyr. Onyń ústine áleýmettiń kóńilin nildeı buzatyn másele bul jaqta da jıi kez­desedi. Máselen, turǵyn úı keze­gin jyljytý boıynsha únemi daý týyp jatatyny ótirik emes. Iаǵnı áleýmettiń teńsizdik pen sybaılas jemqorlyq mem­lekettiń azamattardy turǵyn úı­men qamtýǵa baǵyt­talǵan shara­la­rynda da tamyr jaıǵanyn mo­ıyndaýǵa tıispiz. Qa­zir bul sa­ladaǵy qylmyspen qu­zyrly or­gandar shyndap kúrese bas­ta­ǵan­daı. Jaqyn kúnderi mem­le­ket qarjysyna salynǵan tur­ǵyn úılerge qatysty zańsyzdyq pen maqsatsyz jumsalǵan bıýdjet aqshasyna qatysty soraqy aq­pa­rattardy estip qalýymyz da múmkin...

О́kinishke qaraı, áleýmettik sanat­taǵy baspanamen qamtý jáne tur­ǵyn úı kezegindegi ádilet­siz­dikke qa­tysty daý Jetisýda da jıi kez­desedi. Ásirese Taldy­qor­ǵan qala­sy boıynsha másele kóp. Oblys or­talyǵynda turǵyn úı qurylysy qyzý júrip jat­qa­nymen, baspana kezeginiń úne­mi buzylatynyn aıtyp shaǵym­da­nýshylar jetkilikti. Salaǵa jaýapty sheneýnikter de óz min­detin durys atqarmaǵany úshin tártiptik jaýapkershilikke tar­tylyp, tipti qylmystyq qý­da­laýǵa da túsip jatyr. Biraq áleý­mettik ádiletke qol jetkizý bá­ribir qıyn bolyp kelgen edi. My­saly, byltyr Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl agent­ti­giniń Almaty oblysy boıynsha de­partamenti Taldyqorǵan qalasy ákim­diginiń turǵyn úı-kom­mý­nal­dyq sharýashylyq qyz­metine monıtorıng júrgizgen bolatyn. Nátıjesinde, bul bólim­niń jumysy tıisti zań aıasynda júr­gizilmegeni anyqtalyp, sybaılas jemqorlyq táýekelderi anyqtaldy.

– Taldyqorǵan qalasynyń tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq bóliminde sybaılas jem­qorlyq táýe­kelderine júr­gizilgen syrtqy tal­daý nátı­je­sinde 9 faktor anyq­taldy.Tu­r­ǵyn úıge tirkelgen aza­mat­tardyń rettik nómiriniń bolmaýy, turǵyn úı komıssııalary jumysynyń bulyńǵyrlyǵy, komıssııa quramynda turǵyndar men ÚEU ókilderiniń bolmaýy, tár­tiptik tergeýler men mem­lekettik qyzmetshilerge syıaqy tó­lem­derin merziminen buryn alyp tastaý tájirıbesi, tártiptik jaza qoldanylmaǵan jaǵdaıda departament pen vedomstvolyq baǵynysty mekemelerdiń qyz­met­kerlerinde múddeler qaq­ty­ǵysynyń bolýy, basylymdar men ınternet-resýrs­tar­ǵa turǵyndar tizimi jaıly aqpa­rat­tyń basylmaýy, sońǵy eki jylda turǵyn úı alǵan adamdardyń tizbesi jáne biryńǵaı elektrondy avtomattandyrylǵan júıeniń jumys istemeýi jáne turǵyn úı boıynsha býhgalterlik eseptiń jasalmaǵany belgili boldy, – deıdi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Al­maty ob­lysy boıynsha depar­tamenti bas­shy­synyń orynbasary Jandos Jumabaev.

Taldyqorǵan qalasynyń tur­ǵyn­dary baspana muqtajdyǵy jó­nin­degi máselemen oblys ákim­digin qazir de jıi mazalaıdy. Ja­qyn­da kezekti qabyldaý ótkizgen óńir basshysy Qanat Bozymbaev aryz-shaǵym aıtqan adamdardyń árqaısysyna turǵyn úı kezegine turý jáne kezek retine baılanysty baspana berýdiń jaıyn túsindirdi.

– Sheshilmegen ózekti problemalar oblysta da az emes. Onyń ishinde baspanaǵa qatysty su­raqtar ótkir tur. Olardyń qa­ta­rynda turǵyn úı men jer ýchaskelerin bólý, saıa­jaı tur­ǵyndarynyń problemalary bar. Oblysta 57 myń adam turǵyn úı kezeginde tur. Olardyń basym bóligi – turmysy tómen toptyń ókilderi. Muny sheshýge aýdan, qalalardyń ekonomıkalyq da­mýyn­daǵy alshaqtyq ta óz áse­rin tıgizip otyr. Máselen, Alma­ty qalasynyń mańyndaǵy aýdan­dar men Taldyqorǵan óńirin salys­ty­rýǵa kelmeıdi. Bul turǵyn­dar­­dyń kúnkóris deńgeıinen de aı­qyn baıqalady. Bir ǵana mysal, Ile men Aqsý aýdandarynyń ekonomıkalyq jaǵdaıy jer men kókteı. Mundaı teńsizdikti boldyrmaýymyz kerek. Aımaqtar teń damýǵa tıis. Bul úshin barlyq aýdandy qamtıtyn biryńǵaı eko­nomıkalyq baǵdarlama daıyndalýda, – deıdi oblys ákimi.

Jalpy, oblysta 2020-2025 jyl­darǵa arnalǵan «Nurly jer» turǵyn úı baǵdarlamasy júze­ge asyrylýda. Bıyl bıýdjet qara­ja­ty esebinen 304,4 myń shar­shy metr turǵyn úı, ıaǵnı 3 869 páter salý josparlanǵan. Sonyń ishinde 3 109 páterli 350 turǵyn úıdi jyl sońyna deıin paıdalanýǵa berý mindeti tur. Sonymen qatar jalǵa beriletin turǵyn úı úshin 639 páter, az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylary úshin 818 páter salý júzege aspaq. Mu­ny­men qosa nesıelik tur­ǵyn úı boıynsha da 1 652 pá­terlik 38 turǵyn úı boı kóteredi degen jospar bar. Al turǵyndar bul baǵdarlamanyń dittegen mer­zim­de oryndalaryna senedi ári úı kezegindegi zańsyzdyqtyń joıy­la­tyndyǵynan da zor úmit kútedi.

Almaty oblysy