О́ńir mektepterinde Ahmet Baıtursynulynyń baı murasyn zertteýge baǵyttalǵan ǵylymı jobalar qolǵa alynyp, Alash ardaqtysynyń ómiri men qaıratkerlik qyzmetin, ǵylymı eńbekteri men oqýlyqtaryn zerdeleýge arnalǵan tanymdyq sharalar bastaldy. Oblystyq bilim basqarmasy ókilderiniń aıtýynsha, ult ustazynyń 150 jyldyǵyna oraı, ashyq sabaq, kezdesý, dóńgelek ústel túrinde ótetin mazmundy is-sharalar jyl sońyna deıin jalǵasatyn bolady.
Mundaı basqosýdyń biri Qostanaı qalasyndaǵy №28 mektep-gımnazııasynda ótti. «Til biliminiń altyn dińgegi – Ahmet Baıtursynuly» degen taqyrypta uıymdastyrylǵan dóńgelek ústel otyrysyna belgili aqyn, ǵalym, Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetiniń professory Serikbaı Ospanuly, Ahmet Baıtursynulynyń urpaǵy Ibrahım Aǵytaıuly, ǵalym, etnogrof Qalqaman Jaqyp, «Ahmet izimen» tarıhı-tanymdyq ekspedısııasynyń múshesi, jýrnalıst Nazıra Járimbetova qatysty.
Otyrys barysynda óńir zııalylary Ahmet Baıtursynuly týraly tyń derektermen bólisip, bıylǵy mereıtoıǵa qosatyn úles-qyzmetteri jóninde áńgimelep berdi. Mysaly, ǵalym Serikbaı Ospanov taıaýda ǵana «Ultyn ulyqtaǵan uly tulǵa» degen kitabyn jazyp bitiripti.
– Almatydan habarlasyp, Túrkııada 500 danamen basyp shyǵaramyz degen usynys tústi. Ahań týraly bilgisi keletin adamǵa onda kóp málimetter bar. Ahań qaı mektepte oqydy, oǵan kimder sabaq berdi, osy jaǵy zerttelmegen eken. Maǵan Almatydan, Torǵaıdyń ózinen el azamattary habarlasty. Qanshama kún izdep, maqalany birneshe ret jazyp shyqtym. Osyndaı tyń derekter bar. Ahańnyń Ybyraıdan ózgesheligi – Ybyraı barlyq adamzatty birdeı sanady. Ahańnyń ereksheligi tek ultty, qazaǵyn ǵana oılady. Bylaı oılap otyrsańyzdar, durys. Nege? Eń áýeli, óziń ult bolyp qalyptaspaı turyp, eldiń jaǵdaıyn qalaı oılaısyń? Taǵy bir jaıt, Jyńǵyldy oqıǵasy týraly da árkim ártúrli jazyp júr. Ortalyq arhıvten sol kezdegi tergeýshilerdiń jaýap alǵan qujattaryn taýyp aldym. Sonyń ishinde Aqtastyń jazǵan aryzy bar eken. Ony eshkim ańǵarǵa qoımaǵan ba? Biz sol Tosyn bolysynanbyz dep keltiredi. Sol Tosyn bolysynan shyǵý týraly aryz bergen eken. Qýdalaý sodan bastalypty. Ahańdy álem tanydy. Al Amerıka ǵalymdary ne dedi? Amerıkadan aldyrǵan kitabymda Ahańnyń sýreti berilgen, astyna «Jadıdızm lıderi» dep jazylǵan. Jádıd «jańa jazý» degen maǵynany bildiredi. Orystardyń arasynda ómir súrip jatqan musylmandardyń oılap tapqan jazýy degen sóz, – dedi S.Ospanov
Ǵalymnyń aıtýynsha, biz ulttyq patrıotızmdi damytamyz desek, «Qazaq» gazetin qaıta shyǵarýymyz kerek, barlyq mektepte «Ahmettaný» sabaǵy júrýge tıis.
Ahmet Baıtursynulynyń urpaǵy Ibrahım Aǵytaıuly «Ahań izimen» dep atalatyn ekspedısııaǵa attanbaqshy eken. Aqsaqal dóńgelek ústel otyrysyna qatysýshylarǵa osy sapardyń mánisin túsindirip berdi.
– Alǵashqy ekspedısııa 1996 jyly Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetiniń sol kezdegi rektory Zulqarnaı Aldamjarulynyń bastamasymen uıymdastyryldy. Ol sapardy belgili jýrnalıst, ahmettanýshy Baıtursyn Ilııas bastap bardy. Sol joljazbanyń qorytyndysy retinde 2000 jyly «Altyn besik» atty tanymdyq kitaby jaryq kórdi. Aıta ketý kerek, úlken eńbek sol kezde Zulqarnaıdiki edi. Meniń usynysym, sol ýnıversıtettiń bir buryshynda akademıkke eskertkish taqta qoıylsa artyq bolmas edi. Sol bilim ordasynyń aldynda turǵan Alash ardaqtysynyń eskertkishi búkil Qazaqstanda joq. Ýnıversıtetke berilgen Ahań aty Zulqarnaı aǵamyzdyń eńbegi bolatyn. Sony umytpaýymyz kerek. Sonyń jalǵasy retinde Názıra Járimbetova ekeýimiz ekspedısııany jalǵastyrmaqshymyz. «Ahmet izimen» dep atalady. Maqsatymyz Ahańnyń tabany tıgen jerlerdiń barlyǵyn aralap, beınetaspaǵa túsirip jazyp shyǵý. Tarıhı-tanymdyq materıal jınaý. Orynbor qalasynan Arhangelge, Ázerbaıjannyń astanasy Bakýge, Qytaıdyń Sháýeshegine deıin barý. Osynyń nátıjesinde jańa Serikbaı aıtqan derekter rastalady dep esepteımin. Oblystyq ákimdik qarjy bólip otyr. Naýryz aıynyń ortasynda saparymyzdy bastap ketemiz dep otyrmyz, – dedi Ibrahım Aǵytaıuly.
Otyrys barysynda belgili jýrnalıst Názıra Járimbetova Ahańnyń ómirlik serigi Bádrısafa Muhammedsalyqqyzynyń taǵdyry týraly oı qozǵady.
– Ult ustazy qansha jerden zobalań kórse de, sol aýyrtpalyqtyń barlyǵyn Bádrısafa anamyz birge kóteristi. Jalpy, Alash arystarymen qosa, olardyń áıelderi de naqaq zardap shekti. Bádrısafa týraly alǵashqy maqalama qatysty aqparatty Ibragım aǵamyzdan aldym. Sodan beri izdenip jazyp kelemiz. Bádrısafa sheshemizdiń taǵdyry óte aýyr. Qazir aıta bersek, uly adamdardyń óziniń ómirinde sheshilmegen jumbaǵy bolady. Bylaı qarasań, sýyqta júrdi, urpaq ta qalmady. Bádrısafa sheshemizdiń qalaı ólgeni de belgisiz. Ulty da belgisiz. Ony orys dep keldik. Keıbir derekterde tatar dep keltiredi. 1989 jyly halyq jaýynyń áıeli retinde aqtalǵanda, prokýratýrada saqtalǵan derekterde tatar dep keltirilgen. Ol da anyqtalatyn bolady. Anamyz nesimen qymbat? Qıyn-qystaý kezinde Ahańnyń qasynan tabyldy. О́miriniń aıaǵyna deıin sý ishse – sý, ý ishse – ý, qan jutsa – qan jutty, birge boldy, – dedi Názıra Járimbetova.
Jıyn sońynda mektep ujymy uıymdastyrǵan «Ahmet murasy – rýhanı qazyna» atty kórmeniń tusaýkeser rásimi ótti.
Qostanaı oblysy