Bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq!

Naýryz – Búkilhalyqtyq meıram ǵana emes, Otanymyzdaǵy túrli etnostardyń mádenıeti men rýhanı qundylyqtaryn jaqyndastyratyn beıbitshilik pen tatýlyqtyń merekesi. Sondyqtan bul meıramnyń elimiz halqy úshin orny erekshe. Tómende qazaq halqynyń turmys-tirshiligi men ádet-ǵurpynda da eleýli oryn alatyn Naýryz merekesi týraly toptama usynylyp otyr. 

ORTAQ MEIRAM URPAQTY UIYMShYLDYQQA UIYTADY

Asa qamqor, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn! Ulystyń uly kúni sanalǵan Naýryz – túrki jurtynyń mereıli merekesi. Musylmandyqty bekem ustanǵan qazaq halqy bul kúndi erekshe daıyndyqpen ótkizedi. Aqsaqaldy qarııalar, aq samaıly áje-apalar aq dastarqan jaıyp, qonaq kútip, bata beredi. «Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn!» degen tilek-duǵalar aıtylatyn Naýryz – birliktiń, yntymaqtyń, bereke men tatýlyqtyń merekesi. Bul kúni arazdasqandar – adamgershilik, renjiskender –  raqymdylyq jolyn ustanady. Asylynda, musylmandar úshin bireýge renjýge de, ózgeni renjitýge de bolmaıdy. О́ıtkeni, Alla taǵala qasıetti Quranda «Keshirim jolyn ustan» dep buıyrǵan. Osynaý izgilik merekesi Naýryz da adamdardy keshirimdilikke, tatýlyqqa úndeıdi. Naýryzdy halqymyz dinı dep emes, ata-babamyzdan jalǵasyn taýyp kele jatqan ulttyq mereke, salt-dástúrimizdiń jalǵasy dep toılaıdy. Imandylyqpen ushtasqan, ult jadynan umytyla bastaǵan ulttyq qundylyqtardy jandandyrýǵa din ókilderi de atsalysýda. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy 2014 jyldy «Din men dástúr» jyly dep jarııalady. Halqymyzdyń «kórimdik, erýlik, súıinshi, sybaǵa, bazarlyq, jylý, asar» syndy asyl muralary qazaqtyń darqan minez, keńpeıil, qonaqjaı, baýyrmaldyǵynyń bultartpas dáleli. Dástúrine bekem urpaq rýhanı qundylyqtarǵa qurmetpen qaraıtyn bolady. Mine, ulttyq merekemiz áz Naýryz urpaqty uıymshyldyqqa uıytady, úlken-kishini syılaı bilýge tárbıeleıdi. Alla taǵala yryzdyq-nesibemizdi molaıtyp, birlik-berekemizdi arttyrǵaı. Naýryz merekesi qutty bolsyn! Aq mol bolsyn! Jaratýshy Iemiz el ıgiligi úshin qyzmet etip júrgen, dinimiz ben dilimizdiń janashyry bolǵan Elbasyna, halyq qamyn oılaǵan azamattarǵa, jalpy halqymyzǵa kúsh-qýat, yntymaq násip etkeı! Rabbymyz memleketimizdiń táýelsizdigin máńgilik etip, dinimiz ben dástúrimizdiń, elimizdiń eńsesin bıiktetsin! Imandy da ıbaly urpaq sabaqtastyǵy jalǵasyn taýyp, uly murattarǵa umtylǵan halqy­myz­dyń tilegi qabyl, muraty asyl bolǵaı! Áýmın!

Erjan qajy MALǴAJYULY, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı.  

BUL – TAŃǴAJAIYP KО́KTEM TOIY

Naýryz – ejelgi dástúr boıynsha Jańa jyldyń bastalýy ǵana emes, bul, sonymen birge, tańǵajaıyp kóktem merekesi, tabıǵattyń qaıta túlep, qaıta jańǵyrýy. Osy bir kóktemniń jyp-jyly shapaǵatymen jaınap turǵan sátte sizder de zor qýanyshtarǵa bólengeısizder. Janyńyz kún nuryndaı jarqyrap, al kóńilińiz meıirimdilik pen mahabbat sezimderine tola bersin! Aıta keteıin, táýelsizdik jyldarynda bizdiń táýelsiz elimiz – Qazaqstan basqa memleketter ǵasyrlap jete almaǵan jetistikterge qol jet­kizdi. Munyń bári, árıne, Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń salıqaly saıasatynyń arqasy. Sol saıasattyń arqasynda elimizde barlyq ult ókilderi tatý-tátti ómir súrýde, árbir ulttyń óz dástúrleri saqtalyp, onyń damýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Men kıeli Mańǵystaý jerinde, aqshańqan qala Aqtaýda týyp, osyn­da óstim. Sondyqtan, ólkem­niń árbir qıyry men úshin ystyq. О́zim Qazaqstandaı bedeldi memlekette turyp jatqanymdy maqtan tutamyn. Qazaq halqyna degen qur­metimdi bildirý úshin qazaq tilin kishkentaı kezimnen úırenip aldym. Orys mektepti bitirip, oqý ornynda orys tobyna túsip, qazaq dostarymmen memlekettik tilde sóılesip júrdim, ártúrli saıystarda mem­lekettik tildi bilý boıynsha qatysyp, júl­deli oryndardy jeńip aldym. Qazir meniń dos­tarym­nyń arasynda túrli ult ókilderi bar. Biz bárimiz eshqashan ultqa bólinbeımiz, sebebi, biz bárimiz táýelsiz Qazaqstannyń azamattarymyz. Biz osy elde, osy jerde týyp-óstik, demek, óz elimizdiń gúldenýi úshin aıanbaı eńbek etetin bolamyz. Keleshektegi maqsat-muratymyz, arman-oıymyz ortaq, sondyqtan, Naýryz sekildi uly meıram da barshaǵa ortaq. Bul kúndi biz qýana qarsy alamyz, qazaq dostarymyzben birge atap ótemiz. Meniń oıymsha, álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna ený bizdiń alǵa qoıǵan maqsatymyzdyń alǵashqy satysy ǵana. Biz jastarmyz, aldymyzda talaı dýmandy jyldar, jarqyn bolashaq kútip tur dep senemiz. Qazaqstandy mekendeýshi, bir shańyraq astyndaǵy barsha halyq jyl saıyn Naýryz meıramyn amandyqpen qarsy alaıyq. Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn, qaıda barsaq jol bolsyn degen tilegimdi respýblıkalyq «Egemen Qazaqstan» gazeti arqyly otandastaryma jetkizgim keledi.

Greta HAChATÝRIаN, «Ehpaırýtıýn» armıan etnomádenı birlestiginiń múshesi. Mańǵystaý oblysy.

TATÝLYQTYŃ JUMAQ MEKENI

Kún men tún teńelip, jer-álem ózgeshe qalypqa enip, tirshi­liktiń qaıta túler kezimen tuspa-tus keletin Naýryz merekesi búginde jalpyhalyqtyq sıpat­qa ıe boldy. Ulystyń uly kú­nin Qazaqstandaǵy ult pen ulystyń barlyǵy ózderiniń tól merekesindeı toılaıdy. Jyl saıyn qala ortalyǵyna jınalyp, ultyna, tiline, dinine qaramaı, bir úıdiń balasyndaı, bes saýsaqtyń salasyndaı tutastyqpen merekeni atap ótip jatqan halyq sózimizdiń dáleli bolsa kerek. Qazaq hal­qy aıtatyn «jýan jińishkerip, jińishke úzi­ler» aldynda keletin kóktem merekesine qazaqstandyqtardyń qurmeti men qýanyshy erekshe ekenin aıtqym keledi. Naýryz  – bereke men bir­liktiń merekesi. Búginde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarab­dal saıasatynyń arqasyn­da Qazaq­stan birliktiń, tatýlyq­tyń, toleranttylyqtyń jumaq meke­nine aınalyp otyr. Keń- baıtaq elimizdi mekendegen bar­lyq ult ókilderiniń arasynda zor túsinistik qalyptasqan. Olar Qazaqstandy óziniń týǵan Otany sanaıdy. Sondyqtan mem­leketimizdiń ósip-órken­deýine, turaq­ty­lyq­tyń saq­talýy­na barynsha múddeli jáne sol jolda aıanbaı eńbek etip keledi. Bizdiń elde eshbir etnostyń quqy shektelmeıdi, salt-dástúri, tili men dininiń saqtalyp, damýyna ońtaıly jaǵdaı jasalǵan. Bul – birliktiń arqasy. Al birlik bar jerge berekeniń keleri anyq. Qazaqstannyń álemdik qoǵamdastyq aldynda zor bedelge ıe bolyp, jyl ótken saıyn ekonomıkasy damyp, áleýmettik jaǵdaıy artyp, halyqtyń turmys-tirshiligi jaqsaryp jatqany berekeli ómirimizdiń naqty kórsetkishi. Kóregen Elbasymyz bar. Birtutas halqymyz bar. Sondyqtan Qazaqstannyń bolashaǵy baıandy bolaryna nyq senemin. Ulttyń ǵana emes, ulystyń ortaq qýany­shyna aınalǵan Naýryz merekesi Qazaqstan halqyn biriktiretin negizgi faktor deýge bola­dy. Endeshe, Ulystyń uly kúni qutty bolsyn!

Vladımır TOLOKONNIKOV, «Qazaqstannyń orys qaýymy» birikken qoǵamynyń Qyzylorda oblystyq fılıalynyń dırektory.  

JOǴARY DEŃGEIDE О́TKIZÝDEMIZ

Elimizdegi barsha ázerbaı­jan ulysynyń atynan qazaqstan­dyqtardy Ulystyń uly kúnimen quttyqtaımyn. Bosaǵamyzdan engen Naýryz merekesi ár otbasyna bereke, oshaǵyna jyly­lyq ákelsin. Bıyl ulyq merekeni Dostyq úıinde joǵary deńgeıde ótkizýdi jos­parlap otyrmyz. Onda óńirdegi barlyq ult pen ulystar bı bılep, án aıtyp, aq dastarqannan dám tatady. Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda shyǵys óńirinde ázerbaıjan ulysy ózge ult ókilderimen birge tatý-tátti tirshilik etýde. Máselen, oblys­ta ázerbaıjandardyń «Azerı» atty etnomádenı birlestigi jumys isteıdi. Biz elimizde alǵash ret qurylǵan О́skemen qalasyndaǵy Dostyq úıinde óz ultymyzdyń dástúri men ǵuryptaryn óskeleń urpaqtarymyzǵa nasıhattaýǵa múmkindik alyp otyrmyz. Etno­mádenı birlestigimizde «Azerı» ansambli ázerbaıjan halqynyń ulttyq ónerin nasıhattap, túrli oblystyq, respýblıkalyq is-sharalarǵa atsalysyp júr. Ázerbaıjan etnomádenı birlestiginiń at­qa­rý­shy dırektory retinde Qazaqstan hal­qy Assambleıasynyń elimizdiń ishki saıası turaqtylyǵyn saqtaýdaǵy mańyzyn erekshe atap ótkim keledi. Memleketimizde eshqandaı ultaralyq túsinispeýshilik joq. Barlyq máse­le­ler kelisimmen, dostyq qarym-qatynas ar­qy­ly sheshiledi. Bul rette Memleket basshysy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevqa aıryqsha alǵys bildiremiz. Qazirgi kezde Shyǵys Qazaqstan oblysyn­da eki myńǵa jýyq ázerbaıjan ultynyń ókilderi turady. Ázerbaıjan etnomádenı birlestigi Mazahır Gamzaevtyń jetekshiligimen qoǵamnyń túrli salasynda eńbek etip, táýelsiz memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna úles qosyp keledi.

Azaı VALIEV, oblystyq ázerbaıjan etnomádenı birlestiginiń múshesi. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Glýbokoe aýdany.

QÝANYShPEN QARSY ALÝDAN JAZBAIMYZ

Jer sharyndaǵy shyǵys halyqtarynyń, musylmandar qaýymynyń asa qadirli de qasıetti, dástúrli merekesi adam balasynyń bir-birine degen súıispenshiligin, adamger­shiligin, rahymdylyǵyn, meıir­bandylyǵyn kórsetetin, ata-baba saltyn jańǵyrta jalǵastyratyn Ulystyń uly kúni – Naýryz merekesin barsha qazaqstandyqtarmen birge ótkizemiz. Naýryz barlyq túrki halyqtary sııaqty, qazaqtyń da, túriktiń de tól meıramy. Qazaq halqynyń turmys-tirshiligi men ádet-ǵuryp saltynda eleýli oryn alǵan ulttyq dástúrdiń bir salasy. Naýryz Jańa jyl meıramy retinde 1926 jylǵa deıin toılanyp kelgen. Keńes ýaqytynda ulttyq rýhtaǵy dúnıelerge, rýhanı qundylyqtarymyzǵa tarshylyq jasap, toılaýǵa tyıym salǵan. Qaıta qurý deıtin kezeńde ótkenimizdi eske alyp, al Qazaq­stan táýelsizdik alǵannan keıin, Qudaıǵa shúkir, ata-baba saltyn jańartyp, Naýryz meıramyn saltanatpen qarsy alyp, qýanyshpen ótkizýden jazbaı kelemiz. Táýelsizdigimizdiń mańyzy, mine, osynda. Naýryz – tabıǵat meıramy. Kún men túnniń teńelgen kúni, ıaǵnı jyl basymen Naýryzdyń 22-sinde qaýyshamyz. Al ejelgi túrki taıpalarynyń múshel esebi boıynsha Jańa jyl basy sanalatyn Naýryz aıdyń birinshi kúni ótkiziletin. Naýryz Ulystyń uly kúni bolǵandyqtan, ol kúni qyz-kelinshek, kári-jas qushaqtasyp kórisip, bir-birine aq nıetin, arman-tilegin jyr-taqpaqpen aıtady. «Amansyń ba? Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn, ulys bereke bersin, bále-jala jerge ensin», dep tilek bildiredi. Bolashaqqa joramal retinde jeti taǵamnan qasıetti Naýryz kóje jasalynyp, ulttyq oıyndarymyz oınalady, at jarysy ótkizilip, kókpar tartysady. Jer sharynda musylmandar áleminde bul qasıetti mereke kúnderinde qantógis, qyrǵı-qabaq shaıqastar toqtatylyp, jaýlasý keıingi kezekke qal­dyrylyp turǵan. Bir-birine degen óshpendilik, arazdasý men ókinishter keshirilip, yntymaq pen birlik saltanat qurǵan. Qaı zamanda bolmasyn Ulystyń uly kúninde Jaratqanyna syıynǵan árbir pende ańsaǵan armany men kózdegen maqsatyna jetý úshin Jańa jyl baspaldaǵyn nyq senimmen attap, bolashaqqa úlken úmitpen qaraǵan. Qasıetti Jańa jyl – Naýryz meıramy búkilhalyqtyq meıram ǵana emes, barsha musylmandar qaýymynyń, shyǵys halyq­tarynyń naǵyz mádenıeti men rýhanı qundylyqtaryn bir-birine biriktirip jáne de jaqyndastyratyn, beıbitshilik pen tatýlyqtyń merekesi. Jalpy adamzatqa ortaq kún men túnniń teńelgen, tabıǵattyń oıanǵan, shýaqty da shyraıly kóktemin ala keletin Naýryz merekesimen barsha qazaqstandyqtardy quttyqtaımyz! Alla Taǵalamyz halqymyzdy dúnıedegi eń baqytty, órkenıetti elder qataryna qosyp, uly merekelerge, torqaly toılarǵa, qýanyshty kúnderge jetkize bersin! Naýryz aıy tilek tileıtin aı. Búkil halyqqa yntymaq, yrys, toqshylyq, el-jurtqa qýanysh pen baqyt ákelsin. Naýryz qaıyrly, qutty bolsyn! Bas-bas, basaıyq, Aqqan sýdaı tasaıyq, Bı bıleıik, basaıyq, Naýryz toıyn jasaıyq!

Qazaqbaı QASIMOV, Qazaqstan túrikteri etnomádenı birlestigi tóraǵasynyń orynbasary,  QHA múshesi, fılosofııa ǵylymdarynyń  doktory, professor. ALMATY.