Aldyńǵy kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda elimizdiń Din isteri agenttigi Mádenıetter men dinderdiń halyqaralyq ortalyǵy janyndaǵy Buqaralyq aqparat quraldarynda dinı taqyrypty jarııalaý boıynsha ádistemelik keńestiń uıytqy bolýymen jýrnalısterge arnalǵan semınar ótti. Semınar aıasynda «Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy din salasyna qatysty basymdyqtardy BAQ-ta jarııalaý ádisteri» taqyryby qozǵaldy. Bul is-sharaǵa Ádistemelik keńes quramyna kiretin tanymal dintanýshy-ǵalymdar, sarapshylar, sondaı-aq, dinı birlestikter men ÚEU ókilderi, jýrnalıster qatysty.
Semınar taqyryby aıasynda Dintanýshylar kongresiniń tóraǵasy Ǵarıfolla Esim, «Bas redaktorlar klýby» QB prezıdenti Kenjebolat Joldybaı, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ Etnostyq jáne dinı toleranttylyq jónindegi IýNESKO kafedrasynyń meńgerýshisi Ǵadilbek Shalahmetov, «Áziret Sultan» meshitiniń naıb-ımamy Baqytjan О́tkelbaev, Astanadaǵy Qasıetti-Ýspen kafedraly soborynyń protoıereıi Dmıtrıı Baıdek sóıledi.
Semınardy ashqan Buqaralyq aqparat quraldarynda dinı taqyrypty jarııalaý boıynsha ádistemelik keńestiń tóraǵasy Aıdar Ábýov elimizdegi tatýlyq, beıbitshilik, meıirimdilik, turaqty damý jaıyn jan-jaqty nasıhattaý máselesinde buqaralyq aqparat quraldarynyń róli erekshe ekenine toqtaldy. «Jýrnalısterdiń eńbegi arqyly qoǵamdyq pikir, talǵam-kózqaras qalyptasatynyn joqqa shyǵara almaımyz. Desek te, búgingi tańda qoǵamdaǵy problemalar, rýhanı máseleler, ásirese, BAQ-ta qanshalyqty nasıhattalyp, olarǵa qanshalyqty qyzyǵýshylyq tanytylady degen saýal týyndaýy múmkin. BAQ-ta jarııalanǵan árbir aqparat olardyń kókeılerinde júrgen saýaldaryna jaýap beretindeı, rýhanı qajettilikterin óteıtindeı bolýy tıis. Qazirgi zamandaǵy jańa tehnologııalar, onyń ishinde ınternet jýrnalısterdiń jan-jaqty málimetterdi jınaqtaýyna múmkindik beredi. Búgingi jýrnalıst, ári bloger, ári moderator, ári uıymdastyrýshy, ári qoǵam pikirin qalyptastyrýshy. Al bul rette olardyń qalam terbeıtin taqyryptarynyń biri – din salasy. Al Ádistemelik keńes dinı máselelerdi jarııalaýda otandyq BAQ ókilderine keńes berý maqsatynda qurylǵan bolatyn. Ádistemelik keńestiń jıyndary jylyna 3-4 ret, keıde odan da kóp ótkizilip turady. Búgingi semınardyń taqyryby, mine, osy máselege arnalǵan», dedi A.Ábýov.
Budan keıingi kezekte sóz alǵan Din isteri agenttiginiń Taldaý departamentiniń basshysy Serik Ospanov elimizde qalyptasqan dinı jaǵdaıǵa baılanysty agenttik tarapynan atqarylyp jatqan jumystar jaıyn baıandap berdi. «Árıne, elimizde, onyń árbir óńirindegi dinı ahýaldyń qalaı jáne qaı baǵytta damýynda aqparattyq-túsindirý jumystarynyń róli zor. Bul oraıda, Ádistemelik keńestiń mańyzy da aıryqsha. Sol sebepti, Keńes memleket, dinı birlestikter jáne halyq arasyndaǵy kópirge aınalýy tıis. Al elimizdegi din máselelerine qatysty aqparattar barynsha shynaıy, obektıvti túrde jetkizilýi kerek. Qoǵamdaǵy dinı ahýaldy turaqtandyratyn negizgi faktorlardyń biri – halyq arasyndaǵy aqparattyq-túsindirý, túrli teris aǵymdardyń aldyn alý jumystarynyń durys júrgizilýi bolyp qala bermek. Bul rette, agenttik tarapynan halyqtyń dinı saýatyn arttyrý úshin din máselelerine qatysty ádistemelik usynymdar, oqý quraldary ázirlendi. Jalpy alǵanda, elimizde júrgiziletin aqparattyq-túsindirý jumystaryn áli de jetildire túsý qajettiligi týyndap otyr. Demek, BAQ ókilderiniń bul máseledegi róli orasan», dedi óz sózinde S.Ospanov.
Al Dintanýshylar kongresiniń tóraǵasy Ǵarıfolla Esim: «Mundaı semınarlardyń ózegi – aqyl aıtý emes, kerisinshe, sizderdi tolǵandyryp otyrǵan máselege qulaq túrý. Ol úshin sizder dintanýshylarmen birlese atqaratyn usynystaryńyzdy aıtatyn bolsańyzdar, onda nátıjesi de durys bolar edi. Qoǵamda bir anyqtalmaǵan másele bar. Ony basylym betterinde ártúrli baǵytta jazady. Onyń ártúrli baǵytta jazylýy da túsinikti. Ol zaıyrlylyq degen másele. Biz zaıyrly memleketpiz ǵoı. Din memleketten bólingen. Bul – anyq nárse. Biraq, dinniń qoǵamdaǵy orny qalaı bolady? Din qoǵamnan tys bolmaıtyny belgili ǵoı. Sondyqtan, qoǵamdaǵy zaıyrlylyq degen qalaı bolady degen másele tur. Munda álemdik tájirıbeler bar, biraq, barlyq dinderge, barlyq elderge ortaq bir model joq. Ony izdep qajeti joq. Sebebi, onyń bári dál bizge kele qoımaıdy», dedi óz sózinde Ǵarıfolla Esim.
Onyń aıtýynsha, din dástúri arqyly júredi. «Máselen, Islam dini dástúr arqyly ómir súrip keldi. Jaqynda Bas múftı «Din jáne dástúr» degen dóńgelek ústel uıymdastyrdy. Osy taqyryppen kitap shyǵardy. Bul – óte qunarly baǵyt. Demek, biz dástúr men dindi anyqtap almaı, tek qana zańmen júre almaımyz», dedi ǵalym. Sondaı-aq, Ǵarıfolla Esim semınar aıasynda sóılegen sózinde elimizde meshit salǵan kezde janyna monsha salýdy oılastyrý kerektigin de alǵa tartty. «Eger, tarıhqa úńilsek, qazaq jerindegi meshitterdiń janynda mindetti túrde monshalar bolǵan. Muny tarıhı derekter dáleldeıdi. Arab elderinde de osylaı. Men sondyqtan únemi meshit salǵan kezde janyna monsha salý kerek dep aıtyp júremin. Astanada jańa meshit salǵanda janynan musylmandarǵa arnap monsha salsyn degen usynys aıttym. Bári maǵan túsinispeýshilikpen qarady. Monsha degenimiz jýynatyn jer ǵana emes, rýhanı tazaratyn jer. Dinimizde adamnyń tán jáne jan sulýlyǵyna aıryqsha mán beriledi. Iаǵnı, jan sulýlyǵy tán sulýlyǵynan bastalady. Janyń sulý bolyp, tániń sulý bolmasa taǵy durys emes. Sondyqtan bul usynysty aldaǵy ýaqytta eskerý kerek», dedi Ǵ.Esim.
Bul kúni «Bas redaktorlar klýby» QB prezıdenti Kenjebolat Joldybaı da máselege qatysty óz oı-paıymymen bólisti. «Elimizde dinı ahýalǵa, onyń nasıhattalýyna baılanysty kóptegen jumys jasalady. Biraq, nelikten nátıje joq? Biz de óz tarapymyzdan qolymyzdan kelgenshe jýrnalıstik pýl jasaýǵa kómektestik. Bas redaktorlardy elimizdiń Bas múftıimen kezdestirdim. Onda da nátıje joq. Nege olaı? Búgingi tańda dinge ǵylymı turǵydan kelý bar. Biraq, máselege jýrnalıstik turǵyda kelý joq. Sebebi, búgingi jýrnalıst, ókinishke qaraı, ámbebap maman. Ol búgin agronom, erteń ınjener, arǵy kúni ekonomıst. Jalpy, din taqyrybynda jazatyn jýrnalıster óte qajet. Aqparattyq keńistikte aqparatty, saıasatty anyqtaıtyn birqatar buqaralyq aqparat quraldary bar. Ol úshin múmkin, jýrnalıster pýlyn emes, BAQ-tyń birinshi basshylarynyń basyn biriktire otyryp, Úkimettiń janynan Bas redaktorlar keńesin qurǵan jón bolar. Eger, osyndaı deńgeıde máseleniń mańyzdylyǵy men ózektiligin sezinetin bolsaq, bálkim, naqty bir nátıje bolar ma edi? Demek, másele túbegeıli túrde sheshilýi úshin bul birinshi basshylardyń deńgeıinde qadaǵalanyp, turaqty túrde júrgizilip otyrýy kerek», dedi Kenjebolat Joldybaı.
Semınar aıasynda oǵan qatysýshylar, sonymen qatar, Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda aıtylǵan XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstandaǵy din, dástúrli dinderdiń jas urpaq boıyndaǵy rýhanı qundylyqtardy qalyptastyrýdaǵy róli, dinı ekstremızm men onyń aldyn alý joldary syndy máselelerdi talqylady. Bul rette, otandyq jýrnalısterdiń din salasyndaǵy ózekti taqyryptardy qoǵamnyń árbir múshesine túsinikti ári obektıvti túrde jarııalaý jaıy sóz boldy.
Semınar sońynda jýrnalıster Ádistemelik keńes múshelerine qoǵam nazaryn aýdaryp júrgen máseleler boıynsha óz saýaldaryn qoıdy.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».