Balalar ádebıetiniń baǵy

Bárimizge aty belgili Bekeń, Berdibek Soqpaqbaevtyń balalyq ómiri, jastyq shaǵy jeńil bolmaǵan. Qalamgerdiń ómir ótkelderi sol kezdegi qazaq aýylyndaǵy balalardyń, barlyǵymyzdyń basymyzdan ótken qıyn kúnder edi. 30-jyldardaǵy sol  surqaı súreńderdi qylyshynan qan tamǵan totalıtarlyq zamanda jerine jetkize jazyp, kórsete bilgen Bekeńniń qaısarlyǵyna tańdanbasqa bolmas. Qazirgi urpaq álemdegi aldyńǵy qatarly 50 eldiń qatarynan tabylǵan qazaqtyń búgingi jetistigin aspannan túse qalǵan daıyn dúnıe eken dep qaraıdy. Bul aǵa urpaqtyń ashy terimen, tózimdi eńbegimen kelgen negizgi júktiń bir bóligi. Men jastarmen, oqýshylarmen jıi kezdesip turamyn. Olardan: «Meniń atym Qoja» degen kınony kóresińder me?», dep suraımyn. Eresekteri: «Kórdik», – deıdi. «Avtory kim?». «О́zi aıtyp tur ǵoı, Qoja». «Joq, jaz­ǵan jazýshynyń aty-jóni kim?», deımin. Bas shaı­qaıdy, bilmeıdi. Bastaýysh synyp oqýshylary: «Ondaı kınony kórgemiz joq», dep tómen qaraıdy. Osydan keıin: «Oıpyrmaı, Berdibek shynymen-aq jas urpaq jadynan shyǵyp bara ma, qalaı?!» degen kúdikti oı qaýmalaıdy. Sol Berdibek bıyl 90-ǵa tolady. Mereıimdi ósiretini qyzmettes bolǵan, qatarlas júr­gen aǵaıyn umytpaı gazet-jýrnaldarǵa estelik­terin jazyp jatyr. Tar sheńberdegi jerles­tik, týystyqtan shyǵyp, adaldyq, adam­dyq tanytyp jatqan aǵaıynǵa myń da bir alǵys. 11 qańtardaǵy «Egemen Qazaqstan» gazetin­de balalar ádebıetiniń aqsaqaly Muza­far Álimbaev «beren talant Berdibek» dep baǵalasa, Atyraýdan Qadyr Júsip «klassık», al Qostanaıdan Aqylbek Shaıahmet «Berdibektiń shyǵarmalary – halyq qazynasy, urpaq nesibesi» deıdi. Aıtýly jazýshy Mar­habat Baıǵut ótken jylǵy 1 tamyzda  osy basylymda «Úkimet nazaryna» degen aıdarmen «Biregeı Berdibektiń ber baǵasyn...» degen oımen másele kóterdi. Aqpan aıynda jazýshy Medeý Sárseke ónegeli estelik jazdy. Men 1947 jyly Narynqol orta mektebin bitirdim. Berdibek bizdiń aldymyzda bitirgen túlek qatarynda edi. QazPI-ge oqýǵa tús­ke­nimde bolashaq qalamger joǵary kýrsta-tyn. Instıtýt jataqhanasynda ol kisi bola­shaqtaǵy úlken ádebıet ókilderi Muqash Sár­­­se­keev, Balamer Saharıevpen bir bólmede jatty. Kórnekti qalamgerdiń bıylǵy mereıtoıy tusynda Jazýshylar odaǵy uıytqy bolyp Mádenıet mınıstrliginen Bekeńniń tolyq shyǵarmalaryn shyǵartýǵa muryndyq bolsa, kıno salasy tarapynan da sharalar jasalsa, nur ústine nur bolar edi. Sonda Berdibek rýhy jańǵyryp, jurttyń sanasy túlep, mártebesi bıikteı bereri anyq. О́ıtkeni, Berdibekteı sańlaq sanaýly. О́zimizdi ózimiz kórsete bilmesek, utpaımyz, utylamyz. Berdibektiń kindik qany tamǵan Almaty oblysynyń Narynqol jeri, eli aıaýly perzentin umytqan joq. Ár on jylda bir mereıtoıyn atap ótip júr. О́ıtkeni, «qustyń qos qanatyndaı» Berdibegi, Muqaǵalıy bar el de beker el, beker jer emes. Birtýar talanttardy dúnıege ákelgen el – baqytty el ǵoı. Kúni búgin solardyń jolyn qýýshylar qatar túzep kele jatqanyn kórip, qýanysh, maqtanysh sezimine bólenesiń. Aýdan basshysy Qydyrkeldi Medeýov bas­tap, Berdibektiń 90 jyldyǵyn atap ótýdiń sharalaryn jasap, arnaıy komıssııa quryp, qyzý iske kirisip ketti. Narynqoldyń aqsaqaldary, aýyl ákimdigi, Qostóbe aýylyn «Berdibek aýyly» dep ataý jóninde sheshim qabyldap, onomostıkalyq komıssııaǵa jiberdi. Aýdan ákimi, aýdandyq máslıhat muny maquldady. Narynqoldyń ózinde Berdibek Soqpaqbaevtyń atynda orta mektep bar. Onda jazýshynyń murajaıy jumys isteıdi. Mektep aldyna qalamger bıýsti qoıylǵan. Berdibek Soqpaqbaevtyń 90 jyldyǵyn keń kólemde atap ótýdiń qamymen aýdandyq ardagerler keńesi óńir jurtshylyǵyna arnaıy úndeýmen shyqty.Onda: «Adam ólgen kúni ólmeıdi, el-jurtynyń, jaqyndarynyń jadynan shyqqan kúni óledi», deıdi eken biletinder. Berdibek Soqpaqbaev «О́lgender qaıtyp kelmeıdi» dep ómirlik shyndyqty aıtqanmen, uly Abaı: «О́ldi deýge bola ma, oılańdarshy, ólmeıtuǵyn artynda sóz qaldyrǵan», dep úlken fılosofııalyq qaǵıda qaldyrdy. Endeshe Berdibek ólgen joq. Onyń shyǵarmalary 11 tilde aýdarylyp, 30-dan astam elde 40 jyldan beri «Meniń atym Qoja» fılmi kórsetilip keledi. Endeshe erim deıtin árbir azamat Berdibek Soqpaqbaevtyń 90 jyldyǵyna aıtýly úles qosýy kerek. 2014 jyldy «Berdibek jyly» dep eseptep, oqý oryndary «Berdibek oqýlaryn», kitaphanalar jazýshy shyǵarmalarynan konferensııalar uıymdastyryp, mádenıet úıleri arnaıy keshter, kezdesýler ótkizse, qalamgerge qurmet, keıingi urpaqqa úlgi bolady», dedik. Bas basylym – «Egemen Qazaqstandaǵy» qalamgerler pikirin Berdibek Soqpaqbaev týǵan óńir azamattary da qoldap, Alash rýhty jazýshynyń mereıtoıyn el kóleminde atap ótsek degenge osylaısha ún qosyp otyr. Sovet ORAZAEV, Almaty oblysynyń qurmetti azamaty. Almaty oblysy, Raıymbek aýdany, Kegen aýyly.