Áleýmettik saıasatta, áleýmettaný ǵylymynda «kedeılik qaqpany» degen uǵym bar. Ol qoǵamda qashan týyndaıdy?
Qoǵamda jumys oryndary azaıyp, áleýmettik tólemderdiń túrleri men kólemi bizdiń eldegideı ınflıasııamen jyl saıyn artyp otyrsa, «kedeılik qaqpanyna» túsemiz. О́kinishke qaraı, halyqta jumys ornynan nemese basqa kiris kózderinen turaqty tabys túsip turmaǵandyqtan olar áleýmettik tólemderge baılanyp qalady. Al ol tólemder alýshylardyń kiris tabysyn esh arttyrmaıdy, tek olardyń kúnkórisine berilip otyrylady. Sáıkesinshe eldegi kedeıler sanynyń artýyna alyp keldi. Ekonomıkalyq saıasattyń tıimsizdiginen áleýmettik tólemge qarap otyrǵandar sany ulǵaıa berdi.
Qazaqstanda beriletin áleýmettik tólemderdiń kólemi men túrleri de damyǵan elderdegideı kóp emes. 2021 jyly ataýly áleýmettik kómekti 200 myńǵa jýyq otbasy aldy.
Kirisi tómen azamattar qatarynyń kóbeıýine aımaqtardaǵy jumyssyzdyq úlesiniń artýy, turaqty jumys pen laıyqty jalaqynyń joqtyǵy sebep boldy. Al kópbalaly otbasy, múmkindigi shekteýli jandar, asyraýshysynan aıyrylǵan otbasylardyń áleýmettik kómek alýy zańdy.
Másele halyqta turaqty tabys kóziniń bolmaýy men onyń kóleminiń azdyǵynda bolyp tur. Bul, ásirese óńirler men aýyldy jerlerde óte ózekti. Ataýly áleýmettik kómek alatyn kópbalaly otbasylardyń 70 paıyzǵa jýyǵy kedeıshilikte ómir súredi. Sondyqtan sol otbasylardyń turaqty tabysyn arttyrýdy nazarǵa alý kerek. Olardy aı saıyn azyq-túlikpen qamtamasyz etý basty mindet bolmaýy kerek. Sol otbasylarda tárbıelenip jatqan balalardyń sapaly ómir súrip, bilim alyp, medısınalyq qyzmetke qol jetkizip, qosymsha sabaqtarǵa baryp, jan-jaqty qamtamasyz etý mańyzdy. Aýdan, aýyldarda laıyqty jalaqy beretin turaqty jumys oryndaryn ashý máselesi kezek kúttirmeıdi. Sebebi sol otbasylarda ósip jatqan balalardyń bolashaǵyna mán berilýi kerek. Kedeılik kórsetkishi ósip, otbasylar áleýmettik kómekke baılanyp otyra berse, bul qoǵamda masyldyq sananyń jaıylýyna alyp keledi. Sondaı-aq margınaldy toptardyń sany óspese, azaımaıtyny sózsiz.
Bul ekonomıkalyq turǵydan alǵanda da tıimsiz. О́ıtkeni elde jumys kúshi bar, demografııaǵa baılanysty onyń sany artyp keledi. Alaıda eńbek oryndary men jumys kúshiniń sapasy joq.
Biz júrgizgen áleýmettik saýaldamalarda halyqtyń kóbi, ásirese aýyldyq aımaqtaǵy turǵyndar jumystyń joqtyǵyn, tabys kóleminiń azdyǵyn, ınfraqurylymnyń tómendigi men damýǵa degen múmkindiktiń bolmaýyn jıi aıtady. Mine, osy tórt másele aýyldaǵy jurtty alańdatyp keledi. Sondyqtan eldi mekenderde, halyqtyń turǵylyqty jerinde sapaly ınfraqurylymmen, bilim berýmen, medısınamen qamtamasyz etip, týǵan jerlerinde qalyp jumys isteýine, aýyldar men aýdandardy jandandyrýyna jol ashýdy usynamyz.
Aısulý MOLDABEKOVA,
áleýmettanýshy