Memleket basshysynyń «Habar» arnasyna bergen suhbatynda osy jyldyń qańtar aıynda qoǵamda týyndaǵan eń ótkir suraqtarǵa jaýaptar berildi. Suhbatta halyqty mazalap júrgen kóptegen másele anyqtala tústi.
Prezıdent aqparattyq turǵydan jeńilgenimizdi aıtty. Kez kelgen áleýmettik prosester, sonyń ishinde saıası prosester kommýnıkatıvtik keńistikte júzege asady. Saıası turǵydaǵy aqparat qarym-qatynas negizi retinde ǵana emes, sonymen birge saıası basqarý quraly retinde de qoldanylady. Sondyqtan bılik saıası kommýnıkasııany basqarýdan jeńilis tapsa, halyq shynaıy aqparat almasýdan utyldy.
Prezıdent sózinen belgili bolǵandaı, kadrlar tolyǵymen aýyspaıdy jáne saıası sahnada kadrlar tapshylyǵy bar. Kadrlar tapshylyǵynyń týyndaýy memlekettik qyzmette júktelgen jumystardyń kóptiginen týyndaıtyn birqatar qıyndyq bolýy múmkin. Bul jumystyń da sapasyna áser etedi. Degenmen elimizdiń barlyq salasynda bilikti jáne jumysyn sapaly oryndaıtyn kadrlar tapshylyǵy baryn moıyndaýymyz qajet. Halyqta tolyǵymen saıası saýattylyq pen saıası mádenıet qalyptasty dep aıtý áli erte sııaqty. Biraq halyq jańa taǵaıyndalǵan sheneýnikterdiń ótken ómirine, qyzmetine qaraıdy. Mine, osy ótken ómir olardyń ımıdji, beınesi bolyp tabylady.
Memleket basshysy atap ótkendeı, saıası reformalar eń aldymen júıeni ózgertýden bastalady. Saıası júıeni ózgertý ońaı emes ekenin eskerýimiz qajet. Suhbatta belgili bolǵandaı, Parlament pen partııalyq júıe reformalanady. Qazir qoǵamda talqylanyp jatqandaı, Parlament qospalataly júıeden aıyrylýy múmkin. Májilis depýtattaryn merziminen buryn saılaý da bolýy yqtımal. Merziminen buryn ótkizilgen saılaýlar boıynsha elimizde mol tájirıbe bolǵandyqtan, qazirgi tańdaǵy bolyp jatqan kóptegen ózgeriske sáıkes osy qadam da júzege asýy múmkin. Parlament saılaýy kezinde aralas saılaý júıesi qaıta ornyna kelýi múmkin degen de boljam bar. Demek, «Saılaý týraly» zańda ózgerister bolady.
Partııa júıesindegi reformalar kezinde de «Saıası partııalar týraly» zań qaıta qarastyrylady dep oılaımyz. Saıası partııalar – halyq bıligin kórsetetin negizgi ınstıtýttardyń biri. Onyń azamattyq qoǵam men quqyqtyq memleketti damytýdaǵy róli óte joǵary. Saıası partııalar halyq bıligin bildirýshi retinde halyq múddesine, áleýmettik múddelerge qyzmet etýi tıis. Árıne, bul pikirler teorııa júzindegi kózqarastar. Tájirıbe júzinde elimizdegi saıası partııalardyń belsendiligi men jaǵdaıyn «Qasiretti qańtar» oqıǵasy kezinde kórdik. Partııa júıesin reformalaý barysynda saıası partııalardyń demokratııany nyǵaıtý prosesin qoldaýdaǵy jáne demokratııalyq qaıta qurý prosesin tejeıtin máseleler men qıyndyqtardy sheshýdegi rólin qaıta qaraý kerek sııaqty.
Suhbat barysynda Prezıdent oppozısııa týraly da oı qozǵady. Jalpy, oppozısııa jónindegi sarapshylar men halyq arasynda túrli pikirler qalyptasqan. «Bar» deýshiler de, «joq» deýshiler de kezdesedi. Prezıdent aıtqandaı, oppozısııa kóbinese kóshede júr. Bul halyq pen bılik arasyndaǵy ózara túsinbeýshilikten týyndaǵan másele dep oılaımyz. Elimizdegi kóppartııalylyq shyn máninde ıdeıalar arasyndaǵy kúres pen pikirtalasty bildirýi kerek jáne bul partııalar úshin, onyń ishinde oppozısııalyq partııalarǵa arnalǵan saıası básekelestik alańy. Konstrýktıvti básekelestik joq jerde durys oppozısııa da, ilgerileý de, damý da bolmaıdy. Jalpy, bizde saıası oppozısııa týraly durys oılaýdyń saıası mádenıeti qalyptaspaǵan. Odan bólek halyq arasyndaǵy saıası belsendilik artyp kele jatqanyn da eskerýimiz qajet.
Búgingi tańda kóptegen qoǵam belsendileri elimizdegi saıası-ekonomıkalyq reformalardy qyrkúıek aıynda qabyldaý tym uzaq ýaqyt ekenin aıtýda. Saıası reformalardy kúzde qabyldaý shartty túrde aıtylǵan dep oılaımyz. Memleket basshysynyń Parlamentte sóılegen sózine sáıkes qyrkúıekke deıin saıası reformalar boıynsha tynyshtyq ornaıdy degen qate pikir. Qazirgi tańda usynylyp otyrǵan reformalardy taldaý júrgizilýde, qalaı bolǵanda da saraptama júrip jatyr. Júzege asyrylatyn reformalardyń jetistikteri men táýekelderi aıqyndalýy qajet. Prezıdent aıtqandaı, eń aldymen Qaýipsizdik Keńesi aıasynda ulttyq qaýipsizdik júıesi reformalanady. Sondyqtan saıası reformalardyń tujyrymdamalary qyrkúıekte bekitilýi múmkin.
Murat NASIMOV,
saıası ǵylymdar kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor