Oshaǵyńnyń otyn óshirme

О́mirde otaý qurýdan joly bolmaı, óki­nish ózegin tilgen, jigerin jasyt­qan, tipti tirshilikten túńilýdiń az-aq aldynda turǵan jastarmen tildes­seńiz, ajyrasýdyń negizgi sebebi – mi­nez-qulyqtyń jaraspaýy. Ekinshisi, áleýmettik-turmystyq jaıt. Psıholog ma­man­dardyń paıymdaýlaryna qara­ǵan­da, jastardyń boıynda otbasyna degen jaýapkershilik az. Olar turmystyń qıynshylyǵynan qashady. Tipti keshe ǵana dúnıege kelgen sábıdi kim baǵady, seniń ata-anań ba, álde meniń ata-anam ba degen saýaldyń ózi tyǵyryqqa tireıtin syńaıly. Odan soń ýaqtyly baspanaly bola almaý, sábılerin balabaqshaǵa ornalastyra almaý, jalaqynyń azdyǵy, tabysy mol jumys tappaý, saıyp kelgende qarajattan qınalýy, osynyń barlyǵy oshaq­tyń otyn sóndiretin ómirdiń ókpek jeli.

– Búgingi jastar borkemik, taǵdyrdyń salǵan isine qaraǵaıdyń qarsy bitken butaǵyndaı qarsylyq kórsete almaıdy, – deıdi el aǵasy Alpys Júsipov. – Keshegi ata-baba dástúrine qarasańyz, ajy­rasý degen múlde bolmaǵan ǵoı. Tar jol, taıǵaq keship júrse de otbasyn saqtap qalǵan. Qýǵyn-súrgin jyldary da naqaqtan sottalyp ketken erin izdep Sibirge barǵandardyń isi erlik emeı nemene?! Meniń oıymsha, jastardy eń aldymen otbasylyq qundylyqtardy saqtaı bilýge tárbıeleý kerek. Qazir teledıdardy ashyp qalsańyz, telefondy basyp qalsańyz, qaptaǵan shetel serıaldary. Qamsyz, muńsyz, ǵajaıyp ómir jáne bizdiń súıegimizge sińbeıtin ózgeshe salt. Qosylǵysy kelse qosylady, ajyrasqysy kelse, ajyrasa salady. Mine, osyndaı jaman ádet bizdiń jastardyń da boıyna juǵyp tur. Búginde rýhanı jańǵyrý týraly jıi aıtylady. Bul ásheıin naýqandyq jumys bolmaýy kerek, arydaǵy ata-babamyzdyń salt-dástúri, olardyń otbasyn saqtaýdaǵy asqan adamgershilikke negizdelgen jaýapkershiligi qaıta oralsa, mundaı kórinister oryn almas edi.

Qoǵamdaǵy osy bir másele jan jarasyna aınalǵan. Sońǵy jyldardaǵy ajyrasý derekterin saraptasańyz, keleńsiz kórinistiń jyl saıyn kemýdiń ornyna óse túskenin baıqaýǵa bolady. Sońǵy bes jyl ishindegi bar derekti qaıta-qaıta salǵastyryp, qarap shyqtyq. Jas otaýdyń oshaǵynyń oty óshýi janyńdy túrshiktiredi.

– Byltyr neke buzǵan 301 otbasy tir­keldi, – deıdi Kókshetaý qa­la­lyq aza­mattyq hal aktilerin tirkeý bó­li­miniń mamany Kúlııa Syzdyqova, – bıylǵy eki aıda 30 otbasynan ótinish tústi.

Jaǵdaı ýshyǵyp tur. Endi ne istemek kerek? Bul oraıda árıne, áleýmettik-turmystyq máselelerdiń sheshilýi, ár otbasynyń tolymdy tabysqa ıe bolýy túsinikti. «Arqada qys jaıly bolsa, arqar aýyp nesi bar?» demekshi, kúni keshe úlken ómirge qol ustasyp birge attanǵan jastardyń orta jolda aınyp qalý sebebi jaýapkershiliktiń azdyǵynan dedik qoı. Osy pikirdi jandandyrý úshin bir mysal keltire ketelik. Birer jyl buryn oblys ortalyǵyndaǵy úılený toıyna shaqyrylǵanbyz. Bel­gi­lengen ýaqytta toı ıeleriniń de, sal­tanatqa sebepker bolǵan jastardyń da qarasy kórinbedi. Álden ýaqytta jas­tar toıǵa kelmeıdi degen habar jetken. Mán-jaıdy keıin bildik. Toıǵa deıin qalyńdyqtyń qulaǵyna syrǵasy taǵylǵan, eki jaq birin-biri qudalyqqa shaqyryp, myń jyldyq quda bolamyz dep tós qaǵystyryp, quıryq-baýyr jes­ken. Endigisi sońǵy túıin, tilektes, nıettes qaýymdy aq túıeniń qarny jarylǵan qýanyshqa shaqyryp, úlkenderdiń aq batasyn alýy. Aq túıeniń qarny jarylǵan qýanyshtyń kól-kósir lebi dál osy jerge kelgende sýyǵan. Eshkim zorlap qosqan emes, óz erikterimen tilekteri bir arnada toǵysqan eki jas nege ekenin kim bilsin, dál toı bolatyn kúni aınyp qalypty. Uzyn-yrǵasy úsh júzge jýyq meıman shaqyrylǵan. Asta-tók dastarqan, baryn kıip, baılaýyn taqqan, toıǵa kelgen jurt ańtarylyp qaldy. Kinárat kimde ekeni belgisiz, áı­teýir, toıdyń bastalýyna týra bir saǵat qalǵanda, eki jas «biz úılenbeıtin boldyq» dep habarlaǵan. Qulaq estip, kóz kórmegen oqıǵa.

Jınalǵan jurt eki jaqtyń ata-anasyn aıap jatty. Búgingideı qymbatshylyq zamanda bar jıǵan-tergenin bir toı ótkizýge jumsaǵan, biraq sol qýanyshy ótpeı qalǵan ata-ananyń kúıi ne boldy eken? Ysyrapty aıtasyz, moraldyq soqqy she? Eseńgirep qalǵan jurt qudaı basqa bermesin dep tilegen. Mine, osydan keıin keıbir jastardyń boıyndaǵy jaýapkershiliktiń juqarǵanyn, naqtyraq aıtsaq, joqqa tán ekenin baıqaýǵa bolady. Endi ne dersiz?!