2022 jylǵa 22 bankpen aıaq bastyq. Byltyr tórt bank naryqpen qosh aıtysty. Onyń ekeýi Orıfdjan Shadıevke tıesili AsiaCredit Bank (aqpan) pen Capital Bank (maýsym) bolsa, biri – Jusan Bank-ke jutylǵan ATFBank (qazan). Tórtinshisi – Pákistan Ulttyq bankiniń enshiles banki. Mamyr aıynda óz erkimen lısenzııasyn qaıtardy. 2021 jyly sektordyń jıyntyq aktıvi 20,7 paıyzǵa ósip, 37,6 trln teńgeni quraǵan. Alǵashqy bestikte – Halyk Bank (11,6 trln teńge), «Sberbank» (4,2 trln), Kaspi (3,6 trln), «Otbasy bank» (2,8 trln) jáne Jusan (2,6 trln).
Eshbir bankte aktıv kóleminiń tómendeýi baıqalmaǵan. Biraq baıaý ósim kórsetken qarjy ınstıtýttary barshylyq. Baıaý ósim kórsetkender qataryna «Altyn bank», Nurbank, «Bank SentrKredıt», «Eýrazııalyq bank» jáne Forte-ni jatqyzýǵa bolady. Sondaı-aq byltyr nesıeleý qarqyny da arta túsken. Ekinshi deńgeıli bankterdiń jalpy qaryzy 2021 jyly 4,4 trln teńgege ósip, 20,2 trln teńgege jetken. Bul qarqynǵa kúsh berip turǵandar – bank arqyly ıpoteka rásimdeýshiler men tutynýshylyq nesıe alýshylar. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń dereginshe, byltyr ıpotekalyq nesıe de, tutynýshylyq nesıe de 40 paıyzǵa ósken. Agenttiktiń paıymynsha, bankterdiń mobıldi servısterdi damytýy tutynýshylyq nesıeniń ósimine serpin berip tur.
Sóz joq, nesıeleýdiń joǵary qarqyny túser tabysty da molaıtady. 2021 jyly sektordyń jıyntyq tabysy 78 paıyzǵa ósip, 1,3 trln teńgeni qurapty. Sonyń 472 mlrd – Halyk Bank, 322 mlrd – Kaspi, 130 mlrd teńgesi «Sberbankke» tıesili. Osy iri úsh oıynshynyń ózi-aq búkil sektor tabysynyń 72 paıyzyn erkin ıemdenip otyr deýge bolady. Nesıe belsendiliginiń tómendigine qaramastan Forte (60,4 mlrd teńge) de táýir tabys tapqan. О́zgelerdiń tabysy qansha degende myna sıfrlardy keltirsek bolady: «Alfa bank» – 32,6 mlrd, «Bank Hoým Kredıt» – 30,9 mlrd, Jusan – 25,3 mlrd teńgege jeteqabyl, «Eýrazııalyq bank» – 12,7 mlrd, VTB (Qazaqstan) – 7,8 mlrd, Nurbank – 2,1 mlrd teńge.
Sektordyń jaı-kúıin óte jaqsy dep baǵalaýymyzǵa taǵy bir sebep, jalpy jıyntyq nesıe portfelindegi óteý merzimi 90 kúnnen asqan (NPL+) nesıe úlesiniń azaıýy. Finprom-nyń jazýynsha, NPL+ kólemi – 3,3 paıyz. 90 kúnnen asyp ótelmeı turǵan qaryz somasy 2020 jyldyń sońynda 1,1 trln teńge bolsa, 2021 jyldyń sońynda 668,8 mlrd teńge bolǵan. Iаǵnı 37,9 paıyzǵa qysqarǵan.
«Sektordy saýyqtyrýǵa áser etken birden bir uıym – Jusan Bank. Byltyr bank úzdik ondyqtaǵy qarjy ınstıtýty «ATFBankpen» sátti birigip, nátıjesinde, jyldar boıy Sesnabankten «muraǵa» qalyp kele jatqan problemadan tolyq aryldy. Bank ýly aktıvterdi tazalap, NPL 90+ kólemin birden 70,3 paıyzǵa azaıtty. Qazir qaryz portfelindegi NPL 90+ úlesi 9,5 paıyzdy quraıdy. Bir jyl buryn bul kórsetkish 44,1 paıyzdy quraǵan», dep jazady Finprom.
NPL 90+ kólemin qysqartý boıynsha Bank RBK (-66,2 paıyz) men «Otbasy banktiń» de (-41,1 paıyz) kórsetkishi táýir.
Sektordaǵy qolaıly jaǵdaıdy halyqaralyq sarapshylar da rastaıdy. Fitch Ratings agenttigi Qazaqstannyń derbes reıtıngin «Turaqty» deńgeıde dep jarııalady. Analıtıkter negizinen NPL tómendeýin, joǵary ótimdilikti jáne kiristiligin atap ótedi.
Bankterdiń tabysy halyq tabysynyń azaıýy sebepti ósip jatqany bylaı da belgili. Az tabys, arzan qyzmet, qymbat taýar sát sanap halyqty bankter aldynda kiriptar ete túsýde. Qazir elimizde bankten zaım almaǵan 3 mln ǵana adam qalypty. Birinshi nesıe bıýrosynyń málimetinshe, 2021 jyly bólshek nesıe qarqyndy ósken. Bólshek nesıeniń jalpy nesıe portfelindegi úlesi 11 trln teńge, 43 paıyzdy quraıdy.
«Qazir ortasha eseppen nesıeni bir jylǵa deıin rásimdeıdi. Onyń kóbi bólip tóleý shartymen alǵan qaryzdar jáne az kólemdegi somalar. Ortasha tutynýshylyq zaım kólemi 300 myń teńgeden sál asady», deıdi Almaty birinshi nesıe bıýrosynyń atqarýshy dırektory Ásem Nurǵalıeva.
Naryqta osynshama tabysty bolyp otyrǵanyna qaramastan bankterdiń de jaza basyp jatqan sátteri jeterlik. Byltyr ekinshi deńgeıli bankterge 161 aıyppul salynǵan. Sonyń 106-sy – bir ǵana banktiń enshisindegi aıyp. Ranking portalynyń jazýyna qaraǵanda, 2021 jyldyń qańtar-jeltoqsan aılary aralyǵynda ekinshi deńgeıli bankterge salynǵan aıyppuldyń jıyntyq kólemi 185,1 mln teńgeni qurady. Bul 2020 jylǵy kórsetkishten 11,4 paıyzǵa tómen.
Byltyr ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan 15 banktiń ekeýi – AsiaCredit Bank pen Capital Bank sektordan ketip tyndy. Aıyppuldyń basym bóligi «Bank Hoým Kredıt» (78,6 mln teńge), ForteBank (33,7 mln), Al-Hilal (26,5 mln) jáne Bank RBK-ǵa (23,6 mln) salyndy. Kórip otyrǵanymyzdaı, 161 aıyppuldyń 106-syn «enshilegen» qarjy uıymy – «Bank Hoým Kredıt». Kóbine bul bank nesıe bıýrosyna aqparat jetkizbegeni nemese senimsiz aqparat usynǵany úshin aıyptalǵan.
Álbette, mundaı maıda-shúıde aıyptaýlar bankterdiń qylshyǵyn da qısaıtpaıdy. Olar eńselerin tik ustap, jyl saıyn qorjyndaryn molaıta túsken qalpy alǵa qaraı arshyndap basa bermek. Ne bolmasa 22 bankti kókjıegi saǵymdanǵan kók teńizdiń tolqyndaryn jaryp aqqan 22 kemege teńesek te bolǵandaı. Jelken kergen 22 kemege. Ár barǵan adam «endi jelkemniń shuqyry kórsin» dep shyǵatyn, biraq meńdýana jegendeı arbalyp, ekinshi qaıtara kelgenin ańǵarmaı da qalatyn 22 kemege...