Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 2021 jylǵy 1 shildede qurylǵan Qostanaı oblysynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ákimshilik sotyna búginge deıin 700 shaǵym kelip túsipti. Sot ótken jyldyń sońyna deıin 284 isti qarap, 211 iske qatysty sheshim shyǵarǵan. Al 64 is medıasııa jolymen rettelip, daýlasýshy taraptar ózara bitimge qol jetkizip otyr.
Atalǵan sot azamattar men laýazymdy tulǵalardyń, memlekettik organdardyń arasynda týyndaǵan daý-damaıdyń aq-qarasyn tekserip, zań aıasynda ádil sheshim shyǵarýdy kózdeıdi. «Sottyń mindeti – jeke jáne zańdy tulǵalardyń jarııa quqyqtaryn, bostandyqtary men múddelerin qorǵaý, jarııa-quqyqtyq qatynastarda jeke jáne qoǵamdyq múddelerdiń teńgerimine qol jetkizý, memlekettik basqarýdyń tıimdi jáne ashyq bolýyn qamtamasyz etý, sondaı-aq jarııa-quqyqtyq saladaǵy zań ústemdigin qamtamasyz etý. Bizdegi sot otyrystarynda sýdıa «Siz qatelesesiz» degen sózdi aıtýy múmkin. Iаǵnı biz azamattardyń quqyqtyq múddesine qaıshy keletin sheshim qabyldaǵan laýazymdy tulǵany nemese memlekettik organdy jazaǵa tartpaı turyp, olarǵa qatesin moıyndap, ózi shyǵarǵan orynsyz sheshimdi óziniń joıýyna múmkindik beremiz», deıdi sot tóraǵasy Ibragım Dezıev.
Sot ýájine kóngisi kelmegen memlekettik organdar zań kúshimen jaýapkershilikke tartylady. Mysaly, mamandandyrylǵan ákimshilik sot dál osyndaı jolmen azamattardyń múddesine qaıshy keletin sheshim qabyldaǵan memlekettik qyzmetshilerdi ákimshilik jazaǵa tartý týraly 14 jeke qaýly shyǵarǵan. Osylaısha, sheshimniń qate ekeni sot arqyly dáleldenip, sheneýnikter tıisti jazasyn aldy. Al osy sheshimderden quqyǵyna nuqsan kelgen azamattardyń múddesi zańmen qorǵaldy.
Jarty jyl ishinde sotta qaralǵan memlekettik satyp alý salasyndaǵy daýlarǵa qatysty 22 istiń tórteýinde shaǵymdanýshy taraptyń talaby qanaǵattandyrylǵan. Sondaı-aq sot jer daýyna qatysty qaralǵan 20 istiń tórteýinde, al salyq daýyna qatysty 13 istiń segizinde aryz aıtýshynyń quqyǵyn qorǵap qalǵan.
Mamandandyrylǵan ákimshilik sotqa kelip túsken aryz qujattardyń ishinde, ásirese sot oryndaýshylarynyń áreketine qatysty shaǵymdar kóp kezdesedi. Mundaı shaǵymdardyń negizinde uzyn sany 82 is qaralypty, sot 22 isti shaǵymdanýshynyń paıdasyna sheship bergen. Bul isterdiń deni sot oryndaýshylary shyǵarǵan boryshkerdiń múlkin aýksıonǵa shyǵarý, tyıym salynǵan múlikti baǵalaý, alıment mólsherin anyqtaý týraly qaýlylardyń kúshin joıýǵa qatysty qaralǵan. «Zań boıynsha sot oryndaýshy, qajet bolǵan jaǵdaıda ǵana, tyıym salynǵan múlikti nysan qunynyń 50%-nan tómen baǵaǵa sata alady. Mundaı qatań shara is ábden nasyrǵa shaýyp bara jatqanda ǵana qoldanylýǵa tıis. Alaıda sot oryndaýshylary óz jumysyn jeńildetý úshin osyndaı sheshimderdi negizsiz kóbeıtip jibergen. Mysaly, páterdiń quny 50 mln teńge delik, sot oryndaýshysy ony 15 mln teńgege satyp jiberedi. Osylaısha, azamat ári baspanasynan aıyrylyp, ári qaryzǵa batqan kúıinde qalady. Eń qyzyǵy, tyıym salynǵan múliktiń baǵasyn ıesi taıǵa tańba basqandaı etip anyq kórsetkenine qaramastan, sot oryndaýshylar báribir ózderine yńǵaıly baǵany qoıyp otyrǵan», deıdi sot tóraǵasy.
Máselen, byltyr qyrkúıek aıyndaǵy sot otyrysynda qaralǵan ıesiniń yqtııarynan tys saýdaǵa salynǵan múlikke qatysty isti alaıyq. Boryshkerdiń úıiniń naryqtaǵy baǵasy 18,9 mln teńge bola tura, jeke sot oryndaýshysy J.Qorǵanbekov ony 13 mln teńgege satýǵa qoıǵan. Boryshker sotqa júginip, elektrondy saýdany toqtatýdy ótingenimen, sot oryndaýshysy múlikti satyp úlgergen. Bul isti qarap shyqqannan keıin sot elektrondy saýdany zańsyz dep tapty. Nátıjesinde, úıdi satýshy da, satyp alýshy da, tipti sot oryndaýshysynyń ózi de japa shegip otyr. Sýdıanyń aıtýynsha, elektrondy saýda arqyly tyıym salynǵan múlikti satyp alýdyń qashanda táýekeli kóp bolady. Arzan múlik satyp alýǵa umtylǵandar osyny este ustaýǵa tıis.
Taǵy bir mysal, byltyr jeke sot oryndaýshysy Azamat Jylqaıdarov «Damý» qory men «Eýrazııalyq bank» arqyly nesıe alyp, pandemııaǵa baılanysty nesıe qaryzyn ýaqtyly jaba almaǵan jeke kásipker Valerıı Kısenkonyń jyljymaly-jyljymaıtyn múlikterin elektrondy saýdaǵa shyǵarady. Jeke kásipkerdiń boryshy 70 mln teńge bola tura, aýksıon arqyly satýǵa shyǵarylǵan múlikterdiń quny 150 mln teńgeden asyp ketken. Sot, árıne, V.Kısenkonyń quqyǵyn qorǵap qaldy.
Buǵan deıin, ásirese bankter men turǵyndardyń arasynda týyndaǵan daýlarda bilikti zańgeri bar bankterdiń qashanda degeni bolyp jatatyny belgili. Alaıda mamandandyrylǵan ákimshilik sottar qurylǵaly, isti birjaqty qaramaıtyn sot alqasy men turǵyndardyń múddesin qorǵaıtyn ádil sheshimder de kóbeıdi. Mysaly, taıaýdaǵy sot otyrystarynyń birinde sot oryndaýshysy Baqytgúl Begdildınanyń tyıym salynǵan múlikti baǵalaýǵa maman qatystyrý týraly qaýlysy joıyldy. «Forte bank» AQ men boryshker azamattyń arasynda týyndaǵan daýda sot oryndaýshy banktiń múddesin qorǵaǵan. «Bul is bitimgerlik jolmen jabyldy. Mundaı jaǵdaılarda kinásin moınyna alǵan adamǵa aıyppul salynbaıdy. Eger bizdiń sot shyǵarǵan sheshimde kórsetilgen talaptar keıin oryndalmaı jatsa, birinshi 10 AEK, ekinshisinde 20 AEK aıyppul salynady. Aıyppul mólsheri, tipti 100 AEK-ke deıin jetýi múmkin. Biz mundaı daýlardy qaraý barysynda iske kez kelgen ýaqytta úshinshi tulǵany tarta alamyz. Bizdiń sotta óz is-áreketiniń durys nemese qate ekenin jeke azamat emes, memlekettik organ dáleldeýi kerek», dedi Ibragım Dezıev.
B.Maılın aýdany ákiminen qysastyq kórgen azamat óz quqyǵyn mamandandyrylǵan aýdanaralyq ákimshilik sot arqyly qorǵap qalǵanyn aıta ketken jón. 2013 jyly aýdan ákimi jergilikti turǵyn Marat Kópjasarovqa aýyldyq okrýgterdiń birinen jer telimin paıdalanýǵa beredi. Jerdi jalǵa alý sharty 2016 jyldyń 3 naýryzyna deıin, úsh jylǵa jasalady. Qujatyn joǵaltyp alǵan azamat 2021 jyldyń shilde aıynda kelisimsharttyń kóshirmesi men jerdi ýaqytsha paıdalanýǵa quqyq beretin aktini jasap berýdi suraǵan. Alaıda ákimdiktegiler «Aýdan ákiminiń 2013 jylǵy jerdi jalǵa berý týraly qaýlysy 2016 jyly joıylyp ketken» degendi jeleý etip azamattyń ótinishin qanaǵattandyrýdan bas tartady. Sot otyrysy barysynda ákimdik ókilderi ákim áreketiniń zańsyz ekenin moıyndap, zań ústemdigi ornady.
Qostanaı oblysy