Elimizde baý-baqsha ónimderi jetispeıdi

Otyrysta OSK múshesi qyzmetine taǵaıyndaý máselesi de qaraldy. Senat Tóraǵasy bul laýazymǵa memlekettik qyzmette jáne zań shyǵarý isinde táji­rıbesi mol Shavqat О́temisovtiń kandıdatýrasyn usyndy. Senatorlar usynylǵan kandıdatýrany qoldap, Sh.О́temisov OSK múshesi bolyp taǵaıyndaldy.

Sonymen qatar Senat otyrysynda «2014 jylǵy 12 qarashadaǵy Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq komıssııanyń báseke­lestiktiń biryńǵaı qaǵıdalarynyń saqtalýyn baqylaý jónindegi ókilettik­terdi júzege asyrýy kezinde qupııa aqparatty qorǵaý tártibi jáne ony jarııa etkeni úshin jaýaptylyq týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaralyp, qabyldandy. «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń turaqty jumys isteıtin retteýshi organy retinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa qurylǵan sátten bastap 10 jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Osy kezeńde Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter úshin monopolııaǵa qarsy zańnamany jetildirý bóliginde biryń­ǵaı saıasattyń jumys isteýi úshin qolaıly jaǵdaılar qamtamasyz etildi. Komıs­sııa transshekaralyq naryqtardaǵy báse­kelestiktiń jalpy qaǵıdalarynyń saqta­lýyn baqylaý jónindegi óz ókilettikterin iske asyrý aıasynda ótinishterdi qaraý, tergep-tekserýler júrgizý men isterdi qaraý sııaqty qajetti aqparatty, onyń ishinde memlekettik qupııaǵa jatatyn aqparatty qospaǵanda, memlekettik bılik organdarynan, zańdy jáne jeke tulǵalardan qupııa aqparatty suratady ári alady», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Jumanǵarın.

Kelisimge 2014 jylǵy 12 qarasha­da Qazaqstan Respýblıkasy Reseı Federa­sııasy jáne Belarýs Respýblıkasymen birlesip qol qoıdy. Qyrǵyz Respýblıkasy men Armenııa Respýblıkasy Kelisimge keıinirek qosyldy. «Ratıfıkasııalanatyn Hattama redaksııalyq sıpattaǵy ózgerister engizý arqyly Kelisimniń mátinin EAEO týraly shartqa sáıkes keltirýge baǵyttalǵan. Osy oraıda «taraptar» degen sóz «múshe memleketter», «biryńǵaı» degen sóz «jalpy», «qyzmetkerler» degen sózder «laýazymdy adamdar men qyzmetkerler» degen sózdermen aýystyryldy. «Osylaısha, Hattamany ratıfıkasııalaý jáne qabyldaý Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń erejelerine sáıkes básekelestiktiń jalpy qaǵıdalarynyń saqtalýyn baqylaý jónindegi ókilettikterin tolyq iske asyrýdy qamtamasyz etýine múmkindik beredi», dedi S.Jumanǵarın.

Qujat jóninde Senat Tóraǵasy Máý­len Áshimbaev ta pikir bildirdi. Onyń aıtýynsha, bul qujatttyń mańyzy zor. «Qa­­byl­danǵan zań Eýrazııalyq ekonomı­kalyq komıssııa qyzmetinde báseke­lestik qaǵı­dalarynyń saqtalýyn baqylaý kezindegi jekelegen erejelerdi naqty­laıdy. Bul osy baǵyttaǵy qupııa aqpa­ratty qorǵaý tárti­bin jetildirýge jáne ony jarııa etkeni úshin jaýapker­shilikti kúsheıtýge quqyq­tyq negiz qalyp­tastyrady», dedi M.Áshimbaev.

Otyrys barysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Dáýren Ádilbekov Úkimet bas­shy­­syna joldaǵan depýtattyq saýalynda elektr energetıkasy salasyna qatys­ty birqatar júıeli problemany atap ótti. Atap aıtqanda, senator bul salany qazir elimizde úsh mınıstrlik jáne kvazı­memlekettik sektordyń eki kompanııa­sy basqaratynyn, ıaǵnı biryńǵaı salalyq organ bolmaı turǵanyn jáne biryńǵaı ulttyq tarıftik saıasat joq ekenin aıtty.

Senatordyń aıtýynsha, energetıka salasynda birqatar kompanııa ózara kirigip ketken, bul olıgopolııa men rásimderdi kórsetpeýge alǵysharttar jasaıdy. «Energetıka salasynda óndirýshi, energııa jetkizýshi jáne energııamen jabdyqtaýshy uıymdar arasynda tiginen ıntegrasııalanǵan úlestes qurylymdar quryldy, bul osy salada olıgopolııanyń bar ekenin bildiredi. Qazirgi ýaqytta elektr energııasynyń 97 paıyzy saýda prosesi ashyq kórsetilmeıtin tikeleı sharttar boıynsha satylady», dedi Dáýren Ádilbekov.

Senator sondaı-aq «Samuryq-Energo» men KEGOC kompanııalaryn Energetıka mınıstrliginiń qaramaǵyna berýdi jáne biryńǵaı satyp alýshy júıesine kóshýdi usyndy. Mundaı tásil elektr energııasyn biryńǵaı shekti baǵalar boıynsha satyp alýǵa jáne ony tutynýshylarǵa jarııa talqylaýdan keıin bekitilýi tıis biryńǵaı baǵalar boıynsha satýǵa múmkindik beredi.

Álı Bektaev aýyl sharýashylyǵy salasyn ártaraptandyrýdyń negizgi baǵyttarynyń biri – baǵbandyq ekenin aıtyp, osy ispen aınalysatyn sharýalardy qoldaýdyń jáne ony damytýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan saýalynda senator elde jylyna 420 myń tonnadaı jemis-jıdek óndiriletinin sóz etti. Álemdegi tamaqtaný standarttaryna saı ár adamǵa qajetti jyldyq normany eseptesek, halqymyzǵa 2,5 mln tonnadan astam baý-baqsha ónimderi qajet. Iаǵnı biz onyń 17 paıyzyn da qamtamasyz ete almaı otyrmyz. Onyń ústine baý-baqshanyń gektarynan túsetin taza tabys maıly daqyldarmen salystyrǵanda 16 ese, astyq sharýashylyǵyna qaraǵanda 25 ese joǵary. «О́kinishke qaraı, bul salanyń elimiz úshin asa mańyzdylyǵy, halyq densaýlyǵy úshin paıdalylyǵy, ekonomıkalyq turǵydan tıimdiligi quzyrly organdar tarapynan eskerile bermeıdi. Biz áli de ımportqa táýeldimiz. Elimizge jylyna 230 myń tonnadan astam baý-baqsha ónimderi shetten ákelinedi. Bizdiń naryǵymyzǵa kórshiles О́zbekstan, Qyrǵyzstandy aıtpaǵanda, Túrkııa, Polsha, Belarýs, Moldova, Ázerbaıjan, Qytaı, Iran memleketterinen jemis-jıdek tasymaldanýda», dedi depýtat.

Álı Bektaev depýtattyq saýalynda Úkimettiń sharýalardy qoldaý sharalaryn synǵa aldy. Mysal retinde júzim jáne baý-baqsha salasyndaǵy jaǵdaılardy keltirdi. Depýtattyń aıtýynsha, sońǵy 15 jylda baý-baqshaǵa sýbsıdııalardyń 0,02 paıyzy ǵana bólingen.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa joldaǵan saýalynda Rysqalı Ábdikerov elimizdegi sýısıd máselesin kóterdi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń derekterine súıensek, sońǵy 5 jylda Qazaqstan óz-ózine qol jumsaý deńgeıi boıynsha, onyń ishinde 15-17 jas aralyǵyndaǵylar tobynda alǵashqy orynda tur. «Ǵalymdar men sarapshylardyń sońǵy zertteý qorytyndylaryna qaraǵanda, jasóspirimderdiń 17 paıyzy mektepte aıyna bir nemese birneshe ret qysymǵa ushyraıdy eken. Úıden tys jerde zábir kórip, ony ata-anasynan, muǵaliminen jasyryp, óz problemasymen jeke qalǵan bala aýyr psıhologııalyq daǵdarysqa ushyrap, strestik jaǵdaıdy bastan keshedi jáne onyń sońy orny tolmas jaǵdaılarǵa soqtyryp júr. Telekommýnıkasııalyq-aqparattyq júıelerde ózine-ózi qol jumsaýdy nasıhattap, balalardy sýı­sıdke ıtermeleý aqparattarynyń ornalasýynyń barǵan saıyn negizgi ról oınap otyrǵany alańdatady», dedi depýtat.

О́z kezeginde Olga Býlavkına Pre­mer-Mınıstrge joldaǵan saýalynda saıajaı ýchaskelerinde turatyn turǵyndardyń máselelerine nazar aýdaryp, Úkimetti osy baǵyttaǵy ózekti problemalardy sheshýge shaqyrdy.