Kınony kórý ońaı, jasaý qıyn

Bir fılmniń ishinde birneshe janr júredi

−Aǵa, áńgimeni tym tereńdet­peı, kıno janrynan bastasaq. Osy otyz jyl ishinde qanshama fılm jaryqqa shyqty, solarda barlyq janr qamtyldy ma, álde bir baǵytpen ketip baramyz ba?

− Shynynda da bul másele kóp­shilikti oılandyrady. Kazir qazaq kınosyndaǵy janrlardyń arajigin ajyrata almaı qalǵa­nymyz ras. Bir fılmde birneshe janr júredi. Burynǵy fılmderde drama, tragedııa, komedııa, fantastıka, shytyrman oqıǵa deısiz be, klassıkalyq janrlardyń bári kózge kórinip turatyn. Biraq janrǵa baılanyp qalýǵa da bolmaıdy. Adam janrmen ómir súr­meıdi. Qalaı bolǵanda da, fılm­degi oqıǵa neǵurlym ómirge ja­qyn bolsa, shynaıy shyǵady. Máselen, komedııa janrynda kıno túsirsek, soǵan laıyq oqıǵa tabý qajet. Mysaly, Sháken Aımanov «Aldarkóseni» qalaı keremet túsirdi. Aldarkóseniń ózi de ázil-qaljyńǵa beıim, kúlki shaqyryp turatyn keıipker. Sony Sháken aǵamyz minez-qulqy jaǵymsyz adamdardyń keleńsiz qylyqtaryn áshkerleý arqyly onyń beınesin asha bildi. Shyn máninde, komedııa − kúrdeli janr. Kórermendi jylatýdan kúldirý qıyn.

− Keıingi jyldary túsirilgen týyndylardy kóresiz be, odan ne oı túıesiz?

− Sońǵy jyldary birqatar tarıhı fılm túsirildi. Meniń­she, ol óte durys. Aldaǵy kúnde de ony jalǵastyra berý kerek. Qazir «táýelsiz kıno» degen uǵym shyqty. Ony da qoldaımyn. Ási­rese Nurlan Qoıanbaev pen Nur­tas Adambaıdyń kınosyn kórer­mender kóredi. Biraq onyń kórkem­digi, sapasy anaý aıtqandaı, joǵa­ry bolmaýy múmkin, ol úshin jastardy jazǵyrý artyq. Ke­zinde Qytaıdy basqarǵan Mao Sze Dýnniń «Myń túrli gúl gúl­desin» degen qanatty sózi bar. Son­dyqtan qazaq kınosy ár baǵyt­ta damyǵanyn qalaımyn. Balalarǵa, eresekterge deısiz be, tarıhı ma, drama ma, tipti komedııa bolsyn, ár janrda fılmder kóbirek túsi­rilse, kıno óndirisiniń keregesi keńeıe beredi. Qazir tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerýge baılanysty bir týyndyny túsirýge daıyndalyp júrmin. Keshegi Keńes zamanynda elimizge tyń ıgerý úlken qasiret ákeldi. Soltústik óńirlerdegi jergilikti halyqtyń sany kúrt kemip, azshylyqqa aınaldy. Sonyń kesirinen júzdegen qazaq mektebi jabyldy. Arqa­nyń kók maısa, qunarly jerin túgin qaldyrmaı jyrtyp tastady. Qazir sol jer shańy ushqan, shól dalaǵa aınalýǵa jaqyn. Fılmniń aıaǵynda Aýyl sharýashylyǵy mı­n­ıs­triniń aýzyna tyń ıgerý naýqany bolmaǵanda Qazaqstan álem­di etpen qamtyp otyratyn alyp el bolatyn edi» degen sózdi saldym. Búgin biz iri qaranyń etin shetelden satyp alyp otyrmyz. Osynyń bári kúleıin deseń komedııa emes, jylaıyn deseń tra­gedııa emes. Sondyqtan rejıs­ser fılmniń mazmunyn, on­daǵy qozǵalǵan máseleniń sıpatyn as­tar­­lap jetkizý úshin janr­lardyń ádis-tásilin sátti qolda­nýǵa bolady.

− Qazirgi qazaq kınosynyń damýyna kóńilińiz tola ma?

− Tolady, tipti qaryshtap damý­da der edim...

− Shynymen, solaı oılaısyz ba?

− Iá, solaı oılaımyn, oǵan dálelim bar. Osy otyz jyl ishin­de qanshama fılm túsirildi. Sannan sapa da shyǵady. Máselen, Keńes kezeńinde «Qa­zaqfılm» kınostýdııasy jylyna 3-4 fılm ǵana túsirdi. Onyń ózin aldyn-ala josparlap, Máskeýden bekitetinbiz. Qazir memleket kıno salasyna úlken qoldaý kórsetip otyr. Qomaqty qarjy da bóldi. Jeke prodıýserler túsirgen fılmder de kóbeıdi. Keshe ǵana Berlındegi halyqaralyq festı­val­de qazaqtyń úsh fılmi qaty­syp, júldegerler qatarynan kórindi. Byltyr Tokıoda ótken halyqaralyq kınofestıvalde Dárejan О́mirbaev «Úzdik rejısser» atalymyn jeńip aldy. Bular álemdegi deńgeıdegi baıqaý bolǵandyqtan dárejesi de joǵary. Buryn bir festıvaldiń mańaıyna jolamaıtynbyz.

– Siz aıtyp otyrǵandar fes­tı­valge arnap túsirilgen emes pe?

− Ondaı týyndylar da bolady. Biraq bul úsheýin oǵan jat­qyz­baımyn. Mysaly, Dárejan О́mirbaevtyń «Aqynynan» Nurtas Adambaıdyń «Ákimin» kórermen jaqsy biledi. Alaıda parasatty oı, salmaq, talǵam Dárejanda basy­myraq ekenin baıqaısyz. Men bul jerde satıralyq baǵytta túsirilgen «Ákimdi» tómendeteıin degen oıym joq. Shyn máninde, kınony kórý ońaı, ony jasaý kúrdeli. О́te qymbatqa túsedi. Bizdiń qymbat degen týyndymyz amerıka fılmderinen 20-30 ese arzan. Qazir Gollıvýd 300 mıllıon dollarǵa fılm túsirýde. Biz quny 1 mıllıon dollar turatyn kınony tym qymbat deımiz. Jurt talǵamynan shyǵatyn kıno túsirý úshin qomaqty qarjy men táýekel qajet. Keıde ysyrapshyldyq ta bolady. Máselen, «Tomırıs» fılminiń tehnologııasyna sóz aıta almaısyz. Keremet jasalǵan. Alaıda kınonyń mazmuny men akterlerdiń oıynynan birqatar kemshilik kóresiz.

 Kórkemdik keńes – demokratııa úlgisi

− Sonda jańa shyqqan týyn­dylardy sarapqa salatyn kórkem­­­dik keńes joq pa?

– О́kinishke qaraı, kórkemdik keńestiń kúni baıaǵyda batqan. Qazir aqyldasyp isteý degen «modadan» shyǵyp qaldy. Buryn kórkemdik keńes quramynda Muhtar Áýezov, Ǵabıt Músirepov, Álkeı Marǵulan sekildi alyp tulǵalarymyz bolyp, solardyń árbir pikiri eskeriletin. Qazir ony estelik retinde aıtamyz. Barlyǵyn rejısserdiń ózi sheshedi. Qansha talantty bolsa da rejısserge bárin «ózim bilemge» salýǵa bolmaıdy. Ásirese tarıhı fılmderde abaı bolǵan jón. Qazir keńes degendi ekspertpen aýys­tyryp jiberdi. Shyntýaıtynda, eksperttiń maǵynasy bólek, kórkem­­dik keńestiń maqsaty basqa. Kór­kemdik keńes − demokratııa úlgi­­si. Ony qaıta qalpyna keltirý qajet.

− Bir kezderi «Qazaqfılm» kınostýdııasynda Oljas Súleı­menov, Kamal Smaıylov, Ábish Kekilbaev, Tólen Ábdikov sekil­di halqymyzdyń birtýar tulǵa­lary qyzmet istedi. Sol kezde otan­dyq kıno óndirisi damyp qa­na qoıǵan joq, sapasy da artty...

− Ulttyq kınomyzdyń klassıkasyna aınalǵan «Qyz Jibek», «Atamannyń aqyry» atty kórkem fılmder túsirilgen kezde Oljas Súleımenov «Qazaqfılmniń» bas redaktory boldy. Keıin bul qyzmetti Ábish Kekilbaev atqar­dy. Sonymen qatar Telman Jan­uzaqov, Amantaı Sataev, Asqar Súleımenov, Qalıhan Ysqaq, Saıyn Muratbekov, Altynshash Jaǵanova sekildi qabyrǵaly qalam­gerler jumys istedi. Mem­leket­tik kıno komıtetin Ka­mal Smaıy­lov basqarǵan jyl­da­ry qa­zaq kınosy aıtarlyqtaı damydy. Ult­tyq qundylyqqa baı tamasha týyndylar ómirge keldi. Osy azamat­tarǵa ssenarııimizdi oqytýǵa jasqanatynbyz. Olardyń súzgisi­nen ótý qıyn bolatyn. Búgin onyń bári kózden bul-bul ushty. Qazir kıno salasyna qalyń kitaptardy oqymaǵan jastar ke­lip jatyr. Kóbi telegraftyq stıl­men jazǵandy unatady. Taq-tuq­ty qalap turady. Tipti keıbi­reýi qazaq tilin bilmeıdi. Til bilmegesin ulttyń bolmysyn, ja­nyn túsinbeıdi. Bul endi – tragedııa. Olardyń sózin tyńdasań, kınonyń óz tili bar, sony damytý kerek deıdi. Fılmdi jasaýdyń ádis-tásilderi men erekshelikterin sıpattaıtyn kınonyń ózi tili bar ekeni ras, biraq onyń ulttyq bolmysqa eshqandaı qatysy joq. Mysaly, keshe ǵana ómirden ótken rejısser Amangeldi Tájibaevtiń Beıimbet Maılınniń bir áńgime­siniń jelisimen túsirilgen «Ohrana bastyǵy» degen qysqametrli fılmi bar. О́zi 40 mınýttyq qana fılm bolsa da, shedevr. Sondaı-aq rejısser Talǵat Temenovtiń «Tora» atty qysqametrli fıl­mi de keremet. Osyndaı úz­dik fılm­derge qarap ósý kerek. Qa­zir kóp serııaly telehıkaıa­lar kóp­tep túsirile bastady. Máse­len, menińshe tarıhymyzdy tereń­nen tolǵaıtyn «Qazaq eli» fıl­min qazaq handyǵynan bas­tap, «Babalar sóziniń» 100 tom­dyǵy sekildi 100 serıal etip ja­sa­­ǵan­da, keremet bolatyn edi. Qa­zir «Qazaq eli» fılmin ajyra­ta almaı qaldyq. Jazýshy Ilııas Esen­berlınniń «Kóshpendileri» daıyn turǵan serıal. Qysqasy, ulttyq qundylyqtardy qanaǵat­tandyratyn fılmderdi kóbirek túsirý kerek.

− Kórkem fılmde mýzyka­nyń da alar orny úlken, osy týra­ly ne aıtasyz?

− Tuńǵysh qazaq mýltıplıka­tory Ámen Qaıdarovtyń «Qar­ly­ǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» degen mýltfılmindegi árbir keıipkerdiń qımylymen úı­les­­tirip jazǵan Nurǵısa Tilen­dıevtiń mýzykasy ǵajap. «Qyz Jibek» fılminiń jup-jumyr, shıraq, kelisti jáne ondaǵy fılo­sofııa­lyq oıdyń astaryn jetkizýde Nuraǵań jazǵan mýzykanyń áse­ri kúshti. Tipti ol kisi «Aqqý» kúıimen aqqýlardyń ózin bıletip jiberdi. Sondyqtan qazir Nurǵısa Tilendıev sekildi kınoǵa mýzy­ka jazatyn kompozıtor sırek. Búginde kompozıtor Qýat Shil­debaev birtalaı fılmge táp-táýir mýzyka jazyp júr. Jal­py, bizdiń rejısserler kompozıtorlarmen jaqyn jumys isteýge onsha yntaly emes. Fılmge mýzyka jazý ońaı emes, ol úshin taqyrypty tereń túsiný kerek.

− Kıno óndirisindegi qandaı ózekti máselelerge janyńyz aýyrady?

− Shynymdy aıtsam, fılm­der túsirilgenimen biraq sony kórermenge jetkize almaı jatyr­myz. Qysqasy, uıymdastyrý ju­­mystary aqsap. Sondyqtan osy jumystardy júıeli at­qara­­­­­tyn memlekettik organ kerek. Qazir biz osy salaǵa jaýap­ty mınıstrliktiń bir bólimi ǵana­myz. Al kınonyń myń-san sharýasy kóp. Ony iske asyrý da ońaı emes. Mysaly, tuńǵysh ǵa­rysh­ker, Keńes Odaǵynyń Batyry Toqtar Áýbákirov týraly eki bólimdi derekti fılm tú­sir­­dim. Biraq sony kórermenge jet­kize almaı, qolym baılanyp qaldy. Jeke muraǵatymda tur. О́ıtkeni ony kórermenge jetki­zetin júıe joq. Máselen, kınostýdııa Mádenıet jáne sport mınıstrligine baǵynsa, telearnalar Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine qaraıdy. Al kınoteatrlar jekeniń qolynda. Osy úsh uıymnyń arasynda baılanys úzilip qalǵan. Sıfrly tehnologııa­lar fılm tasymaldaý jumysyn meılinshe jeńildetkenmen de salalyq uıymdastyrý júıeleri aqaýlyq ańǵartady. Kitaphanalar men mektepterde beıneproektor­lar qoıylyp kınofılmder aýyl­dy jerlerge jetse ǵana aýyl kórermeni men kınoóndiris arasynda baılanys ornaı bastar edi. Basqa da uıymdastyrý joldary joq emes, bar. Tek qunt joq. Nátıjesinde, jergilikti at­qa­rý júıelerinde de osy kıno­kórermender muqtajdyǵy óz she­shi­min taba almaı otyr. О́tken joly Mádenıet jáne sport mı­nıs­trliginiń alqaly jıynynda «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń tóraǵasy Aqan Sataev daıyn ónimniń 8 paıyzy ǵana kórermenge jetedi dedi. Al qalǵan 92 paıyz qaıda, osy júıeni sheshetin tetik bolmaı tur.

 «Mahambet» − ulttyq kınonyń jańa kezeńi

− Endi ózińizdiń shyǵarmashy­lyǵyńyzǵa oıyssaq, egemendik­tiń eleń-alań shaǵynda «Batyr Baıan» fılmin túsirdińiz. Bul týyn­dynyń ıdeıasy qalaı tý­dy?

− Áýelde daýylpaz aqyn, qo­ǵam qaıratkeri Sáken Seıfýl­lın­niń «Tar jol, taıǵaq keshý» romanyndaǵy ataman Annen­kovtyń azap vagony sekildi jantúr­shigerlik oqıǵany beıneleıtin psıhologııalyq drama túsirgim keldi. Osyny jazýshy, ssenarıst Smaǵul Elýbaıǵa aıtyp edim, ol: «Sáke, mende bir daıyn ssenarıı bar. Maǵjan Jumabaevtyń «Ba­tyr Baıan» poemasynyń jeli­si­men jazylǵan. 1993 jyly ar­qa­l­y aqyn­­nyń júz jyldyǵy toı­lan­a­dy. Soǵan Úkimettiń qaý­­­ly­­sy shyqty. Aqynnyń bir shy­ǵar­­m­a­synan kórkemsýretti fılm jasańdar degen. Sen soǵan baǵyńdy synap kórseı» dep qaı­raı jóneldi. Oılanyp qaldym. Ári Maǵjan aǵamyzdyń poemasyn jaqsy bile­min. Sodan fılmdi túsirýdi qolǵa aldym. Taza túsirý jumysy bas-aıaǵy 38 kún ishinde aıaqtaldy.

– Qaıda túsirdińiz?

– Arqada túsirildi. Býrabaı men Jumbaqtasqa da bardyq. Oǵan burynǵy Kókshetaý oblysynyń bas­shylary qoldaý kórsetti. Olar bizge jergilikti halyqtan at­ty sarbazdar jasaǵyn jınap berdi.

−Akterlardy qalaı tańda­dyńyz?

– Ol da tez arada sheshildi. Oǵan jurtshylyqqa onsha tanylmaǵan akterlerdi tańdadym. Baıan batyr­dyń róline Tarazdaǵy Jumaqan Ábdiqadyrovty laıyq kórdim. Jumaqannyń bir ereksheligi – atqa óte myǵym otyrady. О́zi de eki ıyǵyna eki kisi mingendeı eńseli kisi. Al qalmaq qyzynyń beınesine baıqaý jarııaladyq. Sodan ótken qyz balany aldyq. Batyrdyń inisi Noıandy keshe alpysqa tolǵan talantty akter Keńes Nurlanov oınady. Qalmaq qyzynyń aǵasyn qyrǵyz akteri Áshir Shoqybaev somdady. Bul oqıǵa qazaq pen jońǵar arasynda órbigendikten, jońǵarlardy qalaı sýretteýimiz kerek dep kóp oılandyq. Aqyry, sheshimi tabyldy. Kádimgi yzyńdaǵan sona bar ǵoı. Sony sýretshi Ydyrys Qarsaqbaev ekeýmiz aqyldasyp otyryp, akterlerdiń kıimderin sonaǵa uqsatyp tiktirdik.

– Jalyndy aqyn Mahambet týraly fılmin túsirdińiz. Áýelde ony basqa rejısserler qolǵa al­ǵan sekildi edi.

– Kınoda kezdesetin qyzyq jaǵdaılar kóp. Keıde al­ǵashqy jumys sátti bolsa, ekinshisi kóńilden shyqpaı jatady. Bul fılmmen maǵan deıin Reseıdiń tórt rejısseri jumys istegen. Solardyń jumysyn ssenarıı avtory, kórnekti aqyn Oljas Súleımenov unatpaǵan. Oljekeńdi erteden bilem. Kınostýdııada bir­­ge istedik. Oljekeń buǵan deıin fılmge ózge elden maman­dar sha­qyrǵanyn, olardyń bári kóńilden shyqpaǵanyn aıtyp: «Men endi rejısser qazaq bolǵanyn qa­lap otyrmyn» dep maǵan usyny­syn aıtty. Ekeýmiz kelisip, jumysqa kiristim. Mahambet róline akter Berik Aıtjanovty laıyq kórdim. Beriktiń kınodaǵy baǵyn Mahambet ashty. Isataıdy Qazaq­stannyń eńbek sińirgen ártisi Erik Joljaqsynov somdasa, Baımaǵambetti Qazaqstannyń eń­bek sińirgen ártisi Bolat Áb­dil­manov oınady. Týyndyny bel­gilengen merzimde aıaqtadyq. Ol­je­keń ony kórip, bir basylymǵa «Mahambet arqyly ulttyq kıno­nyń jańa bir kezeńi bastaldy» dep maqala jazypty.

– Qazir osy kórkem dúnıe ekrannan kórinbeıdi.

– Onyń sebebi bar. Bireýler fılmdi «Qazaqstanda kóterilis jasaýdyń oqýlyǵy» dep aıtqan eken. Osy ushqary pikir onyń jolyn bógep qoıdy. Endi kórsetiledi dep oılaımyn.

– «Jeruıyqty» da kórermen jyly qabyldady. Onyń da jan­­dy tebirentetin tustary jeter­lik.

– О́zim Reseıdegi Novosibir ob­lysy, Shylym aýdany degen jerde ómirge kelgem. Biraq kish­­ken­taı kúnimde áke-sheshem Pav­lodarǵa qonys aýdarǵan. Ol kezde shekara ashyq. Sondyqtan balalyq shaǵymnan ultaralyq qatynastardyń qyry men syryn jaqsy bilemin. Qazaqqa olardyń kózqarasy birqıly túzý boldy dep aıta almaımyn. Adamnyń ishin qynjyltatyn jaıttar kezdesti. Ásirese, muǵalimder tarapynan. 7-synypqa deıin mek­tep­te úzdik oqydym. Bir tórt alyp kórgen emespin. 9-synypta bir orys muǵalimi ádebıetten jaz­ǵan shy­ǵarmama eki qoıypty. Men oǵan qatty renjidim. Álgi oqy­týshyǵa: «Jazǵan shyǵarmamdy berińiz. Qatemdi kóreıin desem», mańaıyna jýytpaıdy. Onda bul «ádeıi jasalǵan áreket» dedim de, avtobýsqa otyryp, aýdandyq oqý bólimine baryp, bolǵan jaǵ­daı­dy aıtyp berdim. О́zim kórshi aýyl­daǵy aǵamnyń úıine ketip qal­dym. Aıtqan shaǵymym boıynsha aýylǵa komıssııa kelip, álgi mu­­ǵa­limniń jumysyn tekserip, qyz­metinen bosatady. Sodan keıin mek­tebimizde shovınıstik kózqaras ózgerdi.

– Fılmniń ıdeıasyn qaıdan aldyńyz?

– Birde Almatydaǵy Koreı teatry «Pamıat» degen spektakl qoıdy. Sony baryp kór­dim. Qoıylymnyń mazmuny ma­ǵan unady. Baıaǵyda naǵashy ájem Yrsaldy aýylǵa kelgen ózge ult ókilderin qalaı qarsy al­ǵan­daryn aıtyp otyratyn: «Shym­nan soǵylǵan qýyqtaı úıimiz­ge nemis pen cheshendi bala-shaǵa­symen kirgizip, úsh otbasy bir shańy­raqtyń astynda turdyq» dep. Sodan álgi pesanyń avto­ry – koreı jigitine hat jazdym. Myna spektakldi keńeıtip, kı­no túsireıik dep. Ssenarııdi Lav­ren­tıı Son ekeýmiz jazdyq. Fılm­niń basty ıdeıasy elimizge sonaý qıyn-qystaý jyldary jer aýyp kelgen jurtty qazaqtardyń qalaı qarsy alyp, jarty nandy bólip jegenderin kórsetý bolatyn. Ondaǵy bas keıipker Orynbaı – ómirde bolǵan adamnyń prototıpi. Ony talantty akter Bolat Ábdil­manov oınady. Ol kúrdeli obraz­dy jaqsy ashty. Al NKVD qyzmet­keriniń rólin belgili rejısser, akter Nurqanat Jaqypbaev somdady. Bir sózben aıtqanda, kıno­da adamdardyń qıly taǵdyry ar­qy­ly tarıhı kezeń shyndyǵyn ashý­ǵa tyrystyq. Oǵan ózim basym­nan keshken oqıǵany synalap kirgizdim.

– Qandaı?

– Fılmniń basynda shańǵy teýip kele jatqan Orynbaıdy sońy­nan qasqyrlar qýatyn epızod bar. Bul oqıǵa meniń basym­nan ótken. 8-synypty keńshar ortalyǵyndaǵy ınternatta jatyp oqımyn. Jańa jyl qarsańy. Merekeni úıden qarsy alsam dep oıladym. Odan ári qysqy ka­nı­­kýl. Bizdiń aýyl sovhozdan otyz shaqyrym. Ortada bir aýyl bar. Sodan shańǵymen jolǵa shy­ǵyp kettim. Kún shaıdaı ashyq. Belime kish­ken­taı balta qystyryp aldym. Shań­ǵy­ny óte jaqsy tebemin. Sony­men, appaq qar ústimen zyr­ǵyp kelemin. Joldaǵy aýyldan óttim. Kún raıy buzyla basta­dy. Jel kúsheıip, syrǵyma jel turdy. Ymyrt jabyldy. Kózge túrtkisiz qarańǵylyq ornady. Jelden yqtap, baǵytymnan sál qıys ketippin. Bir nárseden sezik­tengendeı boldym. Artyma bury­lym qarasam, jer baýyrlap úsh qasqyr kele jatyr. «Bittim» dep oıladym. Zárem zár túbine ket­ti. Kózim aldymda turǵan maıa­ǵa tústi. Araqashyqtyq – 20-30 metr. Soǵan jetýge asyqtym. Shań­ǵyny bosatyp, qolyma baltashamdy aldym. Maıaǵa jetip, shópti úńgip kirip kettim. Olar maıany aınalyp, ústimnen tússe, sharýamnyń bitkeni. Bar qarýym – baltam ǵana. Qasqyrlar maıaǵa taman jerde shoqıdy da otyrdy. Sóıtip, bir-birimizdi ańdyp otyrǵanda kózim ilinip ketti. Oıan­sam, ústimde aq tyshqandar sekirip júr. Juldyzdar aspanǵa ilip qoıǵan sham sekildi, jarqyrap tur. Sol túni maıaǵa qonyp, ertemen úıge aman-esen jettim. Áke-she­shemniń degbiri ketip, alańdap otyr eken. Al fılmde Orynbaı maıany órteıdi.

– Kórkem ǵana emes, derek­ti kınonyń da sheberisiz. Osy ba­ǵytta biraz dúnıe jasa­dyńyz…

− Meniń alǵashqy rejısserlik jumysym derekti fılmnen bas­talǵan. 1989 jyly alǵash Naýryz merekesi toılanǵanda «Armysyń, Naýryz!» degen derekti týyndy túsirdim. «Qaǵajý aýyl», «Ter­rordyń qanquıly izderi» jáne akademık Qanysh Sátbaev týraly fılmderim de kórermen yqy­lasyna bólendi. Balalar hırýr­gııasynyń atasy Kamal Ormantaev pen Qazaqstannyń halyq ártisi, ataqty akter Ke­nenbaı Qojabekov týraly «Tózim» degen tolyqmetrli derek­ti fılm túsirdim. Sonymen qa­tar joǵaryda aıt­qan Toqtar Áý­bákirov týraly eki bólimdi derekti týyndyny aıaqtadym.

− Aǵa býyn ókili retinde jas rejısserlerge ne aıtar edińiz?

− Aldymen jas rejısserler týǵan halqynyń tili men ta­rı­hyn tereń túsinip, ulttyq qun­dylyqtardy, kisilik qalpymyz­dy, bekzattyq bolmysymyzdy tanytatyn taqyryptarǵa keńirek barsa deımin.

− Áńgimeńizge rahmet.