Áıelder qaýymynyń egemendi eldiń damýy men qalyptasýyna qosqan eńbegi zor. Olar óz mansabyn tek bilim, ǵylym, óner, saıasatta ǵana emes, sonymen qatar kúsh qurylymdarynda da kórsete bildi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bir sózinde «HHI ǵasyrda áıel, bir jaǵynan, sulýlyq pen izgiliktiń beınesi bolsa, ekinshi jaǵynan, tutas elimizdiń damýyna uıytqy bolyp otyr. Bir sózben aıtqanda, arýlarymyzǵa tán ǵajaıyp úılesim, aıryqsha umtylys, ár iske degen shyǵarmashylyq kózqaras, eńbekqorlyq pen jaýapkershilik – ultymyzdyń jańa bolmysyn nyǵaıtatyn qasıetter!», dep túıindegen bolatyn.
Qutqarýshy – batyldyqty talap etetin, aýyr ári jaýapty mamandyq. Dese de Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi júıesinde kúrdeli jáne jaýapty tehnıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq mindetterdi oryndaıtyn, basqarý jáne qamtamasyz etý organdarynda jumys isteıtin áıelder de qyzmet etedi. Erlermen qatar TJ saldaryn joıýǵa, qutqarý jumystaryna jetekshilik etýge shyǵady. О́ıtkeni TJM júıesinde súńgýir, ushqysh, dıspetcher áıelder qyzmet etedi. Olar tek qyzmet etip qana qoımaı, erlermen birge erlik kórsetedi.
Búginde azamattyq qorǵaý organdarynda 3 129 áıel qyzmet atqarady, olardyń ishinde áskerı qyzmetshiler men attestattalǵan áıelder sany – 1 363, ákimshilik memlekettik qyzmetshiler sany – 231, azamattyq qyzmetshiler sany – 15 351, áıelderdiń ortasha jasy 39 jasty quraıdy.
TJM júıesindegi qyzmet názik jandylar úshin kúrdeli, qyzyqty ári ıgiligi mol. Olardyń arasynda erlerge tán emes mamandyqtarda qyzmet etetin áıelderdi atap ótý qajet. Mysaly, jedel-qutqarý jasaqtarynda 74 áıel-qutqarýshy, 4 áıel-kınolog, azamattyq qorǵanys jáne ónerkásiptik qaýipsizdik jelisi boıynsha obektilerdi tekserýdi júzege asyratyn 77 ınspektor, 810 áıel-dıspetcher, 58 áıel medısına qyzmetkeri, 57 áıel-psıholog bar.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń qyzmetkerleriniń saýatty is-áreketteri túrli tótenshe jaǵdaılardy joıý is-áreketterinde sheshýshi mánge ıe. Aıtalyq, kınolog Olga Gýrjeeva – Respýblıkalyq jedel-qutqarý jasaǵynyń kınologııalyq bóliminiń basshysy. Jasaqta 16 jyl jumys isteıdi. Olga Aleksandrovna avarııalyq-qutqarý, taýly jerlerdegi, jetýi qıyn aýdandardaǵy izdestirý-qutqarý jumystaryna qatysý, sonyń ishinde kóshkinderden adamdardy izdeý, úıindilerden, áýe apattary ornynan zardap shekkenderdi izdeý jumystaryna qatysady.
Ushqysh Nazel Nurǵalıeva – TJM «Qazavıaqutqarý» AQ ES-145 ekinshi ushqyshy. 2016 jyly «Azamattyq avıasııa akademııasy» AQ-ta ushqysh mamandyǵy boıynsha bakalavr stýdenti bolyp qabyldandy, 2021 jyly oqýyn aıaqtaǵannan keıin jumysqa ornalasty. Nazel Úsenqyzy óz qyzmetinde sanıtarlyq avıasııa jelisi boıynsha shuǵyl túrde tótenshe jaǵdaı ornyna ushyp, adamdarǵa kómek beredi. Búginde onyń ushý ýaqyty 230 saǵatty quraıdy, onyń 130 saǵaty EK ÁK-145-de oryndaldy.
Qutqarýshy Mýrshıda Sholnova – Soltústik Qazaqstan oblysy Tótenshe jaǵdaılar departamenti Jedel-qutqarý jasaǵynyń medbıkesi. Mýrshıda Anvarovna eńbek jolyn 2012 jyly bastady, al meıirbıke qyzmetinde 35 jyldan astam ýaqyt jumys istedi. Jumys istegen kezeńinde ol birneshe ret órt, sý obektilerindegi oqıǵalar, habar-osharsyz ketkenderdi izdeý kezinde shuǵyl den qoıý is-sharalaryna qatysty. TJ-ǵa shyqqan kezde jedel qutqarý jáne basqa da shuǵyl jumystardy atqarǵan.
Azamattyq qorǵaý podpolkovnıgi, psıholog Nazıra Aqylova – Jambyl oblysy TJD О́rt sóndirý jáne avarııalyq-qutqarý jumystary qyzmeti psıhologııalyq tobynyń bas maman-psıhologi, azamattyq qorǵaý organdarynda 2008 jyldyń qazan aıynan bastap jumys isteıdi. 2021 jylǵy 26 tamyzda Jambyl oblysy Baızaq aýdanyndaǵy áskerı qoımada bolǵan jarylys kezinde bolǵan qaıǵyly oqıǵa kezinde óziniń joǵary kásibıligin kórsetti. Qaıǵyly oqıǵa týraly qaza tapqan órt sóndirýshilerdiń týystary men jaqyndaryna habarlaýǵa májbúr boldy. Ol barlyq otbasyna psıhologııalyq kómek kórsetip, qoldaý bildirdi. Nazıra Abdrasylqyzy árdaıym TJ oryn alǵan oqıǵalar, kúrdeli órtter kezinde óziniń kásibı boryshyn oryndap keledi.
TJM júıesinde mamandyq tańdaıtyn áıelder áýlettiń jalǵasýyna, turaqtylyǵyna, áleýmettik qaýipsizdigine, mamandyqtyń áleýmettik mańyzdylyǵyna baılanysty mamandyǵyna yntaly. Qazirgi ýaqytta órt sóndirýshiler men qutqarýshylardyń áýletin jalǵastyratyn áıelder sany – 71. Negizgi jumysymen jáne qyzmetimen qatar áıelder órt-qutqarý sportymen aınalysady. Olardyń arasynda ártúrli respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystarda júldeli oryndarǵa ıe bolǵan osy sport túrimen aınalysatyn chempıondar men rekordshylar bar. Solardyń biri, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Aınur Bajeva TJM júıesinde 2018 jyldan bastap Qostanaı oblysynyń №1 mamandandyrylǵan órt sóndirý bóliminde radıotelefonıst bolyp jumys isteıdi. Onyń kásibıligi, jedeldigi jáne tez sheshim qabyldaý qabileti órt pen basqa da tótenshe jaǵdaılardy joıýda sheshýshi ról atqarady. Sonymen qatar Aınur Dosmaǵulqyzy órt sóndirý-qutqarý sportynda úlken nátıjelerge qol jetkizdi. Onyń esebinde Qazaqstannyń qysqy jáne jazǵy chempıonatynyń altyn medali, Respýblıkalyq federasııa kýbogynyń jeńisi, Álem chempıonatyndaǵy jaqsy nátıjede óner kórsetýi bar. Sonymen qatar ol órt sóndirý-qutqarý sporty boıynsha álem rekordshylarynyń tizimindegi ondyqqa kirip, ózin bolashaǵy jarqyn sportshy retinde kórsetti.
Kınolog, ushqysh, qutqarýshy, medık áıelder, ınspektor, dıspetcher – ıaǵnı atalǵan salada názik jandylar meńgermegen kásip joq. Olar kez kelgen isti dóńgeletip áketedi. Tótenshe jaǵdaı salasyndaǵy qyzmette erekshe tabystarǵa jetken áıelder jeterlik. Oǵan olardyń atqaryp otyrǵan basshylyq laýazymdary, ataqtary dálel bola alady. 2021 jyly basshylyq laýazymda qyzmet atqaryp, sheshim qabyldaıtyn áıel adamdardyń sany 140-ty qurady. Osy názik jandylardyń 90-y – kópbalaly ana, olardyń 4 jáne odan da kóp balalary bar. 84 áıel qatardaǵy mamannan basshylyq quramǵa deıingi laýazymda mansap jolyn jalǵady. 82 áıel osy júıede 20 jyldan astam ýaqyt boıy qyzmet atqarady.
Jalpy, TJM júıesindegi jumys uıymshyldyqty, atqarýshylyqty, jaýapkershilikti, adaldyqty talap etedi. Árbir mamandyqtyń ózine tán qıyndyqtary bolady. Dıspetcherlerde – úsh táýlik saıynǵy kezekshilik, qaýyrt jáne jaýapkershilik jaǵdaıynda jumys isteý, órttiń aldyn alý ózekti bolsa, bólimsheniń ınjenerlerinde – kúzetiletin obektilerdi ınspeksııalaý, psıhologterde – oqıǵalar aýmaǵyndaǵy adamdarǵa shuǵyl psıhologııalyq kómek kórsetý sııaqty jedel is-áreketterdi oryndaý qajet. Munyń bári, tipti er-azamattar úshin de qıyn is. Sondyqtan qyzmettik paryzǵa adaldyq, mamandyqqa degen súıispenshilik, minezdiń qattylyǵy jáne elgezektik qutqarý vedomstvosynyń qyzmetkerlerine ózderiniń qıyn da kúrdeli jumystaryn laıyqty oryndaýǵa múmkindik beredi.