Májilis Spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen Palatanyń jalpy otyrysy ótip, birqatar zań jobasy maquldandy. Depýtattar Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske baılanysty máseleler boıynsha túzetýler engizý týraly zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.
Bul zań jobasynyń negizgi maqsaty – baılanys salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý. Qujatta baılanys qyzmetterin kórsetý qaǵıdalaryn buzǵany úshin ákimshilik jaýapkershilikti belgileý, ınternet sapasynyń belgilengen talaptaryna sáıkes kelmegeni úshin aıyppul somasyn ulǵaıtý arqyly retteýshiniń rólin kúsheıtý usynylady. «Pandemııa jáne halyqtyń qashyqtan jumys isteýi rejimine kóshýi kezinde usynylatyn baılanys qyzmetteri sapasynyń mańyzy arta tústi. Ol halyqtan kelip túsetin shaǵymdardyń kóbeıýinen baıqalyp otyr. Sonymen qatar júrgizilgen tekserýler boıynsha anyqtalǵan zań buzýshylyqtar osyǵan baılanysty problemanyń bar ekenin dáleldeıdi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Janna Telpekbaeva.
Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 637-babyna sáıkes iri kásipkerlik sýbektisi úshin aıyppul 100 AEK-ti, bir jyldyń ishinde qaıtalap jasalǵan quqyq buzýshylyq úshin 200 AEK-ti quraıdy. Bul rette iri kásipkerlik sýbektisi zań buzýshylyq faktisin moıyndaǵan kezde, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske sáıkes 50 paıyz, ıaǵnı 50 nemese 100 AEK kóleminde aıyppul tóleýge quqyly. «Kóbinese operatorlarǵa qosymsha jabdyqty ornatýdan nemese óz jelisin ózge de túrde damytýǵa qaraǵanda, aıyppuldyń jarty kólemin tólegen yńǵaıly. Osy oraıda baılanysqa qatysty barlyq qolaısyzdyqtar operator aldyndaǵy óz mindettemelerin turaqty negizde oryndaıtyn, ıaǵnı tarıfti tolyq kólemde tóleıtin abonentterge áser etedi. Zań jobasy zańnamada belgilengen tehnıkalyq parametrlerge sáıkes kelmeıtin baılanys pen ınternetke qol jetkizý qyzmetterin kórsetkeni úshin iri kásipkerlik sýbektilerine ákimshilik aıyppuldardyń mólsherlerin ulǵaıtý arqyly baılanys operatorlarynyń jaýapkershiligin kúsheıtýge múmkindik beredi», dedi depýtat.
Sonymen qatar otyrys barysynda Birikken Ulttar Uıymynyń medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq tatýlasý kelisimderi týraly konvensııasyn ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy maquldandy. Konvensııany ratıfıkasııalaý halyqaralyq kommersııalyq qatynastar turǵysynda týyndaıtyn halyqaralyq daýlardy medıasııa arqyly retteý jónindegi sharttyq-quqyqtyq bazany kúsheıtýge, sondaı-aq memlekettiń halyqaralyq saýda quqyǵy salasyndaǵy ustanymyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. «Búgingi tańda medıasııaǵa degen suranys neǵurlym artyp keledi. Medıasııanyń kómegimen eki taraptyń múddelerin qanaǵattandyra otyryp, daýdy sheshýge bolady. 2019 jylǵy 7 tamyzda Sıngapýrda Qazaqstan BUU-nyń medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq tatýlasý kelisimderi týraly konvensııasyna qol qoıdy. Konvensııanyń maqsaty – medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq kelisimderdi qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynda taný jáne oryndaý. Osy ýaqytqa deıin medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq kelisimderdi taný jáne saqtalýyn qamtamasyz etýdiń biryńǵaı tetigi bolǵan joq. Sáıkesinshe, daý taraptary úshin tatýlasý kelisimin basqa ıýrısdıksııada taný jáne oryndaý úshin sotqa júginýge múmkindik týyndaıdy», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Ádilet mınıstri Qanat Mýsın.
Onyń aıtýynsha, Konvensııaǵa sáıkes tatýlasý kelisimin oryndaý ulttyq zańnamaǵa sáıkes júzege asyrylady. Medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen kelisimderdi oryndaý tártibi «Medıasııa týraly» zańnyń jáne Azamattyq prosestik kodekstiń erejelerinde kózdelgen. «Konvensııa qatysýshy memleketterdiń eki jáne odan da kóp kompanııalary arasyndaǵy halyqaralyq kommersııalyq daýlaryna ǵana qoldanylady. Konvensııany ratıfıkasııalaý sottan tys medıasııany jetildirýde oń qadam bolyp otyr. Ol halyqaralyq saýdaǵa járdemdesýdiń mańyzdy quraly bolyp sanalady jáne kommersııalyq taraptardyń halyqaralyq kelisimderin júzege asyrýǵa yqpal etedi. Qazaqstannyń Konvensııanyń qatysýshy retindegi mártebesi eldiń halyqaralyq bıznes-bedeline jáne ınvestısııalyq tartymdylyǵyna oń áser etedi», dedi mınıstr.
Jalpy otyrysta ekinshi oqylymda bala quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy maquldandy. Osy zań jobasy boıynsha Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy, depýtat Jámılá Nurmanbetova baıandama jasady. «Zań jobasy 2021 jylǵy 15 qyrkúıekte birinshi oqylymda maquldandy. Qujat Qazaqstanda balanyń quqyqtaryn qorǵaý úshin tıisti quqyqtyq negiz qurý maqsatynda ázirlendi. Zań jobasynda balalarǵa qatysty kez kelgen zorlyq-zombylyq kórinisterinen, onyń ishinde olardy otbasylyq qatynastar, bilim berý jáne aqparattyq keńestik salalarynda qorǵaý tetikterin iske asyrýǵa baǵdarlanǵan normalar kózdelgen», dedi depýtat.
Osy oraıda qujatty qaraý barysynda depýtattar birqatar túzetý engizgenin aıtty. Atap aıtqanda, olar erekshe qajettilikteri bar balalardyń medısınalyq ońaltý qyzmetterin alýǵa qol jetkizýin keńeıtý, jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy turǵyn úı alý úshin esepke qoıý merzimin qysqartý eskerilgen. «Kámeletke tolmaǵandar arasynda jábirleý, býllıng kórinisterin aldyn alý maqsatynda «jábirleý» uǵymy zańnamalyq túrde bekitildi. Sondaı-aq Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń kámeletke tolmaǵandar arasynda býllıngtiń aldyn alý qaǵıdalaryn ázirleý jónindegi quzyreti kózdelgen. Budan basqa, quqyqqa qarsy kontentke qarsy is-qımyl tetigin, onyń ishinde «onlaın-platforma», «lezdik habarlar almasý servısi» uǵymdaryn bekitý arqyly reglamentteý jónindegi normalar usynyldy», dedi depýtat.
Sonymen qatar bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organǵa memlekettik bilim berý uıymdary pedagogteriniń oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdi tańdaý qaǵıdalaryn ázirleý jáne bekitý boıynsha jańa quzyretter berýge, bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organnyń orta bilim berý uıymdary úshin jekelegen pánder boıynsha bazalyq oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdi aıqyndaý ári bekitý jónindegi fýnksııalaryn bekitýge baǵyttalǵan normalar kózdelgen. «Zań jobasy aıasynda qaralyp jatqan máselelerdiń keńeıgenin eskere otyryp, depýtattar zań jobasynyń taqyrybyn «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine balanyń quqyqtaryn qorǵaý, bilim berý, aqparat jáne aqparattandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» dep ózgertý jóninde usynys engizdi. Bul túzetýler barlyq múddeli memlekettik organdar, qoǵamdyq birlestikter ókilderiniń qatysýymen jumys tobynyń otyrystarynda jan-jaqty qaraldy», dedi Jámılá Nurmanbetova.
Sondaı-aq Májilis depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áskerı qyzmet jáne arnaýly memlekettik organdar qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerdiń turǵyn úı qatynastary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna Senat depýtattary engizgen ózgeristermen kelisti.
Jalpy otyrysta Májilis Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtattary Faızolla Qamenov jáne Sergeı Reshetnıkovtiń ókilettigin merziminen buryn toqtatý týraly qaýly qabyldady. Sonymen qatar jalpy otyrysta jańadan saılanǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Amanjol Áltaı ant berip, Palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń quramyna saılandy.
Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Bas prokýrordyń atyna joldaǵan saýalynda depýtat Janarbek Áshimjan quzyrly organdar «Qasiretti qańtarǵa» baılanysty qoǵam suraqtaryna jaýap berýi kerek ekenine nazar aýdardy. «Men qańtardyń qaraly kúnderi eń aýyr jaǵdaılardy bastan keshken Almaty oblysy men Almaty qalasynda bolyp, Májilis depýtaty retinde qalyń buqaramen jáne isti bolyp jatqandardyń týystarymen arnaıy kezdestim. Abaqtyda jatqandardyń ata-analarynyń talaptary boıynsha Taldyqorǵan qalasyndaǵy tergeý ızolıatorynda bolyp, jastarmen de júzdesip, sóılestim. Sebebi isti bolyp jatqandardyń ata-analary, týystary tarapynan «tergeý ızolıatorlarynda naǵyz azaptaýlar, qylmysty kúshpen moıyndatýdyń adam tózgisiz túrlerin qoldanyp jatyr» degendi alǵa tartty. Búkil kameralardy aralap, árqaısymen jeke-jeke sóılesip, kóz kórip, kóńil sengen jaǵdaılardy kóńili alań bolyp otyrǵan týǵan-týystaryna jetkizdim. Dál osyndaı kezdesýlerdi áriptesterimiz Almaty, Shymkent, Taraz qalalarynda da ótkizgen bolatyn», dedi depýtat.
Depýtat qoǵamdy mazalaǵan suraqtar áli kúnge deıin ashyq kúıinde turǵanyna toqtaldy. J.Áshimjan osy máselelerge búkpesiz, ashyq jaýap berilý kerek ekenine ekpin berdi. «Ýaqyt uzaǵan saıyn senim setinep, kúdiktiń tumany qalyńdaı beredi. Sondyqtan tıisti kúshtik qurylymdar, memlekettik organ basshylary jedeldetip Májilistiń tórine kelip, oqıǵaǵa baılanysty osy jáne basqa da saýalǵa ashyq jáne anyq, betpe-bet jaýap berýi kerek. Bul – halyqtyń, qoǵamnyń talaby», dedi depýtat. Bul bastamaǵa Májilis Tóraǵasy Erlan Qoshanov qoldaý bildirdi. Spıker Palatanyń tıisti komıteti men apparat basshylyǵyna atalǵan tıisti organdar ókilderiniń jaýap berýin uıymdastyrýdy tapsyrdy. «Árıne, biz tergeý qupııasyna nemese naqty qylmystyq ister boıynsha tergeý amaldaryna aralasa almaımyz. Bul turǵyda zańnamada shekteýler bar. Biraq qoǵam qańtar oqıǵalaryna baılanysty suraqtarǵa jaýap kútip otyr. Osyǵan baılanysty otyrystardyń birinde bul máseleler boıynsha tıisti laýazymdy tulǵalardyń aqparatyn tyńdaǵan durys bolar dep oılaımyn», dedi E.Qoshanov.
Sondaı-aq Albert Raý, Artýr Platonov, Qaınar Abasov, Aıgúl Nurkına, Jambyl Ahmetbekov, Erlan Saırov, Aleksandr Mılıýtın, Danııa Espaeva, Erlik О́mirǵalı, Baqytbek Smaǵul, Darhan Myńbaı, Ekaterına Smyshlıaeva, Aıbek Paıaev, Iýrıı Jýlın, Syrym Ertaev tıisti memlekettik mekeme basshylaryna óz saýaldaryn joldady.