Ýkraınadaǵy soǵys bastalǵaly eki apta ótti. 2 mıllıonnan asa adam shetelge bosyp, myńdaǵan turǵyn mert boldy. Qaza tapqan sarbazdar sany óte kóp. Ýkraına-Reseı kelissózderiniń úshinshi raýndy nátıjesinde, gýmanıtarlyq dáliz az-kem ashylyp, atys aımaǵyndaǵy qalalardan halyq jappaı ketip jatyr.
BUU taratqan málimetke súıensek, qazirdiń ózinde Ýkraınadan bosqan adamdar sany 2 mıllıonnan asyp ketken. Birikken Ulttar Uıymynyń bosqyndar isi jónindegi joǵarǵy komıssary Fılıppo Grandı Stokgolmge sapary kezinde bosqyndardy qaı elderge ornalastyrýdan buryn, olardy shekaradan ótýine kómektesý mańyzdy ekenin jetkizgen. Onyń aıtýynsha, Eýropalyq odaqqa kirmeıtin Moldova sekildi memleketter qatty zardap shegýi yqtımal.
Ýkraına premer-mınıstriniń orynbasary Irına Vereshýktiń habarlaýynsha, Reseı qarýly kúshteri sársenbi kúni jergilikti ýaqyt boıynsha tańǵy saǵat 9.00-den keshki 21.00-ge deıin gýmanıtarlyq dáliz ashylǵan óńirlerdi atqylamaýǵa kelisken. Evakýasııalaý qatty qaqtyǵys bolyp jatqan Marıýpol qalasy sekildi birneshe qalada bastaldy.
Degenmen Reseıdiń atysty ýaqytsha toqtatý ýádesinde qanshalyqty turatyny belgisiz. Buǵan deıin basqynshy sarbazdar bergen sertinde turmaı, qarapaıym halyqty evakýasııalap jatqan aımaqtarǵa oq jaýdyrǵany belgili. Máselen, sondaı oqıǵanyń biri Irpen qalasynda boldy. Turǵyndar kópirmen ótip jatqanda Reseı áskeri oq jaýdyrǵan sáti vıdeoǵa túsip qaldy. Osy oqıǵa saldarynan tórt adamdyq bir otbasy túgeldeı qaza tapty.
Osy rette Reseıge salynǵan sanksııalar legi kúnnen kúnge artyp barady. Buǵan deıin soltústiktegi kórshimiz eń kóp sanksııa salynǵan memleket atanǵan edi. Taıaýda Kreml bıligine taǵy da shekteý sharalary engizildi. Reıters agenttiginiń habarlaýynsha, Eýropalyq odaq júzge jýyq reseılik azamattyń shetelge shyǵýyna tyıym salyp, aktıvterin buǵattaýdy josparlap otyr. Eýropalyq odaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi joǵary ókili Jozep Borrel buǵan qatysty sheshim taıaý arada qabyldanatynyn jetkizdi.
Ulybrıtanııa Reseıdegi avıasııa salasyna sanksııa salatynyn málimdedi. Soǵan sáıkes Brıtanııa úkimeti el aýmaǵyndaǵy kez kelgen reseılik ushaqtar men tikushaqtardy tárkileı alady.
«Reseı týy bar ushaqtardyń Ulybrıtanııaǵa kelýine tyıym salý jáne olardyń ushýyn qylmystyq jaýapkershilik retinde qarastyrý Reseı men Kreml bıligimen dos elderge ekonomıkalyq zardap ákeledi», dedi Ulybrıtanııanyń syrtqy ister mınıstri Lız Trass.
Sonymen qatar avıasııalyq jáne ǵaryshtyq taýarlar men tehnologııalardyń eksportyna tyıym salynyp, tehnıkalyq kómek kórsetý shektelmek. Osyndaı taýarlar men tehnologııalarǵa saqtandyrý jáne qaıta saqtandyrý qyzmetin usynatyn Ulybrıtanııa kompanııalaryna da shekteý qoıylady.
AQSh ta Reseıdiń munaıyn satyp almaý týraly sheshim qabyldady. AQSh prezıdenti Djo Baıden bul qadam «Reseı ekonomıkasynyń negizgi arterııasyna» baǵyttalǵanyn málimdedi. Jalpy, energetıkalyq eksport Reseı úshin mańyzdy. Degenmen mundaı sheshim Batys elderine de áser etetini sózsiz. О́ıtkeni munaı satyp alýǵa shekteý qoıý «qara altynnyń» naryqtaǵy baǵasyn qymbattatady. Soǵan qaramastan Aq úı osyndaı qadamǵa baryp otyr. Qazirgi tańda bul bastamany Ulybrıtanııa qoldap otyr. Aldaǵy ýaqytta Eýropalyq odaq ta osyndaı qadamǵa barýy múmkin.
Sanksııalar tizimi munymen toqtap qalmaq emes. Keshe Eýropalyq odaq elderi Reseıge qarsy jańa sanksııalar paketin kelisti. Qujatta Belarýstiń 3 bankin Swift-ten shyǵarý qarastyrylǵan. Odaqqa tóraǵalyq etip otyrǵan Fransııanyń ókili jýrnalısterge bergen suhbatynda sanksııa paketi beısenbi jáne juma kúnderi Versalda ótetin EO sammıtinde resmı túrde qabyldanatynyn aıtty. Qujatta krıptovalıýtalarǵa qatysty qyzmetke, teńiz salasyna da sanksııa salynady.
Jalpy, Kreml bıligine qarsy jasalǵan shekteýler munymen bitpek emes. Álemniń basqa elderi de, halyqaralyq uıymdar da shama-sharqynsha Reseıge sanksııa salyp jatyr. Máselen, Halyqaralyq fýtbol federasııasy (FIFA) Reseıdiń ulttyq quramasyn Álem kýbogynyń irikteý oıyndaryna qatystyrmaýǵa sheshim qabyldady. Osylaısha, Polsha kelesi kezeńge tikeleı ótti. Buǵan deıin reseılik klýbtardyń ÝEFA týrnırlerine qatysýyna shekteý qoıylǵan bolatyn. Nátıjesinde, Eýropa lıgasynyń 1/8 fınalynda oınaýǵa tıis «Spartak» jarystan shettetildi.
Salynǵan sanksııalardyń kúrt artýyna baılanysty Fitch Ratings kompanııasy Reseıdiń ınvestısııalyq deńgeıin tómendetip tastady. Máskeý tarapy sanksııanyń saldarynan qundy qaǵazdar boıynsha mindettemelerin oryndaı almaı qalýy múmkin ekenin habarlady.
«Sanksııalardyń odan ári kúsheıýi jáne energetıkalyq saýdany shekteıtin tyıymdar Reseıdiń táýelsiz qaryz mindettemelerin oryndamaýyn, ıaǵnı keıbirin tólemeýin, osyǵan qatysty saıası sheshim qabyldaý yqtımaldylyǵyn arttyrady», delingen Fitch-tiń esebinde.
Osy oraıda Ýkraınaǵa beriletin halyqaralyq kómek tolastar emes. AQSh Kongresi Ýkraına men Eýropalyq odaqtastaryna qolushyn sozý úshin 13,6 mlrd dollar bólý týraly ekijaqty kelisimge keldi. Prezıdent Djo Baıden bastapqyda áskerı, gýmanıtarlyq jáne ekonomıkalyq kómek kórsetý maqsatynda 10 mlrd dollar suraǵan. Alaıda Kongrestegi partııalar alǵashqy talqylaý kezinde onyń somasyn 12 mlrd dollarǵa ósirgen. Sońǵy otyrysta qarajattyń somasy 13,6 mlrd dollarǵa jetkeni belgili boldy.
Sonymen qatar álem elderi Ýkraınaǵa qarý-jaraq jetkizýin jalǵastyryp jatyr. Buǵan deıin Germanııa sekildi birqatar eýropalyq elden tankke qarsy qoldanylatyn Javelin, NLAW sekildi qarý ákelingen edi. Keıingilerdiń biri bolyp Japonııa da kóptegen áskerı jabdyq jetkizdi.
Ýkraına tarapy keltirgen derekterge saı, búginge deıin 12 myńnan astam reseılik sarbaz qaza tapqan. Qıratylǵan tehnıka da myńdap sanalady. Sondaı-aq júzdegen ushaq pen tikushaq qulatyldy.
Keshe Ýkraına men Reseı taraptary sársenbi kúni Antalıada syrtqy ister mınıstrleri kezdesetinin habarlady.