Qostanaıda tarıhı jáne mádenı eskertkishterdiń kútimi men qazirgi jaǵdaıyn tekserip, kóne jádigerlerdi qorǵaý sharalaryn kúsheıtý maqsatyndaǵy jumystar júrip jatyr. Qazir tarıhı-mádenı muralardy zertteý, qaıta jańǵyrtý jáne qorǵaý ortalyǵynyń mamandary kópshilikke tarıhı ǵımarattar men monýmentterdi paıdalaný jáne kútip-saqtaý erejelerin túsindirýde. Atalǵan shara naýryzdyń sońyna deıin jalǵasady.
Qala tórinen oryn tepken úsh eskertkish, atap aıtsaq, Ybyraı Altynsarın eskertkishi men eki márte Keńes Odaǵynyń Batyrlary L.Beda men I.Pavlovtyń qola músinderi respýblıkalyq mańyzǵa ıe. Munyń syrtynda, Qostanaıda jergilikti mańyzy bar 14 monýmentaldy óner nysany men 33 qurylys jáne sáýlet nysandary ornalasqan.
– Búginde oblys ortalyǵyndaǵy sáýlet eskertkishteriniń basym kópshiligi ǵıbadat úıi, turǵyn úı, oqý oryndary, ákimshilik jáne ónerkásip ǵımarattary retinde paıdalanylyp otyr. Bul nysandardyń qurylysynda HIH ǵasyrdyń aıaǵy men HH ǵasyrdyń basyndaǵy sáýlet ónerinde iz qaldyrǵan «sibirlik kirpish» úlgisi basym bolyp keledi. Jergilikti sheberler bul úlginiń qostanaılyq nusqasyn qalyptastyrǵany baıqalady. Kóne ǵımarattardyń basty ereksheligi qabyrǵa erneýleri asqan sheberlikpen qyzyl kirpishten órnektelip órilgen. Mundaı sáýlet óneriniń búginge deıin mújilmeı saqtalǵan bir úlgisi retinde HIH ǵasyrdyń sońyna taman salynǵan qazirgi oblystyq mádenıet basqarmasy ornalasqan ǵımaratty aıtýǵa bolady, – deıdi tarıhı-mádenı muralardy zertteý, qaıta jańǵyrtý jáne qorǵaý ortalyǵynyń meńgerýshisi Vıktorııa Sherbın.
Maman aıtyp otyrǵan ǵımarat 1886 jyly salynǵan. 1896 jylǵa deıin Reseıdiń Oral aımaǵynan kelip Qostanaıda sharap satýmen aınalysqan kópes V.A.Poklevskıı-Kozeldiń menshiginde bolypty. Keıin memlekettik sharap monopolııasy engizilgennen keıin kópes ǵımaratty jertólesimen qosyp qala ákimshiligine satady. Ǵımarat sodan keıin biraz jyl Halyq úıi retinde paıdalanylǵan. Munda áregidik teatrlandyrylǵan qoıylymdar sahnalanyp turypty. Tipti qarapaıym jumysshylarǵa arnalǵan kitaphana men oqý zaly jumys istep turǵan desedi. Qostanaı tarıhynda orny erekshe kóne ǵımaratta sońǵy 22 jyldan beri mádenıet basqarmasy otyr.
Búginde Qostanaıdaǵy tarıhı-sáýlet eskertkishterine jatatyn 13 kóne ǵımarat – jekeniń menshiginde. Zań boıynsha menshik ıeleri ǵımaratty ózderi qalaǵan maqsatta erkin paıdalana alady, biraq óz betinshe buzyp, joıyp jibere almaıdy.
V.Sherbınniń aıtýynsha, mundaı ǵımarattarǵa jóndeý, ózgertý, qaıta jańǵyrtý jumystaryn qolǵa almas buryn menshik ıeleri bizdiń ortalyqqa habarlasyp, arnaıy ruqsat alýǵa tıis.
– «Jarnama týraly» zańǵa sáıkes tarıhı-mádenı eskertkishter sanatyna jatatyn nysandardyń syrtyna jarnama ilýge bolmaıdy. Sondaı-aq, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeksiniń 145-baby boıynsha tarıhı-mádenı muraǵa jatatyn nysandardy qorǵaý jáne paıdalaný tártibin buzǵan jeke azamattarǵa 10, laýazymdy adamdar men shaǵyn kásipkerlerge 50, orta kásipkerlerge 100, iri bıznes ókilderine 200 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salynady, – deıdi tarıhı-mádenı muralardy zertteý, qaıta jańǵyrtý jáne qorǵaý ortalyǵynyń meńgerýshisi.
Bıyl memleket qamqorlyǵyndaǵy eskertkish músinder de josparly jóndeýden ótedi. Bul mindetti «Izamer Grýpp» seriktestigi atqarmaq. Atalmysh fırmanyń basshysy Erbol Toqtarov jóndeý jumystary kún jylynǵan soń bastalatynyn jáne jóndeý júrgiziletin monýmentterdiń deni Jeńis saıabaǵynda ornalasqanyn aıtty.
– Biz bıyl mamyr aıyndaǵy merekelerge deıin qala aýmaǵynda ornalasqan 43 eskertkishti qalypty jóndeýden ótkizýdi kózdep otyrmyz. Eskertkish tuǵyrlarynyń keramıkalyq jáne mármár plıtalaryn aýystyramyz, aınalasyndaǵy qoqysty shyǵaryp, eskertkishtiń ózin jýyp tazalaımyz. Sondaı-aq syzat túsken jerlerin jamap, áripterin túgendeımiz, – dedi E.Toqtarov.
Qala ákimdigi atalǵan seriktestikke 892,2 myń teńge bólip otyr. Merdiger bul qarjyny jyl sońyna deıin jaratýǵa tıis.
Qostanaı