Bul shıraq qımyldy kisini qaraǵandylyqtardyń birazy biledi. Ásirese, úlkenderge asa tanymal. Kezdese qalǵan júztanystar amandyq-saýlyqty ádette «Ǵareke, úıden taptyrmaısyz, ylǵı kóshede júresiz. Jetpistiń jeteýi tynym taýyp otyrar shaq qoı» dep qaljyńnan bastasa «Bizde nemisterde senderdeı qaryn sıpap jatar jaı joq. «Ýaqyttyń bos ótkeni, ómirdiń bos ketkeni» degen ózderinde sóz bardaı ýaqyt tártibine úırengen jurtpyz. Maǵan birer kún erip kór, qalaı shıratar ekenmin», dep qaǵytpaı qalmaıdy.
О́ńi bolmasa, bar bolmysy kádimgi qandasymyz derlik qarttyń qashanǵy qalpy osy. Jıyn-májilisterge, túrli kezdesýlerge asyǵyp bara jatady. Bóliser oıy da, aıtar aqyly da qazynaly janǵa tán, tilimizdiń maıyn tamyza sóıleýine ár orta yntyq.
Sondaıda munyń syryn suraýshylarǵa shertiletindeı tosynnan basyna túsken qıyn taǵdyr mańdaıyna jazylypty. Baldyrǵan kezinde, nebári tórt jasynda-aq stalındik «shash al dese bas alatyn» qatal zaman qýǵyn-súrginine ushyraýy búgingi urpaqqa sengisiz oqıǵa bolǵanymen, tarıhtyń shyndyǵy solaı bolǵan. Aldymen, 37-shi jyldyń alasapyranynda ákesi tún ishinde tutqyndalyp, soǵys órti burq etkende Ýkraınanyń túkpirindegi hýtordaǵy bir top nemis otbasy kenetten jer aýdarylyp, aldy on alty, arty tórttegi bes balany jetektegen anasymen birge eger qazaq aýylyna tap bolmaǵanda, ómirleri qalaı qalyptasary boljaýsyzdyǵyn Garrı Shýmaher aqsaqal árdaıym kóńili tebirenbeı aıta almaıdy.
Harkovtan Qaraǵandyǵa deıingi uzaq ta azapty jolda ashyqqan, toryqqan, qur súlderleri súıretilip kelgen topty jannyń qasireti munymen de shektelmegenin eske alý onsyz da aýyr oǵan. Buryn-sońdy estip-bilmegen múldem beıtanys Shet aýdanyna jetkizilgen betterinde ile sheshesi Amalııa Iýlısovna eresek eki ulymen alystaǵy eńbek armııasyna jumysqa jegiledi. Osyndaı qapaly shaqta anasynan aıaýsyz ajyratylǵan 8 ben 4 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa kim qamqor bolady, jetimsiregen jetkinshekter qalaı kún kóredi – taǵy aıdap áketýshiler oǵan oılanyp jatpaǵan. Pana tapqandaryna az kún bolǵanda qatygezdik aldarynan qaıta shyqqan bir ul men qyzdyń ana-aǵadan tirideı aıyrylýy Eńbekshil aýyly turǵyndarynyń janyn túrshiktiredi. Garrıdiń kishkentaı bolsa da esinde saqtalypty, qosa janary jasqa toly bir áıeldiń qushaǵyna qysyp, baýyryna basqany. Anasy eńbek armııasynan oralǵanǵa deıingi bes jyl boıynda óz balalarynan kem qylmaı ósirgen, ekinshi sheshesindeı bolǵan Gaýhar Sadýaqasovanyń analyq meıiri men peıili esh alańsyz jetildirip, eseıtedi.
– Sol kezde bar bolǵany 4 jastaǵy menen sál eresekteý ápkem Anıtanyń aıtýy boıynsha ekeýimizdi Musataı Sadýaqasov pen Qulanbek Baýbekov degen kisilerdiń otbasylary qoldaryna alypty. Emis-emis esimde, soǵys ýaqyty ǵoı. Aýyldaǵylardyń da jaǵdaıy aýyr ekenin sezemin. Asyrap alýshylardyń arqasynda es jıyp, qara domalaqtardyń biri bolyp ketken maǵan qaı úıge barsam da kóńil bólek. Aldaryndaǵy ózderine de jetimsiz dámnen bólip beredi. Basymnan sıpaıdy, arqamnan qaǵady. Ishteı bir janashyrlyqtary kózime jas úıiredi. «Jylama, erteń-aq dáý jigit bolasyń» deıdi úlkender. Anam men aǵalarym Vıktor, Iаsha eńbek armııasynan bosaǵan betterinde Anıta ekeýimizdi taýyp aldy. Aman-esen basymyz qosylǵanǵa qýanǵan aýyl bos qalǵan shaǵyn qorjyn úıdi dereý tazalap, jóndep berdi. Sóıtip, el qataryna qosylyp kettik, – dep eske alady ómirindegi qıyn da tátti kúnder týraly Garrı Iаkovlevıch.
Eńbekshildegi bastaýysh mektepte qazaqsha oqýdan bastap, odan aýdan ortalyǵy Aqsý-Aıýlyǵa qonys aýdarǵandarynda da solaısha jalǵastyrǵan ol onda keıinde óńirdiń aıtýly azamattary qataryna kóterilgen oblystyq máslıhattyń burynǵy hatshysy Qasymbek Medıev, akademık E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń rektory bolǵan marqum Jambyl Aqylbaevpen bir synypta oqýyn maqtan tutady.
Jasynan ómir taýqymetin bastan keshken jigit óz betinshe tyrmysyp, otbasyna qolǵanat retinde de arpalysa júrip bilim ushtaýǵa umtylady. Almaty esep-kredıt tehnıkýmyna oqýǵa túsip, mamandyq alǵan soń ósken ortasyna qaıtyp oralady. Memlekettik bank júıesinde qyzmet etýinen qol úzbeı Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn syrttaı bitirýmen qatar, Joǵary partııa mektebiniń de túlegi bolady. Ártúrli laýazymdy qyzmetterdegi mindetine adaldyǵy, úlken adamgershilik júregi, ózin qazaqtyń bir balasyndaı kórýi abyroıyn asyryp, bedelin bıiktetken qasıeti.
Abyroı-bedel demekshi, Elbasynyń birde Qaraǵandyǵa kelgen saparynda Ǵarekeńdi sózge tartyp, tildeskeni esimizde. Abyz aqsaqaldarsha óz oıyn maqaldap-máteldep mánerlep jetkize kelip, halqymyzdyń ejelden qanǵa sińisti meıirbandyq, keńpeıildilik jaratylysyn jańasha jańǵyrtýshy elimizdiń birlik pen baýyrmaldyq aıasyna bólenýdegi eńbegine shynaıy rızalyǵyn bildirgen edi.
– Basymyzǵa kún týǵanda pana bolǵan elge, jerge aq alǵysymyz sheksiz. Adam balasyn násiline, dinine qarap bólý jat, ózim degenge ózegin julyp bererlik qazaq halqynyń osy bir ǵajaıyp minezine ǵumyr boıy kýá bolyp kelemin. Bizdiń oblysymyzdyń ózinde júzden astam ult pen ulystyń basy qosylyp, qoltyqtasyp ómirlerin kórkeıtip otyr. Qazaqta «Aqyldy basshy aldyrmas» degen sóz bar emes pe. Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á. Nazarbaevtyń ulttar arasyndaǵy kelisim men túsinistikti úılestirýdegi kemeńgerlik saıasaty arqasynda baǵymyz janýyn qalaısha erekshe aıtpassyń. Barlyq elderge úlgi bola tússe eken deımiz, – deıdi Garrı Iаkovlevıch.
Aqsaqalmen Naýryz merekesi dastarqanynda dámdes bolyp qalyp edik. Qaıtarynda birneshe túıir qurtty qalap ala ketti. «Janymyzdy saqtaǵan da, barymyzdy bólisip jegen de, baýyrlastyqqa úıirgen de osy qurt edi. Aldyma kelgende aýylym eske túsedi, áke ornyna áke bolǵan, sheshemdi joqtatpaǵan jandar túske kiredi», dedi. Nege ekenin túsindik.
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
QARAǴANDY.